Coğrafi işaretli ürün · Konya
Konya’nın Seydişehir ilçesine bağlı Yaylacık Mahallesi’nde Gördes düğümüyle dokunur. Uzun havı tülü özelliği verir; desenleri halının arka yüzünde belirginleşir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Nuzumla Yatak Halısı nedir?
Nuzumla Yatak Halısı; Seydişehir ilçesine bağlı Yaylacık mahallesinde Gördes düğümü ile dokunan ve bez ayağı tekniği ile üretilen halı zemini lacivert, büyük bordür sarı ve küçük bordürler de ise beyaz rengin hâkim olduğu desen kompozisyonunda üretilen bir tür halıdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Nuzumla; Konya ilinin Seydişehir ilçesine bağlı, resmi kaynaklarda adı Yaylacık şeklinde geçen bir mahalledir.
“Nuzumla” yerleşimin bilinen eski adı olup günümüzde ise bu yerleşim “Yaylacık” olarak adlandırılır.
Hav yüksekliğinin ortalama 4–5 cm ölçülerinde olması halıya tülü özelliği verir.
Ayrıca Gördes düğümü ile üretilen bu halıların desen nitelikleri uzun hav özelliğinden dolayı yalnızca arka yüzeyde belirginleşir.
İkinci bir halı dokunurken, önceki örneğin sırtından bakılarak dokunur.
Kaşık Motifi: Nuzumla Yatak Halılarında merkezden dört doğru bereket motiflerinin dışında uzanan okların meydana gelen motiftir.
Geometrik ışınsal hatların meydana getirdiği motif coğrafi sınıra özgüdür.
Ejder (Tabanca) Motifi: “Dede Korkut masallarında dört ayaklı, iki kanatlı, yedi başlı, uzun kuyruklu olarak tasvir edilen” ejder, süsleme sanatında güç, kudret, bereket ve zafer sembolü olarak kabul edilir.
Nuzumla Yatak Halılarında zeminin köşegenlerine içe bakan dış sınırlı çengelli olarak geometrik tarzda yerleştirilen ejder motifine coğrafi sınırda tabanca denir.
Bu motif, halının dış kenarından başlayarak içe doğru yerleştirilen baklava dilimleri ile oluşturulur.
Yörede “göz” olarak adlandırılır.
Koç Boynuzu Motifi: “Boynuzlu yanış”, “Koçlu yanış” gibi isimlerle de anılır.
Uğuru, kısmeti, kahramanlığı ve kuvveti simgeler.
Nuzumla Yatak Halılarında merkezdeki topların dış sınırlarında görülür.
Küpe motifi evlilikte verilen hediyeyi, evlenme ve yuva kurma isteğini simgeler.
Sekizgen İçinde Sekiz Köşeli Yıldız (Turunç) Motifi: Nuzumla Yatak Halılarının büyük bordürlerde içleri sekiz köşeli yıldızlarla doldurulmuş olarak sıralanan sekizgenlere ‘turunç’ denilir.
Ayak Naaşı: Coğrafi sınırda “ayak naaşı” olarak isimlendirilen motif, başlangıç nakışı, kenar nakışı ve sonlandırma nakışı olarak yer alır.
Yanyana üst kısmı açık kareler içine yerleştirilen koçboynuzu motifleri ve bu motiflerin dışında karenin açık noktasından çıkan çengeller yer alır.
Su Yolu Motifi: Nuzumla Yatak Halılarının küçük bordürlerinde rastlanan suyolu motifi, suyun akışını ve hayatı simgeler.
Selçuklu Devletinin hüküm sürdüğü tarihi dönemden bu yana dokumacılığın merkezi olan coğrafi sınırda hem eğrilmiş hem de bükülmüş iplikle desenli ve düğümlü olarak üretilen Nuzumla Yatak Halısı köklü bir geçmişe sahip olup benzerlerinden farkı hav yüksekliğidir.
Nuzumla Yatak Halılarında yaklaşık 3/4 Nm incelikte çözgü, 2/4 Nm incelikte atkı ipi kullanılır.
İlme iplikleri çift kat kullanılır.
Biçim ve ölçüler
Halı ebatları 109–150 cm eninde ve 157–207 cm boyundadır.
Halının boyunda olan kenarlarının sağlam olması için kenar örgüsü kullanılır.
Saçak kısmında ise örgülü saçak tekniği kullanılarak tek taraflı oluşturulur.
Nuzumla Yatak Halısında kullanılan motiflere aşağıda yer verilir.
Figürlerin kırmızı ve uç çizgileriyle ifade edilmesinden doğan bir estetik anlayışla birlikte motiflerin köşeli hatları ve geometrik tarzda kullanılması ortaya çıkar.
El Tarak Motifi: Parmak ve ona benzeyen tarak motifleri, geometrik olarak üçlü, beşli, yedili sayılar kullanılarak dokunur.
Bir gövdeye bağlanan çeşitli çubuk formlarından oluşur ve duruma göre el, parmak veya tarak isimlerini alır.
Baklava Motifi: Genellikle zeminde dolgu motifi olarak baklava motifi kullanılır.
Göz Motifi: Nuzumla Yatak Halılarında merkez dolgu motifi olarak kullanılır.
Yıldız Motifi: Nuzumla Yatak Halılarında merkezde dolgu motif olarak kullanılan yıldız, geometrik süslemenin en önemli motiflerinden biridir.
Nuzumla Yatak Halılarının belirgin bir motifi olarak kullanılır.
Çapraz su yolu olarak da anılan S kıvrımlı motif genellikle bordürlerde görülür; Nuzumla Yatak Halılarında merkezde dolgu motifi olarak kullanılır.
Üretiminde coğrafi sınırın kültürel değerlerini yansıtan birçok motif kullanılır.
Renkler, motifler ve boyalar
Motiflerin renklendirilmesinde bej, beyaz, bordo, kahverengi, kırmızı ve tonları, sarı ve tonları, siyah, yeşil ve tonları ile turuncu renkler kullanılır.
**Bitkisel boya ve motifler:** Nuzumla Yatak Halısında kullanılan motifler Motif Görseli Motif Adı Çiçek Motifi: Nuzumla Yatak Halılarında geometrik çiçek motifleri zemindeki topların içinde merkezde bulunup dolgu motifi olarak kullanılır.
Bereket Motifi: Bolluğu simgeleyen bu motif çeşitli meyve motifleri ve buğday, arpa başaklarını tasvir edilir.
Yatak halılarında merkezdeki çiçek motifinin dört yönüne yerleştirilmiş olarak bulunur.
Nasıl üretilir?
İpliğin hazırlanması
Nuzumla halkının geçim kaynağının hayvancılığa bağlı olması nedeni ile dokumalarda tamamen yün iplik kullanılır. Bu iplikler, koyunlardan belli dönemlerde kırkılarak alınan yapağıdan yıkama, eğirme gibi işlemler sonucu elde edilir. Bu işleme “eğirmeç” adı verilen kirmanlarla yapılır. Kirman; çapraz biçimde birbiri içine geçmiş iki küçük ahşap parçanın, 35–40 cm uzunluğundaki çubuğun ucuna takılmasıyla elde edilir.
Nuzumla Yatak Halısı üretiminde kullanılan çözgü iplikleri eğrilmiş ve bükülmüş yün iplikten elde edilir. Çözgü yapılacak iplik çift kat ve bükümlü olacak şekilde hazırlanır. Eğrilmiş çözgü ipleri 3/4 Nm ölçüye yakın incelikte elde bükülürken atkı iplikleri ise 2/4 Nm incelikte elde edilir.
İpliğin boyanması
Boyama işlemi; geleneksel olarak kazanlar içerisinde bitkilerin kaynatılması ile çıkan bitkisel boyalara iplik çilelerinin daldırılmasıyla gerçekleştirilirken günümüzde kimyasal boyalar ile renklendirilen iplikler kullanılarak gerçekleştirilir. Geleneksel yöntemde iplikler bitkisel boyalarla boyanmadan önce, boyamanın daha etkili olması ve boyanın iplik üzerinde sabitlenmesi için “mordanlama” adı verilen bir ön işlemden geçirilir. Bu işlemde genellikle şap, turunç meyvesi, limon kabuğu, nadiren de sütleğen ve kekik bitkileri kullanılır.
Kahverengi ceviz kabuğundan, kırmızı kök boya otundan (Rubia tinctorum L.), açık kahverengi ıhlamurdan ve sarı şalba otundan elde edilir.
Gördes düğümüyle dokuma
Nuzumla Yatak Halısı dikdörtgen formludur. Halının ebatları ende 109–150 cm, boyda ise 157–207 cm’dir. Halının ilmeli kısımlarının dağılmaması için başlangıçta çiti örgüsünden sonra, bitiminde ise çiti örgüsünden önce bez ayağı şeklinde örgü yapılır. Örgüler başlangıçta 3–16 cm, bitişte ise 3–21 cm farklılık gösterir. Halıların saçakları tek taraflıdır ve örgülü saçak tekniği ile üretilir. Halının boy kısmında olan kenarlarının sağlam olması için kenar örgüsü dokunur.
Kenar örgüsü, ilme atılmadan yanlardaki 3 çözgü çiftine örülen bez ayağı tekniği ile çözgü çiftlerine sarıldıktan sonra sondaki çözgü çiftinin etrafından dolanarak oluşturulur. Çözgüye eriş denen Nuzumla’da erişlerin gergin tutulması için iple bağlanır. Halının ilmeli kısmını oluşturan düğümler, ilme ipliği bir çözgü çiftinin (ön ve arka telin) etrafında dolanarak uçları arkadan öne doğru alttan çıkarılarak atılır.
Sağ el ile tutulan çözgü çiftinden sol eldeki ilme ipliği önce arka telin sonra ön telin etrafında dolandırılır. Düğüm atıldıktan sonra bıçak ile kesilir. Hav ucu makas ile kesilmeden bırakılır. İlme iplikleri 2 ile 2,5 numara metrik ölçüdedir ve çift kat kullanılır. Atkı iplikleri ise tek kat olarak bükülür. Nuzumla Yatak Halısının dokuma sıklığı ortalama olarak 10 cm’de 40 çözgü ve 60 sıra şeklindedir.
İlme sıraları arasına iki sıra atkı atılır. Atkı ipliklerinde siyah, çözgü ipliklerinde ise ipin doğal rengi tercih edilir. İlme ipliklerinde her üç yerleşim biriminin desen kompozisyonunda ortak renklerin çokluğu dikkat çeker. Beyaz, örneklerin büyük bir kısmında yer alırken siyah ile motif sınırları belirlenmiş; kırmızı, sarı ve lacivert ise bütün kompozisyonlarda sırasıyla öne çıkan renkledir.
Yöreyle bağı nedir?
Nuzumla Yatak Halısı coğrafi sınırda köklü bir geçmişe sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Nuzumla Yatak Halısının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1698 tescil numaralı Nuzumla Yatak Halısı mahreç işareti olarak 10 Şubat 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Nuzumla Yatak Halısı ibaresi, logosu ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılmadığında, Nuzumla Yatak Halısı ibaresi, logosu ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; Seydişehir Kaymakamlığının koordinatörlüğünde, Seydişehir İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü, Selçuk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı, NUZUMLA-DER (Yaylacık Köyü Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği) ve Seydişehir Kaymakamlığından ürün konusunda uzman birer kişinin katılımıyla 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Üretimde kullanılan malzemelerin uygunluğu.
Özellikle motif çeşitleri ve dokuma tekniği olmak üzere üretim metoduna uygunluk. Nuzumla Yatak Halısı ibaresi, logosu ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
