Coğrafi işaretli ürün · Mardin
Mardin’de dini bayramlar, nişan, düğün ve cenaze törenlerinde sunulan geleneksel bir çörektir. Farklı toplulukların kutlama ve ikram geleneklerinde yer alır; özel günlere göre biçimlendirilip süslenmesi yöresel kültürel bağını oluşturur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Mardin Kiliçesi / Mardin Kiliçe Çöreği nedir?
Buğday unu, yağ, şeker, süt ve yöresel baharatlarla hazırlanan hamurun halka biçiminde şekillendirilip fırında pişirilmesiyle elde edilen bir çörektir. Mayalı ve mayasız üretim seçenekleri bulunur; Mardin’de özel günler ve törenlerde farklı biçimlerde hazırlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yukarı Mezopotamya bölgesinin en eski şehirlerinden biri olan Mardin ilimiz, tarihi İpekyolu’nun önemli bir destinasyonu olması ve farklı etnik yapıların binlerce yıldır bir arada yaşamasından dolayı geniş bir kültürel mirasa sahiptir.
Bu kültürel miras içerisinde yer alan Mardin Kiliçesi / Mardin Kiliçe Çöreği, dini bayramlarda, nişan, düğün, Noel, vaftiz, paskalya bayramı ve cenaze törenlerinde süregelen bir gelenek olarak sunulan yöresel bir çörektir.
Üretim tekniği ve ustalık
Ürünün tarihçesinde nişan merasimlerinde yapılan kiliçeler, büyük ve yuvarlak şekilde yapılır ve üzeri yoğun badem içiyle süslenir.
Bitki ve meyve özellikleri
Hristiyan inancının önemli bir parçası olan Noelde çeşitli hayvan, bitki veya örgü gibi farklı şekillerde kiliçeler yapılır.
Hammadde ve bileşim
Paskalya bayramında yapılan ürünlerin hamurunda yumurta kullanılır.
Vaftiz törenlerinde ise, davetlilere çeşitli figürlerde yapılan ve içerisinde yoğun olarak mahlep ve badem kullanılan kiliçeler dağıtılır.
Cenaze törenlerinde yapılanlarda ise baharat çeşitleri az miktarda kullanılır, hamur hazırlamada süt yerine su ile kullanılır, mahlep ve badem kullanılmaz.
Fırında pişirme
Mayalı ve mayasız biçimlerde üretilir. Buğday unu, yağ, şeker, süt ve yöresel baharatlarla hazırlanan hamur, el ustalığıyla halka şekline getirilip fırında pişirilir. Yörede kilice, kliçe, iklice, kuliçe ve külünçe adlarıyla da bilinir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Mayalı ve mayasız üretim seçenekleri
Mardin Kiliçesi / Mardin Kiliçe Çöreği üretimi mayalı ve mayasız olmak üzere iki farklı şekilde üretilir.
Mayasız üretim için bileşenler
- 1 kg buğday unu
- 250 g tereyağı ve/veya margarin
- 250 g beyaz toz şeker
- 250 ml süt
- 250 ml ay çiçek ve/veya zeytinyağı
- 30 g kabartma tozu
- Baharat çeşitleri (5’er g): Çörekotu, öğütülmüş mahlep, Hintcevizi-besbase, rezene, tarçın, zencefil, karanfil
- Yumurta ve soyulmuş badem içi (üzeri için)
- Tercihen su ve yumurta da hamur yapımında kullanılır.
Mayasız hamurun hazırlanması
Hamurunun hazırlanmasına tereyağı ve/veya margarinin eritilmesiyle başlanır. Buğday unu, eritilmiş tereyağı ve/veya margarin, beyaz toz şeker, süt, ay çiçek ve/veya zeytinyağı, kabartma tozu ve bileşen listesinde yer alan baharat çeşitlerinin birkaçı veya tamamı belirtilen ölçülerde karıştırılır ve yoğurma işlemiyle homojen bir hamur elde edilir. Tercihen su ve yumurta da hamur için bu aşamada kullanılır. Hazırlanan hamur küçük toplar halinde ayrılır.
Halka biçimi ve bademle süsleme
Top şeklindeki hamur, tezgâh üstünde veya el ustalığıyla serçe parmak kalınlığında silindirik fitil haline getirilir ve iki ucu birleştirilerek halka şekli verilir. Şekil verilen kiliçelerin üzerine fırça yardımıyla önceden çırpılarak hazırlanmış yumurta sürülür. İsteğe bağlı olarak fitilin birleştirildiği noktaya soyulmuş badem içi yerleştirilir ve pişirmeye hazır hale getirilir.
Fırında pişirme
Tepsilere dizilen kiliçeler, sıcaklığı önceden 160–180˚C ’ye ayarlanmış fırına verilir ve fırın tipine bağlı olarak yaklaşık 15–20 dakika boyunca pişirilir. Pişme kontrolü sonrasında kiliçeler fırından çıkarılır ve soğumaya alınır. Bu aşamada, bekleme süresi yaklaşık 15 dakikadır. Oda sıcaklığına gelen kiliçeler adet veya ağırlık esasına göre istenilen miktarlarda tasnif edilir.
Mayalı üretimde yağ ve maya miktarları
- 100 ml ay çiçek ve/veya zeytinyağı
- 50 g yaş maya veya 10 g kuru maya
Mayalı hamurun hazırlanması
Buğday unu, eritilmiş tereyağı ve/veya margarin, toz şeker, süt, ay çiçek ve/veya zeytinyağı, yaş veya kuru maya ve bileşen listesinde yer alan baharat çeşitlerinin birkaçı veya tamamı belirtilen ölçülerde karıştırılır ve yoğurma işlemiyle homojen bir hamur elde edilir. Hazırlanan hamur yaklaşık 2–3 saat mayalanmaya bırakılır. Mayalanan ve dinlenen hamurdan küçük toplar halinde parçalara ayrılır.
Soğuyan kiliçelerin tasnif edilmesi
Oda sıcaklığına gelen Mardin Kiliçesi / Mardin Kiliçe Çöreği adet veya ağırlık esasına göre istenilen miktarlarda tasnif edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Mardin ilimizde bir arada yaşayan farklı kültürlerin etkileşimi sonucu ortaya çıkan, ürün hazırlamada kullanılan bileşenler ve üretim metodu bakımından farklılaşan Mardin Kiliçesi / Mardin Kiliçe Çöreği’nin üretimi ustalık becerisi gerektirir. Üretildiği Mardin ilimizle ün bağı bulunan ürünün tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Bu kiliçeler, baş sağlığı için gelen misafirlere ve cenazenin üçüncü günü okutulan mevlit sonrasında davetlilere ikram edilir. Mevzuata uygun etiket bilgileri ile dökme veya ambalajlı olarak satışa sunulur.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
776 tescil numaralı Mardin Kiliçesi / Mardin Kiliçe Çöreği mahreç işareti olarak 28 Mayıs 2021 tarihinde tescil edilmiştir. İPEKYOLU KADIN ÇEVRE KÜLTÜR VE İŞLETME KOOPERATİFİ Bu coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 24 Haziran 2020 tarihinden itibaren korunmak üzere 28 Mayıs 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Mardin Kiliçesi / Mardin Kiliçe Çöreği ibaresi ve mahreç işareti amblemi; ürünün kendisi veya ambalajının üzerinde yer alır.
Ürünün kendisi veya ambalajının üzerinde kullanılamadığında Mardin Kiliçesi / Mardin Kiliçe Çöreği ibaresi ve mahreç işareti amblemi; işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; S. S. İpekyolu Kadın Çevre Kültür ve İşletme Kooperatifi koordinatörlüğünde; S. S. İpekyolu Kadın Çevre Kültür ve İşletme Kooperatifi, Artuklu İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Gıda Mühendisleri Odası Mardin İl Temsilciliği ile Mardin Artuklu Üniversitesinden birer üyenin katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak S. S. İpekyolu Kadın Çevre Kültür ve İşletme Kooperatifi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii, Mardin Kiliçesi / Mardin Kiliçe Çöreği coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğunu, üretimde kullanılan bileşen listesi, “Üretim Metodu” bölümünde belirtilen hususlara uygun üretim yapılıp yapılmadığını kontrol eder.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
