Coğrafi işaretli ürün · Van
Van’da yöresel peynir, murtuğa, kavut, kaymak, tereyağı, bal, gül reçeli, cacık ve yumurtalı yemekler aynı kahvaltı sofrasında buluşur. Yöresel hazırlama yöntemleri ve birlikte sunulan bileşenler bu sofra geleneğini oluşturur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Van Kahvaltısı nedir?
Van kahvaltısı, Van iline özgü ve çok çeşitli, yöresel ürünlerden oluşan yurt çapında meşhur bir kahvaltı türüdür.
Van Kahvaltısı; mutlaka Van Otlu Peyniri, Murtuğa, Van Kavut, kaymak, tereyağı, bal, gül reçeli, cacık ve yumurta ile hazırlanan yiyecek çeşitlerini içerir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sofranın zorunlu ve ek bileşenleri
Van Kahvaltısı özelliğini Van’a özgü ürünlerden alır.
Van Kahvaltısında bulunan coğrafi işaret tescilli Van Otlu Peyniri, Murtuğa ve Van Kavut, tescillerde belirtilen özelliklere uygun olmalıdır. Cacıkta yeşil sivri biber, kişniş ve tercihe göre taze soğan ile karıştırılır.
Van Kahvaltısı ayrıca çay, süt, diğer reçel ve peynir çeşitlerini, zeytin, tahin, pekmez, çörek, ekmek, sade pide, lavaş ve benzeri ürünleri de içerebilir.
Van Kahvaltısı patates kızartması, salam, sosis, jambon ve börek çeşitlerini içermez.
Kaymağın hazırlanması ve alınması
Van Kahvaltısında bulunan kaymak, inek veya manda sütünden üretilir.
Bu kaymağın yapımı için manda veya inek sütü kaynatılır, “lenger” olarak adlandırılan büyük yayvan kaplara alınıp kısık ateşte 1–2 saat bekletilir.
Oda sıcaklığına soğutulduktan sonra, sarsmadan soğutuculara alınarak bir gece dinlendirilir.
Yüzeyde oluşan kaymak, dikkatli bir şekilde parçalamadan alınarak servise sunulur.
Cacıkta çökelek ve süzme yoğurt seçenekleri
Van Kahvaltısında bulunan cacığın üretiminde, ana malzeme olarak çökelek kullanılır.
Çökelek; tereyağı yapımından geriye kalan yayık altı sütünün kaynatılması ve daha sonra bez torbalarda süzülmesi ile elde edilen bir çeşit süt ürünüdür.
Çökelek yerine süzme yoğurt da kullanılabilir.
Çökelek veya süzme yoğurt, doğranmış dereotu, yeşil sivri biber, kişniş ve tercihe göre taze soğan ile karıştırılır.
Cacık, yanında tereyağı ile veya içerisine karıştırılarak da sunulabilir.
Yumurtalı yemekler, kavurma ve sucuk
Yumurta ile Hazırlanan Yiyecek Çeşitleri Van Kahvaltısı içeriğinde haşlanmış veya sahanda yumurta, sucuklu yumurta, kavurmalı yumurta veya menemen şeklinde çeşitler bulunur.
Kavurma yağsız etten yapılmış olmalıdır.
Sucuk ise dana etinden yapılmış, mozaik görünümlü sucuk olmalıdır.
Çörek hamuru, biçimleri ve pişirilmesi
Buğday unu, yumurta, maya, katı yağ (margarin veya tereyağı), tuz ve sudan oluşan bir hamur hazırlanır.
Bu hamurdan yuvarlak bezeler yapılır.
Her bir beze bir tabak büyüklüğünde olacak şekilde el ile veya merdane ile açılır.
Çörek, sade ve içli olarak üretilebilir.
Kesme çörek için, açılan hamur ortalama 10 × 10 cm ebatlarında kare şeklinde kesilir.
Sade çörekler, kesme ve yuvarlak şekilde, içli çörekler ise yarım ay şeklinde üretilir.
İçli çörek için içerisine ceviz veya çörek içi (un ve yağın kavrulması ile elde edilen bir ürün) veya her ikisi birden konularak yarım ay şeklinde kapatılır.
Bu şekilde tepside bekletilerek mayalanması sağlanır.
Üzeri çatal yardımı ile çizilir, üzerine yumurta sürülerek fırında pişirildikten sonra sunum yapılır.
Gül reçelinde yerel hammadde
Gül reçeli yapımı için, “reçellik gül” veya “Gül-i Muhammedî” olarak adlandırılan ve kokusu kuvvetli olan Rosa damascena çeşidi ve “Kral Gülü” veya “yediveren gül” olarak isimlendirilen Rosa damascena semperflorens güllerinin çiçek yaprakları kullanılır.
Gül yapraklarının kalitesinin korunması için, toplandıktan sonra en kısa sürede reçele işlenmesi gereklidir.
Bu sebeple Van Kahvaltısı içeriğindeki gül reçelinin en önemli hammaddesi olan gülün temini ve gül reçeli üretimi Van’da gerçekleşmelidir.
Yöresel bal ve karakovan tercihi
Bal, yörede üretilen bal olmalıdır.
Tercihen karakovan balı Van Kahvaltısı içeriğinde sunulur.
Süt evlerinden kahvaltı salonlarına
Van Kahvaltısının geçmişi, şehirde sabah namazına giden ve daha sonra dükkânlarını açan esnafın evlerine dönmeyip kahvaltılarını şehirde yapmalarına dayanır.
1947 yılında “süt evi” olarak adlandırılan kahvaltı dükkânlarının ilki açılmıştır.
Zamanla süt evlerinin yerini, kahvaltı salonları almış, kahvaltı salonlarında geleneksel Van Kahvaltısı sunulmaya başlanmıştır.
Van Kahvaltısı gelenekselleşmiş ve bölge ile özdeşleşmiştir.
Tanınırlık ve sicilde aktarılan etkinlik
Araştırmalar, Van’a gelen turistlerin Van’dan ayrılırken akıllarında en çok kalan noktanın, Van Kahvaltısı olduğunu göstermektedir.
Van Kahvaltısı; 2014 yılı haziran ayında Van’da düzenlenen açık alan kahvaltı etkinliğine 51 bin 793 kişinin katılımı ile dünyanın en kalabalık sofrası olarak Guinness Rekorlar Kitabına girmiştir.
Sicildeki üretim anlatımı
Kaymağın hazırlanması
İnek veya manda sütü kaynatılıp lenger adı verilen yayvan kaplara alınır. Kısık ateşte 1–2 saat bekletilir. Oda sıcaklığına soğutulduktan sonra sarsılmadan soğutucuya alınır ve bir gece dinlendirilir; yüzeydeki kaymak parçalanmadan alınır.* Soğutma kapsamındaki resmî teyit kaydı açık tutulur.
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre kaynatılan kaymağın oda sıcaklığına soğutulup bir gece dinlendirilmesi yazılıdır. Soğutma süresi ve soğuk zincir doğrulaması ayrıca açıklanmalıdır. Eksik koşulların bu ürüne ve belirtilen işlem aşamasına ait teknik kayıtlarla tescil ettiren tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Cacığın hazırlanması
Yayık altı sütünün kaynatılıp bez torbada süzülmesiyle elde edilen çökelek veya süzme yoğurt kullanılır. Doğranmış dereotu, yeşil sivri biber, kişniş ve tercihe göre taze soğanla karıştırılır. Tereyağı yanında veya içine karıştırılarak sunulabilir.
Gül reçelinin hazırlanması
Rosa damascena veya Rosa damascena semperflorens çiçek yaprakları kullanılır. Yapraklar toplandıktan sonra kısa sürede reçele işlenir. Sicile göre gül temini ve reçel üretimi Van’da gerçekleştirilir.
Yumurtalı yemeklerin seçenekleri
Haşlanmış veya sahanda yumurta, sucuklu yumurta, kavurmalı yumurta veya menemen sunulabilir. Kavurma yağsız etten; sucuk dana etinden ve mozaik görünümlü olmalıdır.
Çörek hamurunun hazırlanması
Buğday unu, yumurta, maya, margarin veya tereyağı, tuz ve suyla hamur hazırlanır. Bezeler tabak büyüklüğünde açılır. Kesme çörek yaklaşık 10 × 10 cm karelere ayrılır; içli çörek ceviz, un-yağ kavurması veya ikisiyle yarım ay biçiminde kapatılır.
Çöreğin mayalanması ve pişirilmesi
Şekillendirilmiş çörekler tepside bekletilerek mayalanır. Üzeri çatalla çizilir, yumurta sürülür ve fırında pişirildikten sonra sunulur.
Yöresiyle bağı nedir?
Van Kahvaltısı içeriğinde bulunan kaymak, tereyağı, gül reçeli ve balın Van’da üretilmesi gereklidir. Van Kahvaltısı içeriğinde bulunan tescilli coğrafi işaretlerin ilgili tescil bilgilerine uygun olarak üretilmesi şarttır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
504 tescil numaralı Van Kahvaltısı mahreç işareti olarak 16 Temmuz 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Van Kahvaltısı ibaresi ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil Ettiren VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ Bu coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 29 Kasım 2019 tarihinden itibaren korunmak üzere 16 Temmuz 2020 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim mercii; Van Ticaret Borsası, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van Ticaret ve Sanayi Odası ve Van İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından görevlendirilen birer üyeden oluşur. Denetim mercii, yılda bir defa düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda şikâyet halinde ise her zaman denetim işlemlerini yürütür ve sonuçları raporlar.
Denetim mercii “Ürünün Tanımı ve Ayırt Edici Özellikleri” ve “Coğrafi Sınır İçerisinde Gerçekleşmesi Gereken Üretim, İşleme ve Diğer İşlemler” kısımlarında belirtilen özelliklere uygun olarak üretim yapılıp yapılmadığını ve Van Kahvaltısı içeriğinde bulunan coğrafi işaretli ürünlerin tescile uygunluğunu kontrol eder.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
