Karapınar Halısı

Saf yün, dokuma tekniği ve tarihsel özellikler

Eğrilen ipler ikiye katlanarak “çıkrık”larda bükülür.

Karapınar Halısının özelliği kullanılan malzemenin saf yün olmasıdır.

Anadolu Selçuklular dönemine dayanan bu halılar genellikle büyük ebatlı olup, dönemin sanat anlayışı ve yaratıcılığıyla şekillenmiştir.

Daha sonra dokumada kullanılmak üzere yumaklar “melik”ler şeklinde küçültülür.

Halılar tamamen yün iplikle, Türk düğüm tekniği kullanılarak dokunmuştur.

Üretiminde kullanılan renkler, motifler ve üretim metodu coğrafi sınıra özgüdür.

**Bezayağı dokuma:** Bezayağı, ilikli, eğri atkılı ve iliklerin farklı bir iplikle yok edilir.

Zemin renkleri ve renk dağılımı

Beyazın ardından en sık kırmızı, mavi, kahverengi, sarı ve yeşil tonları tercih edilir.

Ayrıca siyah, çivit mavisi, pembe, krem, mor, turuncu, bordo, vişne rengi ve gri tonları da halılarda yer alır.

**Dokuma renkleri ve desenleri:** Beyaz renk tüm Karapınar Halılarında kullanılır.

Karapınar Halılarında en dikkat çeken renkler çivit mavisi ve kırmızıdır.

Halılarda kullanılan renkler döneme göre değişiklik gösterse de genel olarak çivit mavisi, kırmızı, beyaz, kahverengi, pembe, sarı, yeşil, mor, bordo, krem ve siyah tonları öne çıkar.

Mavi renkli küçük suda, suyolu şeklinde bir desen yer alır.

Göbeğin etrafı, farklı renkler kullanılarak oluşturulmuş şeritlerle çevrelenir.

**Kırmızı renk:** Kırmızı renkli büyük suda ise küçük madalyonlar sıralanır.

Kırmızı renkli orta kompozisyon alanında ortada madalyon köşelerde ise ¼ madalyon kesiti yer alır.

**Bitkisel boya ve motifler:** Dolgularda ise çarkıfelek şeklinde geometrik halde çiçek yanışları vardır.

Sicildeki göbek ve geometrik kompozisyon örnekleri

Karapınar Halısında zeminde bir veya üç adet göbek yer alır.

Bu göbeklerin zemine yerleştirilişi, cilt sanatında görülen şemse ve salbek düzenlemesini andırır.

İç içe geçmiş altıgen topların orta kompozisyon alanına art arda sıralanmasıyla oluşur.

Topların kenarlarında kalan bölümler yarım baklava şeklinde bölümlere ayrılır.

Zeminde dört kollu göbek bulunur.

Dört kollu göbeğin etrafı çengellerle çevrelenir.

Zeminde görülen üç büyük göbek birbirine küçük göbeklerle bağlanır.

Dört kollu göbeğin etrafı çengellerle çevrelenmiştir.

Göbeğin iki ucunda birbirine paralel iki küçük göbek bulunur.

Bu küçük göbekler elibelinde motifi ile sonlanır.

Zemin üzerinde dört kollu göbek motifi vardır.

Göbek çevresi çengel motifleriyle kuşatılmıştır.

Dört kollu göbeğin etrafı çengeller vardır.

Zeminde büyükçe bir göbek bulunur.

Göbeğin her iki ucunda birer küçük göbek ile bu göbeklere bitişik birer eşkenar dörtgen vardır ve eşkenar dörtgenler elibelinde motifi ile süslenir.

Zeminin köşelerinde balık kılçığını andıran süslemeler vardır.

Dört kollu göbeğin etrafını çengeller çevreler.

Göbeğin iki ucunda birbirine paralel iki küçük göbek, elibelinde motifi ile sonlanır.

Zeminde bir sekizgen görülür.

Sekizgenin iç ve dış çeperi küçük üçgenlerle çevrelenmiş olup, merkezinde birbirine paralel, bozulmuş koçbaşı motifi görülür.

Bu göbekler elibelinde motifi ile sonlanır.

Orta kompozisyon alanı göz yanışları ile şekillendirilir.

Zeminde dört kollu büyükçe bir göbek ve göbeğin etrafında geometrik şekiller görülür.

Zeminde eşkenar dörtgen biçiminde, dört kollu bir göbek bulunur.

Zeminde görülen sekizgen şekilli motifin her iki ucunda birer küçük göbek görülür.

Göbeğin iki yanında paralel biçimde yer alan küçük göbekler, elibelinde motifiyle sonlanır.

Bordürler, ev ve cami tasvirleri

Halılarda genellikle tarak motifinin işlendiği tek bir kuşak bulunur.

Kısa kenarlarda ise ev tasvirlerinin yer aldığı ince şeritler mevcuttur.

Orta kompozisyon alanında ise geometrik halde cami tasviri vardır.

Orta kompozisyon alanında ise üst üste sıralanmış kademeli mihrap nişleri sıralanır.

Dolgularda göz ve yörede küpeli denilen yanışlar görülür.

Suyun yarısı el-parmak-tarak, yarısı ise göz yanışları ile bezenmiştir.

Suda zigzag şeklinde suyolu nakışı vardır.

Halıyı tarak motifli tek kuşak çevreler.

Halının alt ve üst kenarlarında ki şeritlerde ise yan yana sıralanmış ev desenleri görülür.

Bu kompozisyonda ev desenleri, kısa kenarlardaki şeritlere yan yana yerleştirilmiştir.

Kuşak kısmı tarak motifleriyle çevrelenmiş olup, halının kısa kenarlarında ev desenli bordürler bulunur.

Halının alt ve üst kenarlarında ki şeritlerde ev desenleri görülür.

Halıyı tarak motifli tek kuşak çevrelenir.

Halıyı tarak motifli tek bir kuşak çevreler.

Halının alt ve üst kenarlarında ki şeritte bozulmuş ev desenleri görülür.

Halının alt ve üst kenarlarında ki şeritte ev desenleri görülür.

Halıyı tarak motiflerinin işlendiği tek bir kuşak çevreler.

Tüm dolgularda yörede enikizi (kurtağzı) yanışı kullanılır.

Dolgularda ise koçboynuzu ve geometrik halde çiçek yanışları vardır.

Halıyı çiçek motifli geniş bir kuşak çevreler.

Halıyı çevreleyen ince kuşak, yıldız şekilli çiçek motifleri vardır.

Halıyı stilize çiçek motifli tek kuşak çevreler.

Kalpak yanışı ve kuş figürleri

Kalpak yanışlarının içerisinde kuş figürleri vardır.

**kalpak:** Yörede “kalpak” denilen Türkmen aynası yanışının rapor halde sıralanması ile kompozisyon oluşturulur.

Yörede “kalpak” denilen Türkmen aynası yanışının sıralanması ile kompozisyon oluşur.