Coğrafi işaretli ürün · Mersin
Mersin’in Bozyazı ve Anamur ilçelerinde keçiboynuzu, yer fıstığı, susam ve akdarı dövülerek helva kıvamında birleştirilir. İlave şeker kullanılmaz; endüstriyel hazırlıkta girdiler kurutulup öğütülür.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bozyazı Kavutu nedir?
Bozyazı Kavutu, keçiboynuzu, yer fıstığı, susam ve akdarı karışımından yapılan Yörük yiyeceğidir. Bozyazı ve Anamur ilçeleriyle ilişkilidir; dövme veya endüstriyel öğütmeyle hazırlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Dört bileşenin dengesi
Yer fıstığı ortalama %50, keçiboynuzu %25, susam %12,5 ve akdarı %12,5 oranındadır. Akdarı sicilde Sorghum bicolor L. Moench adıyla tanımlanır; pirinç veya başka darı türüyle değiştirilmez.
Dibek ve endüstriyel hazırlık
Geleneksel yöntemde bileşenler pişirilmeden dövülür. Endüstriyel yöntemde ise öğütme öncesinde yer fıstığı, akdarı ve susam ayrı sıcaklık ve sürelerde kurutulur; bu aşama bütün tatlının fırında pişirilmesi değildir.
Şeker ilavesiz karışım
Karışım kahverengi, hafif tatlı ve ağızda dağılan helva görünümündedir. Bileşenleri doğal şeker içerir; ilave şeker veya tatlandırıcı kullanılmaması şekersiz olduğu anlamına gelmez.
Doğal şeker içeriği
Karışım yemişlerden gelen doğal şekeri içerir. İlave şeker veya tatlandırıcı kullanılmaz; bu iki açıklama birlikte değerlendirilir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Bileşenler ve hazırlık
Bozyazı Kavutu geleneksel ve endüstriyel olarak iki şekilde üretilir. Geleneksel üretim metodunda yörede yetişen keçiboynuzu, yerfıstığı, susam ve akdarının dibekte dövülerek helva kıvamına getirilmesiyle yapılır. Dibek taşı (ay taşı) sert bir kayanın içi oyularak oluşturulur.
Kayanın içindeki oyuğa konulan malzemenin, solgu denilen katran ve ladin ağacından yapılmış büyük tokmaklarla dövülüp parçalanarak özü çıkarılır.
bileşen listesi
Yerfıstığı (ortalama % 50), keçiboynuzu (ortalama % 25), susam (ortalama % 12.5) ve akdarı (ortalama % 12.5) şeklindedir. Önce keçiboynuzu macun kıvamına gelene kadar dövülür. Sonra içine yerfıstığı, akdarı katılarak dövmeye devam edilir. En son susam eklenip helva haline gelene dek dövülür.
Endüstriyel üretim metodunda ise, Bozyazı Kavutu içeriğinde yer alan gıda bileşenleri yukarıda belirtilen oranlarda kullanılır.
Bu bileşenler üretime girmeden önce nem oranları nemölçer ile ölçülür.
Kurutma işlemi
İstenen nem oranlarına getirmek için fırınlarda kurutulur. Yer fıstığının 80 ˚C sıcaklıkta 60 dakika, akdarının 60 ˚C sıcaklıkta 45 dakika, susamın 60 ˚C sıcaklıkta 20 dakika nemi uzaklaştırılır. Daha sonra öğütme işlemine geçilir. Üretilecek miktar az ise mikserle, çok ise değirmen kullanılarak inceltme işlemi yapılır.
Yoğurma kazanına alınan bu karışıma susam eklenerek helva kıvamına gelene kadar 45 dakika civarında yoğurularak üretim tamamlanır.
Nasıl muhafaza edilir?
Ürün oda sıcaklığında (25–30 ˚C) en fazla üç ay, buzdolabı koşullarında ise bir yıl saklanabilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Bozyazı Kavutunun, özellikle içeriğindeki maddeler pişirilmeden, kendine has yöntemiyle uzun yıllardır üretilmesi nedeniyle, belirtilen coğrafi sınır ile ün bağı vardır. Bu sebeple üretimin tüm aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Bozyazı Kavutu isteğe göre şekil verilerek üretilir ve tüketiciye sunulur.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Yörük yaşamında kavut
Ürün yolculuklarda, yaylaya çıkanların, hacca veya askere gidenlerin ve yoğun çalışanların yiyeceği olarak kullanılmıştır. Çobanların günlük yiyeceği olması nedeniyle çoban helvası adı da bulunur.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
530 tescil numaralı Bozyazı Kavutu mahreç işareti olarak 3 Eylül 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Bozyazı Kavutu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında Bozyazı Kavutu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Bozyazı Kavutunun denetimleri Dokuma ve Kültür Ürünleri Geliştirme Derneği (DOKUDER) koordinatörlüğünde; Dokuma ve Kültür Ürünleri Geliştirme Derneğinden, Bozyazı Belediyesinden, Bozyazı Esnaf ve Sanatkârlar Odasından, Bozyazı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden birer kişi olmak üzere 4 kişilik denetim mercii tarafından yılda bir defa düzenli ve şikâyet üzerine her zaman yapılabilecektir.
Denetim mercii Bozyazı Kavutunun üretim metodunda belirtilen tekniğe uygun şekilde hazırlandığını, ürünlerin karışım oranlarını, akdarı kullanılıp kullanılmadığı ve üretim yerinin belirlenen coğrafi sınırda olduğunu kontrol eder. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
