Coğrafi işaretli ürün · İzmir
İzmir’de un, su ve tuzla hazırlanan hamura yuvarlak, göbekli biçim verilerek pişirilir. Hafif karamelize renkli ürün, ağızda kolay dağılan ve ne çok sert ne de çok yumuşak olan yapısıyla ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗İzmir Boyozu nedir?
Evlerde yapılan İzmir Boyozunun 500 yıllık bir geçmişi bulunmaktadır. Ticarete konu olması ise yakın zamanda gerçekleşmiştir.
İzmir’de un, su ve tuzla hazırlanan hamura yuvarlak, göbekli biçim verilerek pişirilir. Hafif karamelize renkli ürün, ağızda kolay dağılan ve ne çok sert ne de çok yumuşak olan yapısıyla tanımlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ürünün yapısında dağılma, kırılma gibi kusurlar meydana gelmemektedir.
Şekli yuvarlaktır ve her ürün benzer ebatlarda üretilmektedir.
Ağızda kolay dağılır, ne çok sert ne de çok yumuşak bir yapıdadır.
Hamurun yapısı ve hazırlanması
İzmir Boyozu, buğday unu, su ve tuz ile hazırlanan hamura yuvarlak göbekli şekli verildikten sonra pişirilmesi ile elde edilmektedir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Ürün, pişmemiş veya yanık görünümünde olmayan hafif karamelize renktedir.
Yanık, yabancı tat veya koku bulunmamaktadır.
Biçim ve ölçüler
Çapı 7–9 cm, kalınlığı ise 2,5–3,5 cm aralığındadır.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Hamurun hazırlanması ve tahinli yağ karışımı
Un, su ve tuz yoğrularak hamur haline getirildikten sonra, hamur yaklaşık 10–15 dakika oda sıcaklığında (yaklaşık 20–25 °C) üzeri temiz ve hafif nemli bir bez ile örtülerek dinlendirilir. Dinlenen hamur 250–350 gramlık parçalara kesilerek “beze” olarak tabir edilen küre şekli verilir. Daha sonra bezeler bağlantı kısımları üst üste gelecek şekilde tezgah üzerinde el veya parmakla hafifçe bastırılarak açılır/yayılır.
Bu hamurların birinin üzerine pasta-börek sanayisinde kullanılan pastacılık yağı konur. Pasta-börek sanayisinde kullanılan pastacılık yağı ile yağ miktarının en az %15’i oranında tahin karıştırılır. Bu karışım hamurun üzerine sürülerek hamur açılır. Bu yağ çok yumuşak, akışkan bir yapıda veya çok sert katı bir yapıda olmamalıdır.
Hamur katlarının birleştirilmesi ve açılması
Tahinli karışımla yağlanmış hamurun üstüne yağsız hamur kapatılır ve kenarları eşit şekilde birleştirilerek birbirleriyle bütünleşmesi sağlanır. Bu işlem için kullanılacak tahinli yağ miktarı oranı iki parça hamurun toplam ağırlık miktarına göre hesaplanır. Bu yağ oranı %8–10 aralığındadır. Kullanılan tahinli yağ oranı en az %8’dir. Hazırlanan hamurların üst ve alt kısımlarına az miktarda ayçiçek yağı sürülür.
Yaklaşık 10–15 dakika oda sıcaklığında üzeri temiz ve hafif nemli bir bez ile örtülerek dinlendirilir. Dinlenen hamur tezgah üzerinde önce merdane ile kenarları ve iç kısmı eşit derecede bastırılarak genişletilir.
Bu işlemde dikkat edilmesi gereken husus hamurun kenarları ile iç kısmının hemen hemen aynı kalınlıkta olmasıdır. Daha sonra hamur el ile havada döndürerek daire şeklinde olacak biçimde açılmalı ve ince bir hale gelene kadar bu işleme devam edilmelidir. Hamur inceliğe ulaşınca yaklaşık yarısı tezgahın üzerinde olacak şekilde tezgaha serilir. Üzerine az miktarda ayçiçek yağı serpilir.
Hamurun katlanması ve boyoz biçimi verme
Tezgahın kenarından aşağı sarkan hamur kısmı tezgah üzerindeki diğer hamurun üzerine katlanır. Tezgah üzerindeki hamur sırasıyla sağ ve sol uçlarından tutularak hamurun orta kısmına doğru katlanır.
Sırasıyla iki taraf için yapılan bu işlemden sonra hamurun tezgahın karşı tarafındaki kısmı ortasına doğru katlanır ve bu işlem bir kez daha tekrar edildikten sonra katlanmış hamur hafifçe bastırılır ve yukarıdan aşağıya doğru el ile yuvarlayarak uzun silindir haline getirilir. Elde edilen silindir şeklindeki hamur oda sıcaklığında üzeri temiz ve hafif nemli bezle örtülerek yaklaşık 10–15 dakika dinlendirilir.
Uzun silindir şeklindeki hamur el ile koparılıp kopan orta kısımlarından hamurun merkez kısmına doğru bastırılarak “göbek” olarak tabir edilen kısım meydana getirilir. Pişme tavasına yerleştirilir ve hamurun yuvarlak şekli alması için üzerine el ile hafifçe bastırılır ve oda sıcaklığında yaklaşık 10–15 dakika dinlendirilir.
Fırında pişirme
Hazırlanan hamurları fırında pişirmeden önce üzerlerine az miktarda ayçiçeği yapı serpilir ve fırında yaklaşık 180–200 °C de yaklaşık 15–25 dakika üstü hafif karamelize renge ulaşana kadar pişirilir. Fırından çıkarılan ürün soğuyuncaya kadar oda sıcaklığında bekletilerek servise hazır hale gelir. Bu şekilde saklanan ürün hafifçe ısıtılarak servise sunulabilir. Su oranı, kullanılacak un miktarının %55–60’ı kadardır.
Tuz oranı ise, kullanılacak un miktarının % 3,5–4’ü kadardır.
Nasıl muhafaza edilir?
Hemen tüketilmeyecekse tepsisinde oda sıcaklığında kapalı bir ortamda üstü temiz bir bezle örtülerek 1–1,5 gün muhafaza edilebilir.
Yöresiyle bağı nedir?
İzmir Boyozunun üretimi, coğrafi sınıra özgü koşullar bulundurur ve ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeple yöre ile ün bağı bulunan İzmir Boyozunun tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir.
Üretim geleneği ve yöredeki yeri
İzmir Boyozunun yöredeki üretim geleneği Osmanlı dönemine uzanır.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Fırından çıkarılan boyoz oda sıcaklığında soğutulur ve servise hazır hale gelir. Bekletilmiş ürün hafifçe ısıtılarak servis edilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
268 tescil numaralı İzmir Boyozu mahreç işareti olarak 8 Aralık 2017 tarihinde tescil edilmiştir. İzmir Boyozu ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, İzmir Boyozu ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; İzmir Ticaret Odasının koordinasyonunda ve İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden 2, İzmir Ekonomi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümünden 2 ve İzmir Ticaret Odasından 1 kişinin katılımıyla ürün konusunda uzman 5 kişiden oluşan denetim mercii tarafından, düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii tarafından; İzmir Boyozunun üretiminde kullanılan malzemelerin uygunluğu; üretim metoduna uygunluk; ürünlerin şeklinin ve boyutlarının uygunluğu ile İzmir Boyozu ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
