Coğrafi işaretli ürün · Malatya
Yeşilyurt’ta tescilli Malatya Dalbastı Kirazının yaprakları, kırılmış buğdaylı harçla ince ve uçları açık sarılır. Pişen sarmalar erik ekşili yoğurt sosunda yeniden kaynatılır; üzerine tereyağında kavrulmuş soğan eklenerek sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarma Köftesi / Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarması nedir?
Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarma Köftesi / Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarması, kiraz yaprağının kırılmış buğdaylı harçla sarıldığı ve ekşili yoğurt sosuyla pişirildiği Yeşilyurt yemeğidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tescilli kirazın yaprağı ve buğday
267 sayı ile tescilli Malatya Dalbastı Kirazının yaprağı zorunludur. Doğal kırılmış buğdaylı iç harca baharat eklenmez; sarmalar ince ve uçları açık hazırlanır.
Birbirini tamamlayan iki sos
Pişmiş sarma erik ekşili yoğurt sosunda yeniden kaynatılır. Tereyağında kavrulmuş soğan sunumda eklenir; bunlar alternatif soslar değildir. Salça soğanlı sosta isteğe bağlı olabilir.
Yaprağın yapısı ve kokusu
Sicil kiraz yaprağının diğer sarma yapraklarına göre daha ince ve ekşi olduğunu, sarmanın kiraz kokusu taşıdığını anlatır. İç harçta baharat bulunmaz; bu özellikler belgeye ait duyusal tanımlardır.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Dört kişilik bileşenler
Sicil aşağıdaki miktarları dört kişi için verir. Yumurta sarısının kullanım aşaması için teyit kaydı açıktır.
- 3 su bardağı kepeği alınmamış doğal kırma buğday
- 1 kg kiraz yaprağı
- 3 yemek kaşığı tereyağı
- 1,5 kg yoğurt
- ½ kg kuru soğan
- 2 kaşık buğday unu
- 1 yemek kaşığı erik ekşisi
- 1 yumurta sarısı
- 1 tatlı kaşığı tuz
Yaprak ve buğday hazırlığı
Kiraz yaprakları üzerine sıcak su dökülerek kapta 5 dakika bekletilir. Buğday sıcak suyla ıslatılıp 15 dakika bekletilir. Üzerine bir kaşık buğday unu ve tuz ilave edilerek kıvam alıncaya kadar yoğrulur. Yaprak pişirilmeden sarılır.
İnce sarma ve parmak arasında bekletme
Yaprak süzülüp sapı ayıklanır. Parlak yüzü alta gelecek biçimde fındık büyüklüğünde az harçla ince sarılır. Açılmaması için iki parmak arasında bekletilir. Sarma devam ederken iki veya üç sarma parmaklar arasında birlikte tutulabilir; fazla harç yaprağın açılmasına yol açar.
Tencerede ilk pişirme
Parmak arasında bekletilen sarmalar tencereye yerleştirilir; üzerlerine ters tabak konulur. Normal su ilave edilerek kısık ateşte dağılmadan pişirilir. Sicil bu ilk pişirmenin sayısal süresini vermez.
Ekşili yoğurt sosunda son pişirme
Yoğurt, un, erik ekşisi ve tuz karıştırılır. Bir buçuk litre su yavaşça katılır; topaklanmaması için karıştırılır. Ocakta sürekli karıştırılan sos kaynayınca 5–10 dakika daha kaynatılır. Pişmiş sarmalar sosa alınıp birlikte 10 dakika kaynatılır.
Soğanlı sos ve sunum
İnce kıyılan soğan tereyağında pembeleşinceye kadar kavrulur. Yoğurtlu sostaki sarmalar tabağa alınıp soğanlı sos gezdirilir. Salça bu aşamada isteğe bağlıdır. İki farklı sos aynı hazırlığı tamamlar.
Nasıl muhafaza edilir?
Nazik yaprakların toplanması
Sicil nazik yaprakların sabah serinliğinde, yırtılmadan ve deneyim gerektiren seçimle toplanmasını anlatır. Toplama zamanı belgede “Nisan ve/veya mayıs sonu ile haziran ayının ilk haftalarında” ifadesiyle verilir; bu yaprak hasadı, yemeğin yıl boyunca üretilemeyeceği anlamına gelmez.
Kurutma ve muhafaza seçenekleri
Toplanan yapraklar iğne yardımıyla çok uzun olmayan iplere dizilip gölgede kurutulur. Sicil, eylül sonuna doğru hava almayacak biçimde poşete konulmasını rutubetlenme ve zararlı kontrolü bağlamında anlatır. Kilerde muhafaza, salamura küpler veya kurutma seçenekleri vardır. Kurutulmuş yaprak sarılmadan önce hafif ıslatılır.
Yöresiyle bağı nedir?
Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarma Köftesi / Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarması, 267 sayı ile coğrafi işaret olarak tescilli Malatya Dalbastı Kirazının yaprakları kullanılarak yapılmalıdır. Kiraz yaprağının ipe dizilip kurutma veya salamura yöntemleri gelenekseldir. Ayrıca kiraz yaprağına harç koyulup sarılıp açılmaması için iki parmak arasında bekletilirken diğer kiraz yaprağını sarma işlemine devam edilmesi ustalık gerektirir.
İlaveten sos hazırlığı ve sunumu da yöreye özgüdür. Bu nedenle yöreyle ün bağı da bulunan ürünün tüm üretim aşamalarının, belirtilen coğrafi sınırda yapılması gereklidir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Ekşili yoğurt sosunda pişmiş sarmalar tabağa alınır; üzerine tereyağında kavrulmuş soğanlı sos dökülür. İnce, uçları açık sarma biçimi sunumda korunur.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Yaprağın toplanması, ipe dizilmesi, sarılması ve sosların hazırlanması yoğun emek gerektirir. Sicil, yaprakları ipe dizen kadınların geleneksel rolünü ve geçmişte kullanılan Avrat Köftesi adını aktarır. Günümüzde ürün Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarma Köftesi veya Sarması adıyla tanınır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
570 tescil numaralı Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarma Köftesi / Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarması mahreç işareti olarak 9 Ekim 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarma Köftesi / Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarma Köftesi / Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarma Köftesi / Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarması, 267 sayı ile coğrafi işaret olarak tescilli Malatya Dalbastı Kirazının yaprakları ve kepeği alınmamış doğal kırma (buğday) ile yapılan yöresel yemektir.
Sicildeki denetim düzeni
Yeşilyurt Belediyesinin koordinasyonunda, Malatya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Malatya Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Yeşilyurt Belediyesinden ürün hakkında bilgi sahibi birer kişiden oluşan denetim mercii tarafından denetimler yılda bir kere düzenli olarak yapılır. Ayrıca şikâyet halinde ve gerekli görülen hallerde de denetim yapılır.
Denetimlerde Malatya Dalbastı Kirazının yapraklarının kullanılması, kiraz yaprağının ön hazırlığı, sarma şekli, sos hazırlığı ile servisi ayrıca Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarma Köftesi / Yeşilyurt Kiraz Yaprağı Sarması ibaresi ile birlikte mahreç işareti ambleminin kullanımı denetlenecektir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
