Coğrafi işaretli ürün · Şırnak
Şırnak’ta koyun kıymalı ve pirinçli harç, soğan ve farklı sebzelere doldurulur; yapraklara da sarılır. Dolma ve sarmalar aynı tencerede sumak suyuyla, üzerlerine ağırlık konularak pişirilir; sebze ve yaprak seçenekleri birlikte yemeğin çeşitliliğini oluşturur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Şımşıpe nedir?
Şımşıpe, Şırnak’ta koyun kıymalı ve pirinçli sebze dolmalarıyla yaprak sarmalarını sumaklı tencerede bir araya getiren yemektir. Sumak tanelerinden hazırlanan ekşili su ortak pişirme bileşenidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sebze dolmaları ve yaprak sarmaları
Koyun kıyması ve pirinçli harç soğan, kabak, patlıcan, biber ve domatese doldurulur. Pancar, ebegümeci veya asma yaprağı sarma için seçilebilir.
Sumak suyu ve ağırlık altında pişirme
Dolma ve sarmalar aynı tencerede sumak suyuyla pişirilir. Üzerine konulan ağırlık açılmayı sınırlar; sicildeki nehir taşı seçeneğinin gıda temas uygunluğu teyit bekler.
Sicildeki üretim anlatımı
Sekiz–on kişilik reçete
Sicilde malzemeler 8–10 kişi içindir; oranlar korunarak miktarlar değiştirilebilir.
- 500 g koyun kıyması
- 500 g pirinç
- 1 çay kaşığı tuz
- Yarım çay kaşığı karabiber
- 1 yemek kaşığı sıvı yağ
- Yarım çay kaşığı biber
- 250 g pancar, ebegümeci veya asma yaprağı
- 3 baş soğan
- 2 dolma kabağı
- 1 patlıcan
- 2 dolmalık biber
- 2 orta boy domates
- 1 çay bardağı tane sumak
- 3 su bardağı su
- 1 baş maydanoz
- 1 yemek kaşığı salça
Sebze ve harç hazırlığı
Sebzeler hazırlanır; kabak, patlıcan, domates ve biberin içleri oyulur. Pancar yaprağının kalın damarları ayrılır. Soğanlar sıcak suda 5–10 dakika bekletilerek veya sicilde anlatılan darbe yöntemiyle açılır. Çiğ kıyma, pirinç, tuz ve baharatlar karıştırılır; sebze içleri ve maydanoz isteğe bağlı eklenebilir. Kıymanın yıkanması ifadesi için hijyen teyidi açıktır.*
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre yöntem bütün sebzeler ve kıyma yıkanır der. Çiğ kıymanın yıkanması, yayılma ve çapraz bulaşma kontrolleri açıklanmadan güvenli öneri olarak sunulamaz. Buradaki kaydın tescil ettirenin yahut TÜRKPATENT’in açıklamasıyla netleştirilmesi gerekmektedir.
Doldurma ve tencereye dizme
Soğan harçla doldurulup kendi üzerine kapatılır. Kabak ve patlıcanın açık uçları birbirine geçecek biçimde tabana yerleştirilir; yapraklar harçla sarılır. Sumak suyu üç bardak suyla dolma ve sarmaların üzerine dökülür.
Ağırlık altında pişirme
Üstte ağırlık kullanılır. Sicilde kilden dolma taşı ve alternatif nehir taşı anlatılır; nehir taşının gıda temas uygunluğu teyit bekler.* Kaynamadan 15 dakika sonra ateş azaltılır. Yemek suyunu çekip pişince ocaktan alınır; toplam pişirme süresi sayısal olarak verilmez.
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre kilden dolma taşı yoksa 7–8 nehir taşı kullanımı belirtilir. Taşın gıda temas uygunluğu, malzeme kontrolü ve temizlenebilirliği açıklanmaz. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Yöresiyle bağı nedir?
Şımşıpe kendine has üretim metodu sebebiyle yöre ile özdeşleşmiştir.
Sicil, Şımşıpede Cizre, İdil ve Güçlükonak bölgesinde yetiştirilen iri taneli, “şeşreze” adlı pirincin kullanıldığını aktarır.
Sicildeki sunum anlatımı
Suyunu çekip pişince ateşten indirilir ve servis yapılır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Sicil yemeğin çok eski geçmişine ve sebzelerin farklı dönemlerde eklenmesine ilişkin bir anlatı içerir. MÖ 6000–7000 ve MÖ 220 gibi tarihler bağımsız tarihsel kanıt olarak kullanılmaz; belge içindeki tarih anlatısının dayanağı için resmî teyit kaydı açık tutulur.
Sicilin tarih anlatısına göre yemek, MÖ 6000–7000 yıllarında yalnız soğanların doldurulmasıyla hazırlanıyordu; MÖ 220’li yıllarda kabak, patlıcan ve biber dolmaları da kullanılmaya başlandı. Bu tarihler sicildeki anlatının parçasıdır; bağımsız tarihsel kanıtla doğrulandıkları anlamına gelmez.
Sicil, 1840’lı yıllarda Emir Bedirhan Bey tarafından Fransa’ya gönderilen üniversite öğrencilerinin yöreye iri bir domates çeşidinin tohumunu getirdiğini; bundan sonra domateslerin içi doldurularak Şımşıpeye eklendiğini anlatır. Aynı anlatıda, yörede uzun yıllardır yapılan yaprak sarmalarının eklenmesiyle yemeğin tamamlandığı belirtilir. Bunlar belgenin aktardığı tarih anlatısıdır; bağımsız doğrulama ve resmî teyit notu açık kalır.
Tescil ve denetim bilgileri
Coğrafi işaret tek başına veya marka ile birlikte kullanılabilir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
301 tescil numaralı Şımşıpe mahreç işareti olarak 22 Aralık 2017 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Şımşıpenin tescilde belirtilen malzemelerle ve üretim yöntemine uygun olarak üretilmesi, işlenmesi, pazarlanması ayrıca coğrafi işaretin kullanımı denetim mercii tarafından denetlenecektir. Denetim mercii; Şırnak Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü’nden 1 uzman, Şırnak Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü’nden 1 uzman, Şırnak Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nden 1 uzman ve Şırnak Belediyesi’nden 1 uzmanın katılımıyla oluşur. Denetimler yılda bir kere yapılarak raporlanacaktır.
Denetim mercii, şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapabilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
