Coğrafi işaretli ürün · Konya
Konya’nın Seydişehir ilçesine bağlı Yaylacık Mahallesi’nde kirmanla eğrilen koyun yünü ipliklerle dokunur. Dikey sarma sistemli ıstar tezgâhlarında üretilir; uzun bırakılıp örülen saçakları belirgindir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Nuzumla Kilimi nedir?
Nuzumla Kilimi, motiflerin düzenine göre temelde iki farklı türde üretilir. Nuzumla Kilimi, kirmenlerde ipe dönüştürülen ve çeşitli boyalarla renklendirilen koyun yününden elde edilen çözgü ve atkı ipliklerinin dikey sarma sistemiyle çalışan ıstar tezgâhlarında zemin sergisi şeklinde dokunmasıyla üretilen bir kilimdir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Dokumanın motifleri, yapısı ve çeşitleri
Nuzumla; Konya ilinin Seydişehir ilçesine bağlı, resmi kaynaklarda adı Yaylacık şeklinde geçen bir mahalledir.
“Nuzumla”, yerleşimin bilinen eski adı olup günümüzde ise bu yerleşim “Yaylacık” olarak adlandırılır.
Nuzumla Kiliminin karakteristik saçak özelliği, saçakların uzun bırakılarak örülmesi şeklindedir.
Coğrafi sınırın geleneklerinde önemli bir yere sahiptir.
Mihraplı kilimde zemin, iç içe iki mihrap nişi ile üç bölüme ayrılır.
Bu alanları, mihrap nişini oluşturan kollar birbirinden ayırır.
Kilime aklı da denilmesinin nedeni bu beyaz koldur.
Bu motif “kadın kaşı” olarak da adlandırılır.
Beyaz kıvrımlı kolun üst kısmına, üçüncü renge geçişi sağlayan mavi kıvrımlı kol yerleştirilmekte olup bu kola “gök kol” denir.
Üçüncü bölüm olan yeşil zeminli alana ise “kirpi” motifleri, boş kalan alanlara da kelebek ve kuş gibi motifler yerleştirilir.
Zemin düzenlemesini, birisi geniş, ikisi dar su motifi çevreler.
Birinci dar suyu zeminden “barnak” (parmak) ve yatay alanlarda “penez” motifleri ayırır.
Geniş suya “elcek motifi” yerleştirilir.
İkinci dar su üzerinde “barnak” motiflerinin içine yatay alanda “kirpi”, dikey alanda ise “badem” motifleri yerleştirilir.
Pervazın üst kısmındaki basamaklı dört yön motiflerinden oluşan düzenlemeye ise “ayak” denir.
İkinci dar su da her zaman beyaz zeminlidir.
Coğrafi sınıra özgü motif ve kompozisyon düzeniyle dokunan diğer kilim “sinekli kilim” olarak adlandırılır.
Kilime “Zilifli” de denilmesinin nedeni bu motiflerdir.
Top ve zilif desenleriyle oluşturulan kompozisyona yörede “sandık” denir.
Sandık motifinin boşluklarındaki alanda ise “kurdele”, “bıyıklı nağış” motifleri tekrarlanır.
Bu alanlar, farklı motiflerle doldurulur.
Zemini “elcek” motiflerinin yer aldığı geniş su çevreler.
Zeminden bu suya geçişte, dikey kenarda “barnak”, yatay kenarda “penez” motifleri yer alır.
Nuzumla Kilimi, seccade, zemin kilimi, heybe, torba, paspas, çul gibi amaçlarla kullanılmak üzere dokunur.
Mihraplı ve Sinekli kilimlerin motifleri, farklı kompozisyon düzenleri içinde yer alır.
**Türk (Gördes) düğümü:** Türk (Gördes) Düğümü ile dokunan kilimlerin sıklığı 1 desimetrede ende 16–17 düğüm boyda 31–38 düğümdür.
Mihraplı Nuzumla Kiliminin motif örnekleri kadın kaşı, Arap nağışı, çakmak, bıyıklı nağış, elcek, barnak, badem, kirpi, ayak, boncuk ve pervazdır. Sinekli kilim örneklerinde top, zilif, burun eğri, bıyıklı nağış, penez, elcek ve pervaz motifleri gösterilir.
“Mihraplı” ve “Sinekli” olarak bilinen bu kilim türleri ilikli kilim, iliksiz kilim, eğri atkılı kilim, eğri atkılı konturlu kilim teknikleri kullanılarak dokunur.
Bu bölümler sırasıyla mavi, kırmızı ve yeşil renklidir.
**Beyaz renk:** Alt kısımda yer alan kıvrımlı kol beyaz renklidir.
**Dokuma renkleri ve desenleri:** Zeminin alt kısmında, mavi renkli alanda “arap nağışı” motifi, üzerinde ise “çakmak” motifi yer alır.
Kilimin başlangıç ve bitiş bölümünde, yatayda birbirine paralel renkli çizgili alana “pervaz”, pervazın üst kısmındaki verev hatlardan oluşan benekli görünümlü başlangıç örgüsüne ise “boncuk” denilir.
Mihraplı (Aklı) Nuzumla Kilimi örneği Mihraplı (Aklı) Kilimin renkleri karakteristiktir.
Mihrap nişlerinin beyaz ve mavi (gök) kolları, zeminin mavi, kırmızı, yeşil olmak üzere üç ayrı renkte düzenlenmesi kilimin önemli bir renk özelliğidir.
Kilimlerde kırmızı, beyaz, siyah, açık kahverengi, açık sarı, somon, koyu yeşil, mor, vişneçürüğü, devetüyü, yavruağzı, lacivert renkler kullanılır.
**Kırmızı renk:** Zeminin ikinci kısmında, kırmızı renkli alanda, mihrap nişinin her iki yanına “bıyıklı nağış” motifleri yerleştirilir.
**Siyah renk:** Geniş suyun dikey alanında yer alan “elcek” motifi ise her örnekte siyah renkli zemine dokunur.
Sinekli (Zilifli Kilim) Sinekli (Zilifli) kilimin renk düzenlemesinde karakteristik renk özelliği; “zilif” motiflerinin siyah renkli, bu motif zemininin ise beyaz renkli oluşudur.
Geniş suda yer alan “elcek” motifleri ise siyah renkli zemine yerleştirilir.
**top:** Sinekli Kilim zemininde, yörede “top” denilen, kenarları basamaklandırılmış eşkenar dörtgenler dikey ve yatay eksende düzgün tekrarlar halinde yerleştirilir.
Bu topların dış eksenlerine “zilif” denilen yatay “S” kıvrımlar yerleştirilir.
**burun eğri:** “Sandık” motiflerinin merkezinde “burun eğri” denilen motif tekrar eder.
**kıyı suyu:** Geniş suyun dikeyde diğer tarafında, “elçek” motiflerini “kıyı suyu” denilen kırık çizgiler tamamlar.
Kirpi, barnak ve pervaz motifleri
Bu düzenlemenin iki yanındaki boşluklarda “kirpi” motifleri yer alır. Bunun yanında “barnak” ve “pervaz” motifleri, zemindeki beyaz kol ile bütün olarak her örnekte beyaz renkli dokunur. Bunun dışında diğer renk seçimleri dokuyucunun zevki doğrultusundaki estetik görüşüne göre değişir.
Nasıl üretilir?
Yün ipliklerin hazırlanması
Nuzumla Kilimi, bir alt bir üst geleneksel kilim tekniği ile bir göbekli zemin ve bir bordür olmak üzere “sinekli” ve “aklı” isimleri verilen tipolojilerde üretilen kilimdir.
**İpliğin Hazırlanması:** Nuzumla Kilimi üretiminde koyunyününden elde edilen çözgü ve atkı iplikleri kullanılır. İplikler, koyunlardan belli dönemlerde kırkılarak alınan yapağıdan yıkama, eğirme, boyama ve bükme gibi işlemler sonucu elde edilir. Çözgü ipliği olarak çift kat, atkı ipliği olarak ise tek kat olarak hazırlanan eğrilmiş ve bükülmüş yün iplik kullanılır.
Nuzumla Kiliminde 3 / 4 Nm (numara metrik) incelikte çözgü ipliği ve 2 / 4 Nm incelikte atkı ipliği kullanılır. Çözgü ipliği çift kat, atkı ipliği tek kat bükülür. İlme iplikleri 2–2,5 Nm ölçüdedir ve ilme iplikleri çift kat kullanılır.
Bitkisel boyalarla renklendirme ve mordanlama
**Boyama işlemi:** Boyama; mavi renk dışındaki renkler için kazanlar içerisinde bitki kısımlarının kaynatılmasıyla çıkan bitkisel boyalara iplik çilelerinin daldırılması şeklinde gerçekleşir. İpliklere, boyama işlemini kolaylaştırmak ve boyanın iplik üzerine sabitlenmesini sağlamak amacıyla boyanmadan önce mordanlama adı verilen işlem uygulanır. Yörede mordan maddesi olarak sütleğen bitkisi, kekik bitkisi, şap, turunç meyvesi veya limon kabuğu kullanılır.
Mavi renk ise indigo veya kimyasal boya ile elde edilir ve mordanlama işlemine gerek bulunmaz. Kahverengi tonları için ceviz meyvesi kabuğu ve süpürge otu bitkisi; kırmızı tonları için kök boya otu bitkisi; sarı renk için soğan kabuğu ve ayva dene, papatya, ıhlamur bitkileri kullanılır.
Ayrıca şalba otunun toprak altında kalan ve yumru kök şeklindeki ağaçsı ve sarı renkli kökü ezilerek somon, toprak rengi, açık kahverengi, sütlü kahverengi, bej, açık kızıl gibi renkler elde edilir. Yıkanarak ağartılan ve renkleri açılan yünler ise krem ve beyaz renkler için doğrudan kullanılır. Ara tonlar ise bu renkler karıştırılarak elde edilir.
Tezgâhta kilim dokuma
İplerin, birbiriyle kenetlenme ve yüzey oluşturma sürecinde önemli bir işlevi olan tezgâhın alt merdanelerine sarılarak dokunması yöntemiyle çalışan tezgâhlara “sarma tezgâh” denir. Nuzumla Kiliminin dokunması için “ıstar” denilen sarma ağaç tezgâhlar kullanılır. Ağaçtan yapılan tezgâhların eni 2 m, boyu 2,5–3 m arasında değişir.
İki adet yan tahta, iki adet levent, tabla, iki adet çubuk demir, köstek demiri, halkalı eğri, doğru demirler, germe işlemini yapan gerdirme ipi ve burgu ağacı ıstar tezgâhların parçalarını oluşturur. Tezgâhın en belirgin özelliği gerdirme makinesinin olmayışıdır. Çözgü iplikleri tezgâh üzerine, dokumanın eninde yer alan çözgü sayısı kadar gerdirilerek geçirilir. Ağızlığın açılması için gücü örgüsü yapılır ve kilim dokuma tekniğine uygun olarak atkı atılarak başlanır.
**Kenarların dokunması:** Nuzumla Kiliminde kompozisyona bağlı olarak kenarlar düz renkli dokunur. Kilimin sağ ve solda kenardan içeriye doğru 8 tane çözgüsü, çift çözgü teli alınarak (iki alt ve iki üst) dokunur. Kenarlarda 8 çözgüden sonra normal bir alt ve bir üst dokumaya geçilir. Atkı tekniği olarak kilimlerin motiflerine bağlı olarak ilikli kilim, iliksiz kilim, eğri atkılı kilim, eğri atkılı konturlu kilim teknikleri kullanılır.
Bu şekilde desen tamamlanıncaya kadar dokuma yapılmaya devam edilir. Her dokuma sırası, sıra bitiminde kirkitle vurularak sıkıştırılır. Kirkit; çözgü tellerine bağlanan ilme ipliklerinden bir sıra oluşturulduktan sonra atılan atkının sıkıştırılmasında kullanılan demir veya ağaçtan yapılan dişli bir alettir. Son sıra tamamlandıktan sonra kilim örgüsü yapılarak desenli kısım kapatılır. Tezgâhtan kilimin çıkarılması sırasında bitim yönündeki saçaklar uzun bırakılır.
**Dokuma Tekniği:** Yün ipliği özelliğine göre belirli bir kıvrım özelliği taşıyan saçaklar taranır, açılır ve örülerek kilimin uç kısmında dekoratif bir görünüm elde edilir. Saçak boyutları 10–30 cm arasında değişir. Dokuma sıklığı ortalama olarak 10 cm'de 40 çözgü ve 60 sıra şeklindedir. Dokuma boyutları; Nuzumla Kilimi dikdörtgen formludur. Kilim ebatları ende 109–150 cm ve boyda 157–207 cm arasındadır.
Yöreyle bağı nedir?
Kilimin diğer renkleri ise somondan kırmızıya kadar çeşitli tonlardan, yeşil, mor, sarı, kahverengi, vişneçürüğü, toprak rengi tonları, devetüyü ve kremden oluşur. Coğrafi sınırın geleneklerinde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Nuzumla Kiliminin tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Nuzumla Kiliminde örülmüş saçak detayı Nuzumla Kiliminin coğrafi sınırda uzun bir geçmişi vardır. Nuzumla Kiliminin coğrafi sınırda uzun bir geçmişi vardır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Sicilde dokuma sıklığı için iki ayrı anlatım bulunur: 10 cm’de 40 çözgü ve 60 sıra; ayrıca Türk (Gördes) düğümü için bir desimetrede en yönünde 16–17, boy yönünde 31–38 düğüm verilir. Bu iki bilgi birbirine dönüştürülmeden kaynak bağlamıyla korunmuştur.
1807 tescil numaralı Nuzumla Kilimi mahreç işareti olarak 22 Aralık 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Nuzumla Kilimi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Nuzumla Kilimi ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; Seydişehir Kaymakamlığının koordinatörlüğünde, Seydişehir İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü, Selçuk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı, NUZUMLA-DER (Yaylacık Köyü Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği) ve Seydişehir Kaymakamlığından ürün konusunda uzman birer kişinin katılımıyla 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Üretimde kullanılan malzemelerin uygunluğu.
İpliklerin kök boya kullanılarak renklendirilmesi. Özellikle motiflerin bir araya getirilmesi ve dokuma tekniği olmak üzere üretim metoduna uygunluk. Nuzumla Kilimi ibareli logonun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
