Coğrafi işaretli ürün · Zonguldak
Zonguldak’ta zılbıt bitkisinin yalnız yaprak ve çiçekleri ön haşlanır; soğan, tescilli Taşköprü Sarımsağı ve et girdisiyle pişirilir. Dana kıyması yerine tereyağında ön pişmiş pastırma seçilebilir; yumurta ve pul biberle sıcak sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Zonguldak Zılbıt Yemeği nedir?
Zonguldak Zılbıt Yemeği, zılbıtın yaprak ve çiçeklerinin et, soğan, Taşköprü Sarımsağı ve yumurtayla pişirildiği yemektir. Dana kıyması veya pastırmalı seçenek vardır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Gövde yerine yaprak ve çiçek
Zılbıtın yalnız yaprak ve çiçeği kullanılır; kökü ayrılır. Bitki taze, ön hazırlanıp donmuş veya salamura olabilir. Yerel temin tercih olarak belirtilir.
Tescilli sarımsak ve iki et seçeneği
135 sayı ile tescilli Taşköprü Sarımsağı kullanılır. Dana kıyması veya tereyağında hafif pişirilmiş pastırma seçilebilir; yumurtalı yemek pul biberle sıcak sunulur.
Zılbıtın adları ve dönemi
Sicil Trachystemon orientalis adıyla verdiği bitki için hodan, odan, ıspıt, zirbit, zılbırık, kaldırık, kaldirik, kalındirek, burğı, mancar, zembil çiçeği ve sığırdili adlarını sayar. Nisan–mayıs girdinin yetişme dönemidir; isim listesi teşhis rehberi olarak kullanılmaz.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Altı kişilik reçete
Sicildeki bileşen listesi ve üretim aşamaları altı kişilik hazırlık içindir.
Zılbıtın yöreden temini ve bileşenler
Zonguldak Zılbıt Yemeğinin üretiminde kullanılan zılbıt otu, tercihen coğrafi sınırdan temin edilir. Miktar Bileşen
Malzemeler ve ölçüler
- 1 kg Zılbıt otu
- 400–450 g 3 iri kuru soğan
- 200 g Yağsız dana kıyma
- 6–9 g
- 3 diş Taşköprü Sarımsağı
- 5 g Karabiber
- 5 g Kırmızıbiber
- 5 g Kekik 2 tane (İsteğe bağlı olarak sayısı artırılabilir) Yumurta
- 30–40 g Tuz
- 15–20 ml Ayçiçek yağı
- 15–20 ml Zeytinyağı
- 50 g (isteğe bağlı) Pastırma
- 10–13 g (isteğe bağlı) Tereyağı
Zılbıtın kullanılan kısımlarının temizlenmesi
Zılbıt otunun kökleri hariç olmak üzere sadece yaprakları ve çiçekleri toplanır, ayıklanır ve birkaç kez yıkanarak temizlenir. İsteğe bağlı olarak 100 ml üzüm sirkeli veya elma sirkeli suda 10 dakika bekletilip 2 kez daha yıkanarak temizlenir. 2–4 cm uzunluğunda doğranır ve 30–40 g tuz ilave edilip 10–15 dakika suda kaynatıldıktan sonra suyu sıkılarak yemeğin yapımında kullanılır.
Bir tencereye ayçiçek yağı, zeytinyağı, küçük parçalar halinde doğranmış soğan ve ince doğranmış Taşköprü Sarımsağı koyulup karıştırılarak kavurmaya başlanır.
Kavurma işlemi
2–3 dakika sonra önce yağsız kıyma daha sonra karabiber, pul kırmızıbiber ve kekik karışımı ir ve karıştırılarak 5–6 dakika kavrulur. Zılbıt otu eklenip 10–15 dakika pişirilir. Yemek, çok katı olmayan orta kıvam alınca tuz ve yumurtalar yemeğin üzerine kırılır ve karıştırılarak pişirilir.
Yemeğin yapımında kıyma yerine pastırma kullanılacak ise küçük parçalar şeklinde dilimlenen pastırma bir tencerede tereyağı ile 2 dakika pişirilerek ilave edilir.
Zonguldak Zılbıt Yemeğinin servisi, sıcak olarak ve üzerine pul kırmızıbiber serpildikten sonra yapılır.
Nasıl muhafaza edilir?
Bu aşamada dondurularak veya salamura yapılarak daha sonra kullanılmak üzere muhafaza edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Zonguldak Zılbıt Yemeğinin geçmişi eskiye dayanır. Zonguldak ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Zonguldak Zılbıt Yemeğinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Tamamlayıcı zorunlu işlem
10–13 g (isteğe bağlı) Tereyağı Zılbıt otunun kökleri hariç olmak üzere sadece yaprakları ve çiçekleri toplanır, ayıklanır ve birkaç kez yıkanarak temizlenir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1444 tescil numaralı Zonguldak Zılbıt Yemeği mahreç işareti olarak 7 Ağustos 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Zonguldak Zılbıt Yemeği ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Zonguldak Zılbıt Yemeği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Trachystemon orientalis türü bitki, yağsız dana kıyma, kuru soğan, ayçiçek yağı, zeytinyağı, coğrafi işaret olarak 135 sayı ile tescilli Taşköprü Sarımsağı, yumurta, karabiber, pul kırmızıbiber, kekik ve tuz kullanılarak Zonguldak ilinde üretilen yemektir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler, Zonguldak Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde, Zonguldak Ticaret ve Sanayi Odası, Zonguldak İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Zonguldak Kahveciler ve Lokantacılar Esnaf Odası’ndan konuda uzman birer kişinin katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii; özellikle Taşköprü Sarımsağı olmak üzere üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğunu; üretim metoduna uygunluğu ve Zonguldak Zılbıt Yemeği ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
