Coğrafi işaretli ürün · Şırnak
Şırnak’ın Beytüşşebap ilçesindeki yüksek rakımlı vadide üretilen çiçek balıdır. Koyu kıvamı ve açık kehribardan koyu kehribara değişen rengiyle ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Beytüşşebap Balı nedir?
Beytüşşebap Balı; Beytüşşebap ilçe sınırlarında 1700 m rakımdan 3000 m rakıma kadar ulaşan, yaklaşık 60 km uzunluğundaki bir vadide üretilen çiçek balıdır. Beytüşşebap Balının rengi açık amberden koyu ambere kadar değişebilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bitki örtüsü ve polen profili
Beytüşşebap Balının melissopalinolojik olarak yapısında; kantaron (Hypericum sp.), maydanozgiller (Apiaceae), sığır kuyruğu (Verbascum sp.) ve uyuz otu (Scabiosa sp.) taksonlarından en az biri bulunur.
Castanea sativa ve Rhododendron ponticium bitki çiçeği polenleri bulunmaz.
Çiçek kaynaklı baldır; botanik kaynak ve polen koşulları aşağıdaki ölçütlerde ayrı tanımlanır.
Kantaron, maydanozgiller, sığırkuyruğu ve uyuz otu taksonlarından en az biri bulunur; kestane ve orman gülü polenleri bulunmaz.
Sicil belirli taksonlardan en az birinin bulunmasını ister; bu koşul bu taksonların hepsinin veya birinin zorunlu olarak dominant olması şartı değildir.
Görünüm ve duyusal özellikler
Beytüşşebap Balı; koyu kıvamdadır ve akışkanlığı devamlıdır.
Açık kehribardan koyu kehribara değişir.
Koyu kıvamlıdır ve akışkanlığı devamlıdır.
Arı ırkları
Üretimde, Apis mellifera caucasica, Apis mellifera meda, Apis mellifera ligustica, Apis mellifera syrica ırkları ile melezleri kullanılır.
Tablo-2: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Diğer ürün özellikleri
Süzme bal olarak sunulan biçimidir.
Nasıl üretilir?
Arıcılık yöntemleri ve hasat sonrası işlemler
Sıcaklık 10 °C’yi geçmeden, su donmadan kapalı kışlatma uygulanır.
Doğal koşullarda, yalıtım ve havalandırma ile kışlatma uygulanır.
Kışlatma ve mevsimlik bakım
Beytüşşebap ilçesinde arıcılık faaliyetleri, yerleşik arıcılığın yanı sıra büyük oranda gezginci arıcılık şeklinde yapılır. Arıcılık faaliyetlerine mart ayı başında, arı kolonilerinin kış çıkışı ilk bakımı ve beslemesi ile ana arı kontrolü yapılarak başlanır. Bu hazırlık, mayıs ayı ortalarına kadar devam eder. Nektar akışı verimliliğine göre mayıs ayında coğrafi sınır içinde arıların yeri değiştirilebilir.
Bu değişim, üretim döneminde düzensiz yığınlaşma olmamasına dikkat edilerek, Tarım ve Orman Bakanlığı Arıcılık Kayıt Sistemi kapsamında ve Beytüşşebap İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Beytüşşebap İli Arıcılar Birliği Koordinasyonunda yapılır. Arıların yerlerinin değiştirilmesi, daha çok yüksekliğe ve flora yapısına bağlıdır. Arılar doğal su kaynaklarına yakın, nektar ve polen akışının bol olduğu alanlara doğru taşınırlar.
Nektar toplama ve balın olgunlaşması
Beytüşşebap’ta genellikle ana nektar akımı mayıs ayı ortalarında başlayıp eylül ayı ortasına kadar devam eder. Bu alanlarda, bal hasadından sonra da arı kolonilerinde ana arı kontrolü ve olası arı hastalıkları ve zararlılarına karşı Tarım ve Orman Bakanlığının izin verdiği yöntemler kullanılarak mücadele edilir. Bu mücadelede kullanılan ilaçların ruhsatlı olması ve prospektüslerine uygun olarak kullanılması gerekir.
Balın sağımı
Koloniler ana arı kontrolü ve olası hastalık ve zararlı mücadelesi sonrası hava sıcaklığının düşmesiyle beraber hasat sonrası bakım ve besleme amacıyla daha düşük rakımlı alanlara taşınır. Kışlatma sonrasında genellikle şubat ayı sonlarına doğru hava sıcaklığı ortalama +14 °C’yi bulduktan sonra ilk bakımlar yapılır ve nisan ayı sonu mayıs ayı başında içerisinde kovanlar coğrafi sınıra taşınır.
Nektar toplama ve balın olgunlaşması: Uygulama koşulları
Güçlenen bal arıları; ana arı yenileme, neslinin devamını sağlama, ana arının yumurtlaması ve kendi ihtiyaçları için bal depo etme alanı sağlamak amacıyla doğal olarak oğul verirler. Bu işlem arıların ana nektar akımı dönemi girişine rastladığı için modern arıcılıkta verimliliği olumsuz etkileyen bir durumdur. Yeterince güçlenen arı kolonileri arı sayısını artırmak isteyeceği için ana nektar akımı dönemi öncesinde bölmeler eklenerek kontrollü olarak arı sayısı artırılmaktadır.
Kolonilerin hazırlanması
Mayıs ayında bu amaçla arı popülasyonunun gelişimi düzenlenir ve kovanlar yüksek rakımlı yaylalara çıkarılır. Arı kovanları, yerleşim yerlerine uzak, su kaynaklarına yakın ve hafif eğimli yamaçlara yerleştirilir. Gezginci arıcılıkta, kışlatılan bölgede coğrafi sınıra getirilen kovan ve çerçevelerde, başka bölgeye ait bal olmaması gerekir.
Sonbaharda kovanda biriken propolisler, kovanın ısı kararlılığını koruduğu için temizlenmez. Propolis temizliği bahar aylarında arılar doğaya çıktığında yapılır. Arılar, kapalı alan ve dışarıda olmak üzere iki şekilde kışlatılır.
Kovanlar ve koloni bakımı
Arıları kışlatmak için ışık, ses, nem ve sıcaklık bakımından iyi izole edilmiş özel kapalı alanlar oluşturulur. Kışlatma alanında hava sirkülasyonu olmamalıdır. Kışlatma odaları kerpiçten veya ısı değişiminden etkilenmeyen, karanlık, sessiz ve havalandırmalı şekilde inşa edilir. Bu odalarda su donmaz ve iç sıcaklığı 10 °C’yi geçmez. İklime bağlı olarak oda sıcaklığı 10 °C’yi aşarsa, kapısı açılarak serinletilir.
Arılar genellikle aralık ayı başında kışlatmaya alınırken kovanlar, duvarlara fazla yaklaştırılmadan, zeminden 25–30 cm yükseklikteki sehpaların üzerlerine yerleştirilir. Üst üste en fazla 3 sıra kovan konur. Kovan dizilimi; zayıf koloniler ortada, güçlü koloniler ise altta olacak şekilde yapılır. Kovan tabanında nem nedeniyle su birikmemesi için kovanlar, öne doğru yaklaşık %5 eğimli olacak şekilde yerleştirilir.
Bu yöntemde kovanlar, doğal şartlara bırakılır. Kovanlar yan yana, zeminden 20–30 cm yükseklikteki sehpaların üzerlerine yerleştirilir. Arı uçuş delikleri yarısına kadar kapatılır. Uygun havalandırma koşulları sağlanarak, arıların zarar görmemesi için kovanların üstüne bez, kilim veya naylon örtülerek ısı izolasyonu sağlanır. Kışın kar altında kalan ve soğuklara dayanabilen güçlü koloniler bahara ulaşır.
Kışlatma ve mevsimlik bakım: Uygulama koşulları
Bal hasadında, kovanın kuluçkalık alanında arıların kışın beslenmesi ve kışı rahat geçirmesi için, genellikle 10 çerçeveli bir arı kolonisinde, ortalama olarak 10 kg bal bırakılmalıdır. Ayrıca hava şartlarına bağlı olarak kış mevsiminin uzaması ihtimaline karşı sonbaharda tedbiren akşamüzeri beslemesi yapılır. Besleme, iklim şartlarına bağlı olarak yapılır. Hava sıcaklığı 20 °C ve üzeri ise, şeker/su oranı 2/1 veya 1/1 olacak şekilde hazırlanan şeker şurubu verilir.
Besleme ve koloni sağlığı
14 °C’nin altında ise, doğal olarak hazırlanan bal, polen, yağsız süt tozu veya soya unu ile pudra şekeri karışımından hazırlanan arı keki ve Beytüşşebap Balı hasadından kalan ballar ile yapılır. Yapılan bu işlem arıların beslenmesi ve hayatta kalabilmesi için olup bal üretiminde kullanılmaz. Arıların nektar toplamaya başladığı mayıs ayı ortalarından ağustos ayı sonuna kadar olan dönemde kesinlikle destek beslemesi yapılmaz.
Kışlatma ve mevsimlik bakım: İşlem ayrıntıları
Arılar polen ve nektar toplamaya başladığında ilaç veya herhangi bir kimyasal uygulanmaz. Nektar toplama süresince su kaynağının uzak olması durumunda arı kovanlarının önüne, geniş bir kap içinde, sirkülasyonun olabileceği bir şekilde içilebilir temiz su konularak arıların su ihtiyacı karşılanır.
Coğrafi sınırda 20 gün kesintisiz nektar elde edilebilecek flora mevcut olup nektar akışı en fazla haziran – temmuz aylarında olur. Arılar polen ve nektar toplamaya başladığında ihtiyaca göre ballıklara balmumu çerçeveleri yerleştirilir. Bal hasadı polen ve nektar akışının sona ermesiyle (genellikle ağustos sonu veya eylül başı) hasada başlanır. Beytüşşebap Balının üretimi, mayıs ayında başlar ve eylül ayının ortalarına kadar devam eder.
Kışlatma ve mevsimlik bakım: Mevsimlik uygulamalar
Nektar akışına bağlı olarak sağım eylül ayının ortalarına kadar yapılabilir ve yılda bir kez bal hasadı yapılır. Hasat zamanı ballar, arı kovanının ballık kısmından alınır; kuluçkalık bölümünden alınmaz. Hasat, günün sıcak saatlerinde yapılmaz. Alınan petekli ballar, hasat çadırına taşınır ve sır tabakaları, sır tarağı ile sıyrılır. Sağım makinasında süzüldükten sonra, uygun bal kaplarında biriktirilir.
Hasat ve sağım işlemleri
Büyük partiküllerin çökmesi ve kabarcıkların ayrıştırılması için 1–3 gün bekletilir. Hasat edilen ballarda, polen içeriğini değiştirecek şekilde filtreleme yapılmaz.
Nasıl muhafaza edilir?
Homojen görünüm kazanan ballar; gıda ile temasa uygun kaplara doldurulur, doğrudan güneş ışığından korunarak iç sıcaklığı 4–20 °C olan, kokulardan ari, temiz ve kuru yerlerde depolanır.
Petekli ve kara kovan balların hasadında ise arı kovanın ballık kısmından alınan çerçeveler, çerçeveli hali korunacak şekilde gıda ile temasa uygun ambalaj malzemeleriyle paketlenir, doğrudan güneş ışığından korunarak iç sıcaklığı 20 °C’yi aşmayan, kokulardan ari, temiz ve kuru yerlerde muhafaza edilir. Satışa sunulacak olan ballar, doğrudan güneş ışığından korunarak iç sıcaklığı 20 °C’yi aşmayan, kokulardan ari, temiz ve kuru yerlerde depolanır.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Yörenin bitki örtüsü ve üretim alanı
Coğrafi sınır, dağlık bir topografyaya sahip olup dağlar arasında bir vadide kurulmuş tarihi bir şehirdir.
Ayrıca, endüstri ve sanayi şehirlerinden oldukça uzak mesafede bulunan bakir bir alana sahiptir.
Coğrafi sınırın bu yapısı, arıcılık faaliyetleri açısından mayıs – eylül ayları arasında arıcılık için ideal konaklama imkânı sunar.
Coğrafi sınırda bal üretim sezonundaki rüzgârlar kuzeyden güneye doğru eser.
Bu rüzgârlar üretim mevsimini serin tutarak balda HMF değerinin düşük kalmasını sağlar.
Beytüşşebap ilçesi, topografik yapısı ve konumu sayesinde mikroklima bölgesi özelliğine sahiptir.
Beytüşşebap’ın endüstri ve sanayi şehirlerinden uzak, bakir coğrafyası bitki çeşitliliğinin devamını ve balın kalitesini etkiler.
Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Beytüşebbap Balının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir.
Yörenin iklimi
Yaylaların yüksekliği 1700–3000 m arasında olduğundan yaz dönemi serin ve çiçeklenme süresi fazladır. Bu durum bitki florasının yayılımını ve flora fenolojik dönemlerinin uzun süreli olmasını sağlayarak nektar ve bala olumlu yansır.
Arı yetiştiriciliği yapılan bölgenin doğal bitki örtüsü ve zengin florasının yanı sıra yüksek rakıma ve temiz su kaynaklarına sahiptir. Serin bir iklime sahip olması ve yağışların yeterli olması da bitki çeşitliliğini ve sürekliliğini artırır. Kısa mesafelerde değişen yükselti ve yer şekilleri, iklim koşulları ve bitki örtüsünde çeşitliliğini artırmıştır. Ayrıca yıllık yağış miktarı ve güneşli geçen gün sayısının fazla olması, coğrafi sınırın florasını zengin kılar.
Hangi biçimlerde sunulur?
Hangi biçimlerde sunulur?: Uygulama koşulları
Petekli, karakovan ve süzme seçenekleri vardır. Karakovan ve petekli ürünler çerçeve biçimini koruyacak uygun ambalajlarda hazırlanır; süzme ürünün işlemleri ayrıdır.
Çerçeveli haliyle sunulan petek baldır.
Karakovan biçiminde üretilir.
Petekli, karakovan ve süzme bal olarak üretilir.
Tüketiciye süzme veya petek bal olarak sunulur.
Yöredeki geçmişi
Beytüşşebap Balının Fizikokimyasal Özellikleri Coğrafi sınırda köklü bir geçmişe sahip olan Beytüşşebap Balı, Beytüşebbap ilçesinin ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Coğrafi sınırda köklü bir geçmişe sahip olan Beytüşşebap Balı, Beytüşşebap ilçesinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1738 tescil numaralı Beytüşşebap Balı mahreç işareti olarak 8 Mayıs 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Beytüşşebap Balı ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Beytüşşebap Balı ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler, Beytüşşebap İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü koordinatörlüğünde, Şırnak Bal Üreticileri Birliği ve Beytüşşebap Halk Eğitimi Merkezinden arıcılık hakkında bilgi sahibi birer kişi olmak üzere konusunda uzman en az üç kişinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetim mercii yılda en az bir defa düzenli olarak ayrıca şikâyet üzerine ve ihtiyaç duyulduğunda her zaman denetim yapabilir.
- Denetimlerde aşağıda belirtilen hususlar denetlenir; Beytüşşebap Balı coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğu, Üretim metoduna uygunluk, Arılık yerlerinin bildirimdeki alanlarda olup olmadığı, Hasat döneminde yapılan işlemlerin uygunluğu, Kantaron (Hypericum sp.), maydanozgiller (Apiaceae),
- sığır kuyruğu (Verbascum sp.) ve uyuz otu (Scabiosa sp.) taksonlarından en az birinin bulunması ile Castanea sativa ve Rhododendron ponticium bitki çiçeği polenleri bulunmaması, Ambalajlama, muhafaza ve depolama biçiminin uygunluğu, Beytüşşebap Balı ibaresinin,
- logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu, İhtilaflı bir durum söz konusu olması halinde Beytüşşebap Balının fizikokimyasal özelliklerinin uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Fiziksel ve kimyasal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Sicilde ürünün karakterizasyonu için verilen değerlerdir; denetim yöntemi veya denetim takvimi değildir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En az | En çok |
|---|---|---|
| Hidroksimetilfurfural (HMF) (mg/kg-1) | 0,645 | 8,838 |
| Diastaz sayısı (DN) | 16,20 | 37,34 |
| Nem (%) | 14,40 | 14,80 |
