Suşehri Kuru Fasulyesi

Hazırlama işlemleri

Suşehri Kuru Fasulyesi, geleneksel üretim metotlarıyla yetiştirilir. Ekim işlemi elle serpme ve çapa diye tabir edilen kazayağı ile 5–7 cm derinden çapalanarak ya da kazayağı üzerine monte edilmiş ve “fasulye ekme makinesi” olarak bilinen makine (kazayağı) ile yapılır.

Sulama ve çapalama

Sulama genelde kışın yüksek rakımlı yerlerde biriken karın erimesiyle oluşan kaynak suları ile salma sulama yöntemiyle yapılır. Kuru fasulye yüksek rakımlı yerlerde yetiştiğinden ve soğuk sularla sulandığından; hastalık ve zararlılar için uygun ortam oluşmaz ve kimyasal mücadeleye de gerek kalmaz. Ayrıca her yıl kuru fasulye ekilen tarlalarda münavebe uygulandığından gübrelemeye ihtiyaç duyulmaz. Bu sebeplerle kimyasal girdi kullanılmadan, doğal yöntemlerle kuru fasulye yetiştiriciliği yapılır.

Suşehri Kuru Fasulyesi üretiminde kullanılan tohumlar ata tohumudur.

Tohum hazırlığı

Üretimde kullanılan tohumlar, bir önceki üretim sırasında tohumluk olarak ayrılanlarının kullanılması ise elde edilir.

Toprak hazırlığı

İyi hazırlanmış keseksiz tohum yatağı iyi bir çimlenme ve çıkış için gereklidir. Bu sebeple toprak sürümleri sonbahar aylarında yapılır. Birinci sürüm yapıldıktan 3–4 hafta sonra hayvan gübresi verilip dağıtılır ve derin bir ikinci sürüm gerçekleştirilir. Kış aylarındaki yağmur, kar ve donlar sayesinde tarlalarda tezek oluşumunun önüne geçilmiş olunur.

Baharla birlikte toprağın ısınmasıyla yabancı ot çıkışlarının ardından kültüvatör-kazayağına (bölgede çapa diye bilinir) tapan eklenip toprak 20–25 cm derinlikte işlenerek ekime hazır hale getirilir. Salma sulama yöntemi ile sulama gerçekleştirildiğinden, toprak işleme aşamalarında düz ve dengeli bir zemin oluşturmaya azami ölçüde dikkat edilir.

Ekim zamanı

Ekim zamanını belirleyen en önemli etken sıcaklıktır. 0 °C’nin altındaki sıcaklıklardan bitkinin zarar görmemesi için geç ilkbahar donlarının bitiminden sonra ekim yapılır. Çimlenmenin kısa sürede ve yüksek oranda gerçekleşmesi için toprak sıcaklığının 14–15 °C’yi bulduğu nisan ayı sonları ya da mayıs ayı başlarında ekim yapılır. Havaların kurak gittiği yıllarda ekim öncesi sulama yapılıp toprağın tava gelmesi sağlanır.

Ekim işlemi elle tarlaya serpme ve çapa diye tabir edilen kazayağı ile 5–7 cm derinden çapalanarak ya da kazayağı üzerine monte edilmiş ve ‘fasulye ekme makinesi’ olarak bilinen makine ile ekilir. Daha sonra ‘fasulye basma’ olarak isimlendirilen, tarla yüzeyinde kalan danelerin küçük bir çubuk yardımı ile toprağa gömülmesi ile ekim tamamlanır.

Çimlenme dönemi

İyi bir çimlenme için toprağın nem oranının %25–65 arası olması ve sıcaklığın 15°C’yi bulması gerekir. Havaların kurak gittiği ve toprakta yeterli nemin olmadığı dönemlerde ekim öncesi sulama yapılır ve toprak tava gelince ekim gerçekleştirilir. Bu yöntemle yabancı ot mücadelesine de katkı sağlanmış olur. Ekim sonrası sulama yapılmaz.

Çünkü bu yöntem ekim sahasında yabancı ot sıkıntısını artırdığı gibi toprak yüzeyinde kaymaksı tabaka oluşmasına ve özellikle ağır topraklarda kök çürüklüklerine sebebiyet vererek ciddi bir verim kaybına neden olur.

Gübreleme işlemi

Suşehri Kuru Fasulyesi üretiminde hayvan gübresi kullanılır. İlk gübreleme sonbahar aylarında birinci sürüm sonrasında katı halde tarla yüzeyine serilerek yapılır. İkinci gübreleme ilk sulamalarda ark başlarına hazırlanmış hayvan gübresi suya karıştırılarak gübreleme yapılır. Bu yönteme ‘şerbet verme’ denir.

Bakım özellikleri

Suşehri Kuru Fasulyesinde en önemli bakım işlemi çapa ve yabancı ot kontrolüdür. Bitkinin boyu 15–20 cm’ye ulaşınca birinci çapalama işlemi gerçekleştirilir. İkinci çapalama işlemi bitki tel boyları 20–25 cm ye ulaşınca gerçekleştirilir. Sonraki dönemlerde gerekli görüldüğü takdirde ot alma işlemleri devam eder.

Sulama işlemi

Fasulye ekimi yaz aylarının başında olduğu için ihtiyaç duyduğu su miktarının çoğunluğunu sulama işlemi ile alır. Bölgedeki yağış durumlarına bağlı olarak, çiçeklenme gerçekleşip bakla tutumunun oluşmaya başlaması ile birlikte sulama, ‘şerbet verme’ yöntemi ile başlayıp daha sonra düzenli olarak devam eder.

Çıkış ile çiçeklenme arası dönem

Hava sıcak ve toprakta nem sıkıntısı varsa birinci çapadan sonra bitki sulanır. Sulamadan sonra oluşan yabancı otlar ikinci çapa döneminde temizlenir. Coğrafi sınırda bu durum çok nadir gerçekleşir.

Hasat işlemi

Suşehri Kuru Fasulyesinde hasat zamanının tespiti son derece önemlidir. Hasadın erken yapılması danelerde buruşukluğa yol açarak verim ve ürün kalitesi ile lezzette azalmaya sebep olur. Coğrafi sınırda hasat, baklaların genel olarak sarardığı ve danelerin normal şekil ve rengini kazandığı dönemde yapılır. Hasat elle yolma şeklinde gerçekleştirilir. Olgunlaşmamış bitkiler yolunmaz. Bir tarladaki hasat, 10–15 gün sürebilir.

Bunun nedeni olgunlaşmamış bitkilerin tekleme yöntemi ile tarlada bırakılıp olgunlaşmasının beklenmesidir.

Olgunlaşmamış bitkilerin tarlada bırakılması hasat işçiliğini zorlaştırsa da kaliteli ürün alınmasını sağlar.

Hasat sabahın erken saatlerinde başlar ve baklalarda çıtlamalar başlayınca bırakılır.

Hasadı yapılan bitkiler küçük desteler halinde 6–7 gün kurumaya bırakılır.

Desteler 3–4 gün sonra yaba, dirgen, anadut gibi el aletleri ile döndürülerek tam olarak kurumaları sağlanır.

Destelerin döndürülmesi, bitkilerin toprak neminden etkilenmesini önleyerek tam kurumasını sağlar.

Harman özellikleri

Harmanlama, özel olarak geliştirilmiş ‘patoz’ harman makinesi ile yapılır. Fasulye hasadı için patozun elek ve kayışları değiştirilerek harman gerçekleştirilir. Çuvallama yöntemi ile taşınan ürünler, ‘gözer’ denilen el eleklerinde elenerek boyutlandırılır. Suşehri Kuru Fasulyesi, kırık, çürük ve lekeli daneler elle ayıklandıktan sonra, gıda ile temasa uygun ambalajlarda satışa sunulur.