Coğrafi işaretli ürün · Edirne
Edirne’nin Uzunköprü ilçesinde dana ön kol, döş ve kaburga eti kullanılır. Ekmek, beyaz soğan ve baharatlı karışım aşamalar halinde dinlendirilip elle yassılaştırılır; mangal kömüründe sık çevrilerek pişirilir, başka hayvan yağı katılmaz.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Uzunköprü Köftesi nedir?
Uzunköprü Köftesi, Edirne’nin Uzunköprü ilçesinde dana ön kol, döş ve kaburga eti kullanılır. Ekmek, beyaz soğan ve baharatlı karışım aşamalar halinde dinlendirilip elle yassılaştırılır; mangal kömüründe sık çevrilerek pişirilir, başka hayvan yağı katılmaz.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yalnız dana ve yerel besi
Et ön kol, döş ve kaburgadan alınır; başka hayvan eti veya yağı kullanılmaz. İlçe ve köylerindeki yerel besi koşulları, ortalama 1,5 yaş ve 600 kg kesim ağırlığı kaynak kapsamıyla korunur. Holstein ve Simental tercihi zorunlu ırk şartı gibi genişletilmez.
Çiğ parça ve ızgara ölçüleri
Yaklaşık 50 g çiğ köfte 15 mm kalınlık ve 55 mm genişliktedir. Izgara sacı yaklaşık 3 mm, aralık 8 mm’dir; ekipman ölçüleri köfte ölçüleri değildir. Mangal kömüründe sürekli çevrilerek pişirilir.
Et ve kıyma ayrı dinlendirilir
Etin üç günlük, ekmek-soğanlı ilk kıymanın bir günlük ve son baharatlı kıymanın bir günlük buzdolabı dinlendirmeleri farklı aşamalardır.* Sayısal sıcaklık verilmediği için bu süreler bitmiş ürün raf ömrüne dönüştürülmez; resmî teyit bekler.
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre et üç gün, ekmek-soğanlı ilk kıyma bir gün, son baharatlı kıyma bir gün buzdolabında dinlendirilir. Sicil sayısal sıcaklık, aşama arası süre toplamı ve raf ömrü doğrulaması vermez. Eksik koşulların bu ürüne ve belirtilen işlem aşamasına ait teknik kayıtlarla tescil ettiren tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Sicildeki üretim anlatımı
Dana seçimi ve etin ayıklanması
Uzunköprü merkezi ve köylerinde yetişen danalar kullanılır; Holstein ve Simental ırkları tercih edilir. Erkek buzağılar ergenliğe kadar doğal merada otlatılır, ardından ahırda besiye alınır. Yazın yonca, kışın pancar küspesi ve samanla beslenirler. Sicil, kesim için ortalama 1,5 yaş ve 600 kg ağırlığı belirtir.
Pancar küspesi kışın enerji ve protein sağlayarak gelişimi destekler; 1,5 yaşın üzerinde et sertleşebilir.
Yalnızca dana ön kol, döş ve kaburga etleri kullanılır. Sinir ve kıkırdaklar ayıklanır; başka hayvanın eti veya yağı ve koruyucu madde eklenmez.
Bileşenler ve ölçüler
- 1 kg dana ön kol, döş ve kaburga eti
- 100 g bayat ekmek içi
- Yaklaşık 50 g çiğ beyaz soğan
- 1,5 g tuz
- 4 g karbonat
- 8 g taze çekilmiş kimyon
- 4 g taze çekilmiş karabiber
Dinlendirme ve iki aşamalı kıyma
Ayıklanmış et ham halde yaklaşık 3 gün buzdolabında dinlendirilir. Bayat ekmek içi ve soğanla birlikte bir kez kıyma makinesinden geçirilir. Karışım yaklaşık 1 gün buzdolabında bekletilir. Tuz, karbonat, kimyon ve karabiber eklendikten sonra tekrar çekilir ve yaklaşık 1 gün daha dinlendirilir.
Şekillendirme ve ızgara
Kıymada yağ oranı %15–20’dir. Köfteler çiğ halde yaklaşık 50 g, 15 mm kalınlık ve 55 mm genişlikte elle şekillendirilir. Mangal kömürü kullanılır; ızgara sacı yaklaşık 3 mm kalınlığında ve sac aralığı 8 mm olmalıdır. Köfte sürekli çevrilerek her tarafı eşit pişirilir.
Dana bölümleri ve ızgara düzeni
Yalnız dana ön kol, döş ve kaburga eti kullanılır. Izgara demirinin kalınlığı ve aralığı köftenin pişirme düzenine aittir; köfteler sürekli çevrilerek her tarafı pişirilir.
Sicildeki muhafaza anlatımı
Ham haldeyken yaklaşık 3 gün buzdolabında dinlendirilir. Bu karışım yaklaşık 1 gün buzdolabında dinlendirilir. Bu son karışım da yaklaşık 1 gün buzdolabında dinlendirilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Uzunköprü Köftesi, Edirne ili Uzunköprü ilçesinde uzun bir geçmişe sahiptir. Coğrafi sınırın mutfak kültüründe önemli bir yeri vardır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Uzunköprü Köftesinin tüm üretim aşamaları coğrafi sınırda gerçekleştirilmelidir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Sicil köftenin geçmişini 1900’lerin başına uzatır ve ilçe yemek kültüründeki uzun geçmişiyle ilişkilendirir. Pazar anlatımı bu yöresel tanınırlığın tarihsel bağlamıdır.
Sicildeki sunum anlatımı
Uzunköprü Köftesinin üretim süreci, kullanılacak hayvanın seçimi ile başlar. Uzunköprü Köftesinin servisi sıcak olarak yapılır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Sicil geçmişi yirminci yüzyıl başlarına uzanan köftenin, perşembe halk pazarı geleneğiyle yaygınlaştığını anlatır. 1930’lu ve 1940’lı yıllarda bir gün önceden gelip konaklayan tezgâhtarlar köfteyi yemek olarak tercih etmiştir. Ziyaretçi ve tezgâhtarlarla çevre illerde tanınması kültürel geçmişidir; bu anlatım bugünkü satışın yalnız perşembe olması anlamına gelmez.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1777 tescil numaralı Uzunköprü Köftesi mahreç işareti olarak 22 Eylül 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Uzunköprü Köftesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Uzunköprü Köftesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Uzunköprü Ticaret Odası koordinatörlüğünde, Uzunköprü Ticaret ve Sanayi Odası Uzunköprü Ticaret Borsası ile Uzunköprü Aşçılar ve Lokantacılar Odasından konuda uzman birer kişinin katılımı ile oluşan 3 kişilik denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler, düzenli olarak yılda en az bir kere yapılır. Ayrıca şikâyet üzerine ve gerekli görülen hallerde her zaman yapılır.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler, denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim mercii, aşağıdaki kriterlere bağlı olarak denetim faaliyetlerini gerçekleştirir.
- Üretimde kullanılan hayvanların ırk, cinsiyet, yaş ve kilosunun uygunluğu
- Üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu
- Köftenin pişmemiş bir adedinin gramaj, kalınlık ve genişlik bakımından uygunluğu
- Üretim metoduna uygunluk
Uzunköprü Köftesi ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
