Coğrafi işaretli ürün · Van
Van’da koyun eti, ayrı haşlanan bakliyatlar ve aşurelik buğday, kurut ve keledoş otuyla birleştirilir. Biberli tereyağıyla tamamlanan yemek, özel günlerde ortak hazırlık ve komşularla paylaşma geleneğinde yer bulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Van Keledoşu nedir?
Van Keledoşu, koyun eti, ayrı haşlanan bakliyatlar, aşurelik buğday, kurut ve yerel keledoş otuyla hazırlanan yemektir. Biberli tereyağı ve isteğe bağlı sarımsakla sunulur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Van’ın en önemli yöresel yemeği olan Keledoş için belirli dönemlerde “en iyi Keledoş” yarışması düzenlenmektedir.
Kaynaklarda, bilinen en eski haliyle Keledoş’un 1800’lü yılların sonunda Van’da yapıldığı geçmektedir.
Tarım ve hayvancılığın önemli bir geçim kaynağı olduğu Van ilinin yemek kültürünü oluşturan en önemli değerlerden birisi olan Keledoş, yörede yapımı ile de en zahmetli yemek olarak bilinmektedir.
Eğer bir evde keledoş yapılmış ise en az 4–5 eve dağıtılır.
Ayrı haşlama ve kurut
Nohut, mercimek ve aşurelik buğday ayrı hazırlanır. Van yöresinin kurutu suyla akışkanlaştırılır ve keledoş otu ile yemekle birleştirilir.
Ortak hazırlık ve paylaşım
Sicil özel günlerde ortak hazırlığı ve yemeğin komşu evlerle paylaşılmasını anlatır. Tadı ve kıvamının oluşturulması yerel ustalık bilgisiyle ilişkilidir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Keledoş’un yapılışı, tadının ve kıvamının tutturulması ustalık gerektirmektedir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Keledoşun bileşenleri ve girdi özellikleri
Van Keledoşu’nun yapımında; kuşbaşı et, kuru soğan, sarımsak, haşlanmış nohut, yeşil mercimek, buğday, kurut, keledoş otu, tereyağı, pul biber, yenibahar, karabiber ve tuz kullanılır. Kullanılan malzemelerden bazılarının özellikleri
Kuşbaşı et
Yörede yüksek bozkırlarda ve meralarda beslenen, henüz yaşını doldurmamış erkek veya hiç doğum yapmamış, dişi koyunun kuşbaşı haline getirilmiş eti kullanılır.
Nohut özellikleri
Krem renginde koçbaşı diye tabir edilen nohut kullanılmalıdır.
Buğday özellikleri
Bağlayıcı özellik taşıdığından aşurelik buğday kullanılmalıdır.
Kurut özellikleri
Van Keledoşu’nda Van yöresine ait kurut kullanılmaktadır. Van yöresinde kışlık erzak olarak hazırlanan kurut, çökeleğin avuç içinde yuvarlanması ve yayvan bir hale getirilip güneşte kurutulmasıyla elde edilir. Kışın ılık suyla avuç içiyle toprak çömlekte(dizik) tekrar ovalanmasıyla kurut akışkan bir hale gelir.
Keledoş Otu
Van yöresinde dağlarda yüksek tepelerin uç noktasında yetişen ak pancar otu (keledoş otu) kullanılır. Ak pancar otu (keledoş otu) yeşilimsi kokulu bir bitkidir. Toplanıp evlerde saç örüğü şeklinde örülen ve damlara asılarak kurutulan ot, haşlanıp doğrandıktan sonra Van Keledoşu’nda kullanılır.
Bileşen miktarları ve etin ön pişirilmesi
100 gram kuşbaşı et, 2 adet kuru soğan küçük boy, 1 diş sarımsak, 30 gram haşlanmış nohut, 30 gram haşlanmış yeşil mercimek, 50 gram haşlanmış aşurelik buğday, 10 gram keledoş otu, 1 adet kurut, 50 gram tereyağı, 1–3 gram pul biber, 1–3 gram yenibahar, 1–3 gram karabiber, 5 gram tuz.
Büyük bir tencerede mühürlenen kuşbaşı etlere su ekleyerek pişirilir. Etin pişmesine yakın kuru soğanlar eklenir, ardından tuz, karabiber, yenibahar ve haşlanan aşurelik buğdayı suyu ile birlikte tencereye ilave edilir.
Et ve buğdayın birlikte kaynatılması
5 dakika birlikte kaynatılır.
Bakliyat, keledoş otu ve kurutun birleştirilmesi
12 saat önceden ıslatılarak beklemeye alınan nohut 50–60 dakika pişirilerek süzülür. Nohut ve yeşil mercimek ilave edilir ve yavaşça karıştırılır. Son olarak keledoş otu ve kurut ilave edilir ve yavaşça karıştırılır. Karıştırma işlemi yavaş yapılmazsa kurut bozulmaktadır. 5 dakika kaynadıktan sonra ortasına tereyağı ile servis tabaklarındayken isteğe göre sarımsak eklenip tereyağında kızdırılan pulbiberi gezdirilir
Yöresiyle bağı nedir?
Van Keledoşu yapılış yöntemi ve kullanılan et ve tereyağının yöreden kaynaklanması ile Van iline bağlıdır.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Geçmiş yıllarda Van’a gelen üst düzey kişilere ev hanımlarının yaptığı keledoş öğle veya akşam yemeklerinde ikram edilirdi.
Adın markayla birlikte kullanımı
Van Keledoşu coğrafi işaretinin adı, ürünün markasıyla birlikte kullanılabilir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Sicilde anlatıldığı üzere i̇pekyolu güzergahı üzerinde olması nedeniyle tarih boyunca yolcuların konakladığı mekanlara ev sahipliği yapan Van yöresinde Van Keledoşu, özel günlerde kalabalık aileler bir araya geldiğinde kadınların elbirliğiyle geleneksel olarak tandırda yaptıkları Van’a özgü ve zahmetli bir yemektir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
229 tescil numaralı Van Keledoşu mahreç işareti olarak 8 Kasım 2017 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işareti belirlenen koşullara aykırı ve haksız kullananlar hakkında gerekli yasal takibatı başlatır.
Denetim düzeni
Denetimler Van Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde yürütülür. Oda, Bakanlığın Van İl Müdürlüğü, Doğu Anadolu Aşçılar ve Pastacılar Federasyonu, Van Aşçılar ve Pastacılar Derneği ile Van Lokantacılar ve Fırıncılar Odasından birer temsilciyle beş kişilik heyet oluşturulur.
Denetim mercii; Van Keledoşu’nun üretim yönteminde belirtilen tekniğe uygun ve hijyenik şekilde hazırlanması, depolanması, taşınması ve pazarlanmasının kontrolünü ve coğrafi işaretin takibi konusunda gerekli denetim işlemlerini yürütür. Denetim mercii öncelikle Van Keledoşu’nun üretildiği ve yaygın olarak tüketildiği bölgelerdeki belediyelere, odalara, lokantalara ve esnafa coğrafi işaret tescili hakkında bilgi vererek gerekleri hakkında farkındalık oluşturacaktır.
Denetim düzeni · 2
Denetim mercii, yılda 1 defa düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda/şikâyet halinde ise her zaman denetim işlemlerini yürütecek ve sonuçları raporlayacaktır. Denetime ilişkin raporlar Van Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna her yıl düzenli olarak gönderilir. Denetim mercii, kamu veya özel kuruluşlarından veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
