Şarkışla Kilimi

Tezgâh ve çözgünün hazırlanması

Şarkışla Kilimi, düz ve cicim olmak üzere iki teknikte dokunur. Ahşap veya metal tezgâhlarda sadece kirkit kullanılarak el ile dokunur.

Dokumanın iyi olması için çözgü ipinin kusursuz bir şekilde tezgâha sarılması gerekir. Çözgü ipi iki kişinin birlikte çalışması ile yapılır. Alt mazıya tutturulan çözgü ipi, dışarıdan içeriye doğru alt mazıya dolanır ve yukarıdaki mazıya getirilir. Yukarıda bulunan kişi ipi içeriden alır üst mazıya dolar ve aşağıya verir. Bu işlem istenen kilim genişliğine ulaşıncaya kadar devam eder. Çözgüde ve atkı ipinde yün ip kullanılır.

Yünden hazırlanan çözgü ipi 1 mm aralıklarla tezgâha sarılır. İplerin arasındaki boşluk, kilimin sık olup olmamasını etkiler. Daha sonra gücüleme, gücü ağacı bağlama işlemine geçilir. Tezgâhın tam dikey ortasına ağaç yatay olarak uzatılır ve en baştaki çözgün ipinden başlanarak birer birer gücüye sarılır. Sarma işleminde daha kalın ip kullanılır ve sıkı yapılmaz.

Her seferinde bir çözgü ipi alınarak kalın ip ile gücü ağacına dolanır ve bağlanır. Daha sonra varan gelen çözgü ipleri arasına yerleştirilir. Yerleştirme işleminde çözgü ipleri bir önde bir arkada olacak şekilde açılır, varan gelen araya yerleştirilir. Bu işlemden sonra çözgü ipi gerginleştirilir. Gerginleştirme işlemi ağaç tezgâhlarda kama ile metal tezgâhlarda ise gergi vidası yardımıyla yapılır. Dokuma, ağızlık açma işlemi ile başlar.

Ağızlık açılması ve motifli dokuma

Ağızlık açma, beyaz bir ipin 5–10 defa (kilimin büyüklüğüne göre değişir) çözgü ipi arasından geçirilerek bir zincir oluşturma işlemidir. Bu aşamada kirkit kullanılmaz ve zincir çok düzgün çekilir. Devamında ince eğrilmiş ve kök boya ile boyanmış dokuma ipleri, varan gelen yardımıyla çözgü ipleri arasından geçirilerek kirkit ile sağlamlaştırılır. Dokuma esnasında çözgü ipinin kopmamasına özen gösterilir. Dokuma ipleri sadece başlarda bitirilir.

**Çözgünün hazırlanması:** Aralarda kullanılan motiflerde tek parça ip kullanılır ve 10–12 cm uzunluğunda ağaç mekikten yararlanılır. Dokunan alan arttıkça çözgü gevşetilerek geriye doğru döndürülür. İstenen büyüklüğe ulaşılınca, başta olduğu gibi zincir ile kilim tamamlanır. Tamamlanan kilim, tezgâhtan çözgü ipi kesilerek çıkarılır. Çözgü ipinin kilimde kalan 10–12 cm uzunluğundaki kısımları saç örgüsü veya püskül yapılarak bağlanır.

Desen İsmi Desenlerin Anlamı Desen Çizimi Desen Görseli Kilimleri bölmek, küçük desenleri toplamak, çevrelemek amacıyla büyük Altıgen ölçülerde kullanılır. Ana simetrinin oluşmasına kaynaklık eder.

Çoğunlukla kurtağzı motifiyle birleşik dokunur. Akrep motifi korunma amaçlı motiflerden Akrep biridir. Dış tehlikelerden korunmak için dokunur. Şarkışla Kilimlerine özgü, kenarlarda çerçeve, aralarda ise sınır, ayraç, çizgi Çengel şeklinde diğer motifleri ile birlikte dokunur. Dişiliğin simgesidir. Sadece analık ve doğurganlığı değil, aynı zamanda uğur, Eli belinde bereket, kısmet, mutluluk ve neşeyi de sembolize eder.

Nazar önlemlerinden birisi olan göz motifi, dokumalarda özelikle koçboynuzu, eli Göz belinde ve bereket motiflerinin etrafında ya da içinde dokunur. Doğurganlık, verimlilik, kahramanlık ve Koç boynuzu / gücü simgeler. Dokuyanın mutluluğu ve Koç başı bu mutluluktan dolayı şükrettiği anlamına gelir. İyimserliğin ve korunmanın simgesi olan kurt, karanlıkta görebilme yeteneğine Kurtağzı / sahip olduğu için ışığı ve güneşi sembolize Kurt izi eder.

Şarkışla Kilimlerinde altıgen ile birlikte bol miktarda dokunur. Tarlalarda yetişen dikenli bir bitkidir. Dikenlerinin kötü gözü uzaklaştırdığına Pıtırak / Pıtrak inanılır. Şarkışla Kilimlerinde nazarlık motifi olarak sık dokunur. Göze gözle karşı koymak, gözden çıkış Muska / yolu bulan bu vurucu kuvvetin zararından Nazarlık korunmanın tek çaresi olarak yorumlanır ve dokunur.

Yeniden doğuşun, bedensel ve ruhsal Su yolu / yenilenmenin, yaşamın sürekliliğinin, Sığır sidiği bereket, soyluluk, bilgelik, saflık ve erdemin sembolüdür.