Coğrafi işaretli ürün · Malatya
Malatya’nın Arapgir ilçesinde kemikli koyun, kuzu veya keçi eti tereyağında çevrilerek kızartılır. Etin sade veya önce sosla terbiye edilmiş hazırlıkları, yoğurtlu salçalı sos ve soğanla tencerede pişirilerek sıcak sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Arapgir Kızartması nedir?
Arapgir Kızartması; koyun, kuzu ya da keçinin bel ve boyun kısmından elde edilen kemikli etin, sade veya soslu olarak eritilmiş tereyağında hafif ateşte tüm yüzeylerinin kızartılması, soğan ve soslu haliyle sıcak su eklenerek pişirilmesi suretiyle yapılan bir et yemeğidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Arapgir Kızartmasında iki hazırlama usulü bulunur. İlkinde et sade hazırlanıp tereyağıyla kızartılır ve sosu sonradan eklenir; ikincisinde et önceden soslanıp tereyağında kızartılır. Kısık ateşte etin rengi yavaşça değişirken tereyağı ile etin aroması birleşir.
Kemikli et ve tereyağı
Tanım ve malzeme listesi koyun, kuzu veya keçinin bel ve boyun etini verir; yöntem ayrıca but kısmını da sayar. Parça kapsamı için sicil teyidi açıktır. Eritilmiş tereyağında etin bütün yüzeyleri çevrilerek kızartılır.
İki ayrı hazırlama yolu
Sade hazırlıkta et önce kızartılıp ardından soğan ve sos eklenir. Soslu hazırlıkta et yoğurtlu salçalı sosla terbiye edilir; bir saat buzdolabında bekletildikten sonra tereyağıyla kızartılır.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
- 800 g koyun, kuzu veya keçi etinin bel ve boyun kısmından elde edilen kemikli et
- 150 g tereyağı
- 1 adet orta boy kuru soğan
Sos malzemeleri
- 25 g yoğurt
- 25 g domates salçası
- 25 g biber salçası
- 5 g tuz
- 250 ml su
- 10 g pul biber
- 5 g karabiber
Etin sade hazırlanması
Derin bir tencerede tereyağı eritilir, üzerine but, boyun ve bel bölgesindeki etli kısımlarından elde edilen etlerin tüm yüzeyleri kaşık ile çevrilir ve erimiş tereyağın etin üzerine kaşıkla devamlı dökülerek kızartılır. Bu şekilde tereyağın aroması ile etin aroması birbiriyle karışır ve etin yumuşak olması sağlanır. Daha sonra kuru soğan ince ince doğranır veya rendelenerek eklenir.
5 dakika boyunca etlerin kızartılmasına devam edilir.
Bir kapta yoğurt, salça, tuz, tercihen belirtilen miktarda pul biber ve karabiber ve 150 ml soğuk su ilave edilip karıştırılarak homojen bir sos hazırlanır. Hazırlanmış sos, yavaş yavaş etin tüm yüzeyini kaplayacak şekilde eklenip karıştırılır ve üzerine 100 ml sıcak su ilave edilir. Tencerenin ağzı kapatılarak kısık ateşte 30–40 dakika kaynamaya bırakılır ve etin suyunu çekmesi sağlanır.
Etin soslu hazırlanması
Bir kaba yoğurt, salça, tuz, isteğe bağlı karabiber ve pul biberin ve 150 ml soğuk suyun ilave edilip karıştırılması ile etin sosu homojen hale getirilir. Derin bir tencerede tereyağı eritilir ve dinlendirilip terbiye edilmiş soslu ete eklenir.
Etin tüm yüzeylerinin kaşık ile çevrilmesi ve erimiş tereyağın etin üzerine kaşıkla devamlı dökülmesi ile tereyağı aroması ve et aromasının karışması sağlanacak şekilde kızartılır.
Bu şekilde etin yumuşak olması da sağlanır. Daha sonra kuru soğan ince ince doğranarak veya rendelenerek eklenir. Yaklaşık 5 dakika bu şekilde etlerin kızartılmasına devam edilir. Daha sonra üzerine 100 ml kaynamış su ilave edilir ve tencerenin ağzı kapatılıp kısık ateşte 30–40 dakika kaynamaya bırakılır, etin suyunu çekmesi sağlanır.
Nasıl muhafaza edilir?
But, boyun ve bel bölgesindeki etli kısımlarından elde edilen kemikli etler, hazırlanan sos ile harmanlanarak terbiye edilir ve 1 saat buzdolabında bekletilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Yöresel üretim bilgisi, bileşen seçimi ve mutfak geleneği ürünün Arapgir ilçesi ile ün bağını oluşturur. Sicil, bütün üretim aşamalarının belirlenen coğrafi sınırda gerçekleştirilmesini zorunlu tutar.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Etin suyu çektikten sonra 150 ml sıcak su ilave edilerek 5 dakika bu şekilde kısık ateşte bekletilip sıcak olarak servis yapılır. Etler suyunu çektikten sonra 150 ml sıcak su ilave edilerek 5 dakika kısık ateşte bekletilip sıcak olarak servisi yapılır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Coğrafi sınırda uzun bir geçmişe sahip olan Arapgir Kızartması, Arapgir ilçesinin mutfak kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Arapgir Kızartması, coğrafi sınırda uzun bir geçmişe ve Arapgir yemek kültürü içinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1685 tescil numaralı Arapgir Kızartması mahreç işareti olarak 8 Ocak 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Arapgir Kızartması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Arapgir Kızartması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Arapgir Belediyesinin koordinatörlüğünde ve Arapgir İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Arapgirli Kadınlar Dayanışma Derneği ve Arapgir Belediyesinden ürün konusunda uzman birer kişinin katılımıyla üç kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan bileşenlerin ve miktarlarının uygunluğu, üretim metodunun uygunluğu ve Arapgir Kızartması ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
