Yumurta Topuk Çarşamba Ayakkabısı / Çarşamba Ayakkabısı

Ayakkabı yapımında kullanılan araç ve malzemeler

Yumurta Topuk Çarşamba Ayakkabısı / Çarşamba Ayakkabısı tek parça deriden oluşur ve üzerinde dikiş bulunmaz. Üretiminde seçilecek malzeme gerek ayakkabı ustaları, gerekse ayakkabı kullanıcıları için çok önemlidir. Bunlardan dana veya keçi derisi saya; tek parçadır ve derinin her şeyden önce işlenmiş, koruyucu ve örtücü özelliklerinin olması gerekir. Ayrıca ustalık isteyen el işçiliği de estetik görünecek bir ayakkabının imalatı için olmazsa olmazdır.

Yumurta Topuk Çarşamba Ayakkabısı / Çarşamba Ayakkabısının imalatı için gerekli temel malzemeler; teknik malzemeler ve ayakkabı malzemeleri olarak iki gruba ayrılarak aşağıda listelenmiştir.

• **Danalya:** Sayanın kalıba giydirilmesinde ve dikiş hattının birbirine tutturulmasında kullanılır.
• **Kerpeten:** Taban astarı ve kalıba tutturulmuş sayanın taban astarına yapışmasından sonra monta çivisinin sökülmesinde kullanılır.
• **Çark:** Köseleye estetik bir görünüm sağlamak amacıyla kullanılır.
• **Filo:** Köselenin kalıba oturtulması sırasında kalan fazlalıkların alınmasında kullanılır.
• **Raspa:** Taban astarında oluşan yapıştırıcı lekelerini temizlemede kullanılır.
• **Neopren:** Sayanın taban astarına tutturulmasında kullanılan kimyasal yapıştırıcıdır. Polikloropren olarak da bilinir.
• **Taban astarı:** Sayayı ve tabanı birbirine tutturan ana malzemedir.
• **Kalıp:** Kastan kalıbı; saya ve tabanın üzerine monte edilen, ayakkabının şeklini ve ölçüsünü vermek ya da ayakkabının oluşmuş şeklini korumak amacıyla kullanılan çeşitli malzemelerden üretilmiş ayak biçiminde gereç olarak tanımlanmıştır. Yumurta Topuk Çarşamba Ayakkabısı için daha çok ağaç kalıplar kullanılır.
• **Saya:** Ayakkabının üst bölümüdür. Tek parçadır, işlenmiş olarak kullanılır, astarlıdır. Daha çok dana derisi, özel siparişlerde de keçi derisi kullanılır. Parlak ve pürüzsüz olanı tercih edilir.
• **Bombe:** Hafif sert, kâğıttan kalın bu malzeme ayakkabının burun bölgesinde saya ve saya astarı arasına konularak ayakkabının burun kısmının sert olmasını sağlar. Ayakkabıya dayanıklılık ve estetik görünüş verir.
• **Monta çivisi:** Sayayı kalıba tutturmada kullanılır. 25–35 mm civarındadır. Kalıba bir miktar çakıldıktan sonra, yapıştırıcı kullanmadan önce kalan kısmı saya üzerinden kalıba doğru bükülür.
• **Kasaburuk:** Tabandan delik açılarak ağaç çivinin monta edilmesini sağlar.
• **Agaç çivi:** Ayakkabının alt taban köselesini ayakkabıya tutturmak için kullanılır.
• **Beldemiri:** Taban astarı ve tabanın ortasına yerleştirilerek, ayakkabının bel kısmının sağlam olmasını sağlar.
• **Taban:** Ayakkabının yere temas eden kısmıdır. Taban astarının 2–3 katı kalınlığında ve köseledir.
• **Ağaç ökçe:** Yumurta Topuk Çarşamba Ayakkabısının en bilinen özelliği olan yumurta topuk tanımlaması, bu ökçeden ileri gelir. 35 mm civarındadır. Ayakkabının yürüyüş esnasında dengesini sağlar, estetik görünüm verir. En dayanıklısı kayın ağacından olandır. Kösele yığma ökçe de yapılır.
• **Ökçe kapağı:** Ağaç ökçe ile yer arasında kalan en fazla 4–5 mm kalınlığında tercihen plastik malzemedir. Kahverengi ve siyah tonlar tercih edilir.
• **Ökçe çivisi:** Ökçe kapağının ağaç ökçeye tutturulmasını sağlar. Monta çivisinden daha kalın ve uzundur. Ağaç ökçe ve ökçe kapağının boyutlarına göre 3 veya 5 adet kullanılır.
• **Mostra:** Kalıbın alınmasından sonra oluşan ayakkabının taban astarı üzerine yapıştırılan ve kendi stampasıyla kesilen ince deriden malzemedir.

Kalıp, saya ve tabanın hazırlanması

**Stampanın hazırlanması:** En önemli malzemelerden biri olan sayanın elde edilebilmesi için ayak numaralarına göre stampanın hazırlanması gerekir. Elde edilmesi için öncelikle kalıbın dışa bakan yatay yüzeyinin üzerine bant, plaster gibi malzemeler yapıştırılır. Yapıştırılan malzemeden bir profil oluşur ve profil kâğıda aktarılır. Kâğıda aktarılan profilin sınırları çizimle keskinleştirilir. Bir profilin simetriği kadar olan alan, stampa alanını oluşturur. Stampalar bir ayakkabı numarası için bir kez hazırlanır.

Modele göre çok parçalı olarak geliştirilebilir. Sayanın elde edilmesi için, daha önceden kesilen stampa deri üstüne yerleştirilir, uygun kesim alanına sahip deri bölgesi seçilerek kesime başlanır. Stampa şekli ile kesilen deriden saya ortaya çıkar. Daha sonra küçük deri parçalarından fileto kesilir. Fileto; oluşacak sayanın arka kısmında, dikilerek sayanın birbirine bağlanmasını sağlayan önemli bir elemandır. Tıpkı derinin kesilmesi gibi, kumaş da kesilerek saya astarı elde edilir.

**Saya astarı ve fileto dikişi:** Astar malzemesi ter geçirmez kumaştır. Derinin kıvrılacağı bölgeyi inceltmek için fileto ve sayaya traşlama yapılır. Astar, traşlanan hat üzerinden sayaya dikilir. Dikiş hattına yapıştırıcı sürülür, kuruması için bir süre beklenir. Astar, saya üzerine kıvrılır ve çekiçle dövülür. Birbirine yapışmış saya ve astarın arka kısımları dikilerek birbirine bağlanır ve çekiçle dövülür. Son olarak fileto, arka bölgeye dikilir. Bu şekilde ayakkabı için gerekli saya elde edilmiş olur.

**Ayakkabı Üretim Ana Adımları:** Öncelikle taban astarı yeteri kadar çiviyle kalıba montalanır. Taban astarının kalıp sınırları dışında kalan kısımları kesim bıçağı kullanılarak alınır. Sayanın kalıba geçirilmesinden sonra, uç kısımda saya ile saya astarı arasına bombe yerleştirilir ve kalıbın taban kısmında kalan saya, taban astarı üzerinden yeteri kadar çiviyle kalıba çakılır. Gergin saya, çekicin düz kısmına ait darbeler ile kalıba giydirilir.

Bu işlemden sonra taban astarının çakılmış çivilerle sınırlandırdığı tüm alana yapıştırıcı sürülür. Sürülen yapıştırıcının daha iyi yapıştırması için ayakkabılar bir süre bekletilir. Son olarak, tamamen çakılmamış çiviler, sayanın taban astarına yapışması için taban merkezine doğru bükülür ve bir süre bekletilir. Bu süre, eski zamanlarda çevre koşullarına göre 24 saate kadar çıkarken, günümüzde modern kurutma fırınları sayesinde 10–15 dakikaya kadar inebilmektedir.

Sayanın taban astarına tamamen yapışması sonrası, yapıştırma amaçlı kullanılan çivilerin tamamı sökülür. Taban astarına yapışmış haldeki sayaya yapıştırıcı sürülür, kuruması için bir süre bekletilir. Tabanın içte kalacak kısmına yapıştırıcı sürülür, kuruması için bir süre bekletilir. Beldemirinin de taban astarıyla temas edecek kısmına yapıştırıcı sürülür, kuruması için bir süre bekletilir.

**Beldemiri ve tabanın yapıştırılması:** – Beldemiri taban astarına yapıştırılır, çekiç ile dövülür.

• Taban; taban astarı, saya ve beldemirine yapıştırılır, çekiç ile dövülür.

Taban dikişi, topuk ve yüzey işlemleri

**Ökçe için tabanın hazırlanması:** Tabanın yerle temasta olacağı kısım pürüzsüz olduğundan ve yapıştırıcıyı daha az tutacağından, ökçenin montalanacağı topuk kısmı herhangi bir kesiciyle ince bir tabaka halinde soyulur.

**Taban kenarı ve dikiş kanalının açılması:** – Tabanın kalıp sınırları dışında kalan kısımları kesim bıçağı kullanılarak alınır.

• Tabanda dikiş ipliğinin geçmesi için taban sınırlarına yakın bir hat boyunca kesim bıçağı yardımıyla oyuk açılır.

**Taban dikişi:** Kalıp, dikişin yapılabilmesi için geçici olarak ayakkabıdan ayrılır. Dikiş makinesi ile dikiş hattı izlenerek; taban, saya ve taban astarının birbirlerine tutturulması sağlanır. Dikişte, daha sağlam olduğu için mum ip kullanılır. Tabandaki dikiş hattına yapıştırıcı sürülür. Danalya ile dikiş hattının ayrık kısımları birbirine tutturulur ve yapıştırıcının kuruması için bir süre bekletilir.

**Ökçe ve ökçe kapağının zımparalanması:** – Birbirine daha önceden montalanmış ökçe ve ökçe kapağı zımparalanır.

**Ökçe montajı ve frezeleme:** Ökçenin tabana yapışacak kısmına yapıştırıcı sürülür ve kuruması için bir süre bekletilir. Ökçe tabana yapıştırılır. Ökçenin tabana tam montalanması için topuk bölgesinden 3 adet çivi çakılır. Kalıp tekrar ayakkabıya giydirilir. Ayakkabı üretiminde son aşama frezelemedir. Frezeleme; yüksek hızlarda kesme, delme, düzeltme ve zımparalama gibi işlemlerin makine ile gerçekleştirildiği aşamadır. Bu aşama ayakkabı kenarı olarak da bilinen piyantanın düzeltilmesiyle başlar. Ardından ökçe zımparalanır.

**Piyanta boyama ve ilk parlatma:** Piyanta ve ökçe boyanır. İsforma da denilen birinci parlatma aşamasında döner fırçaya boyanın parlak görünmesi için sıkıştırılmış cila sürülür, boyanan piyanta ve ökçe cilalanır. Köselenin düzeltilmesi ve tabana sürülecek boyanın daha iyi tutması için pimse de denilen zımparalama işlemi kösele altına uygulanır. Köselenin gözeneklerini dolduran ve erken su almasını önleyen boya sürülür.

İkinci parlatma aşamasında döner fırçaya dolgu cilası ve kemik mum sürülür, taban sırayla cilalanır. Ayakkabı kalıptan çıkarılır, önce mostraya daha sonra da ayakkabı içinden taban astarına yapıştırıcı sürülür. Son olarak mostra taban astarı üzerine yapıştırılır. Bu işlem ile birlikte Yumurta Topuk Çarşamba Ayakkabısı kullanıma hazır hale gelmiştir. Yumurta Topuk Çarşamba Ayakkabısı / Çarşamba Ayakkabısının normal şartlarda imal süreci yaklaşık 1 hafta sürebilmektedir.