Coğrafi işaretli ürün · Şanlıurfa
Şanlıurfa’da pirinçli şekerli tatlıya haspir çiçeğinin renk verdiği su eklenir. Orta yoğunlukta kıvama gelen zerde soğuk sunulur; isteğe bağlı gül suyu veya gül yağı dışında kuruyemiş ve meyveyle süslenmez.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Urfa Zerdesi (Şanlıurfa Zerdesi) nedir?
Urfa Zerdesi (Şanlıurfa Zerdesi), Şanlıurfa mutfağının pirinç ve şekerle yapılan zerde çeşididir. Haspir çiçeği rengine ve aromasına katkı verir; kuruyemiş veya meyve içermez.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Haspir çiçeği
Renk ve aroma, yörede haspir adı verilen Carthamus tinctorius L. çiçeğinin taç yapraklarından gelir. Haspir aspir çiçeğidir; Konya Zerdesindeki safranla aynı bitki değildir.
Orta yoğunluk ve sade sunum
Pirinç ve şekerle hazırlanan tatlı orta yoğunlukta kıvama sahiptir. Sicil tatlandırıcı kullanılmamasını, üretim ve süslemede kuruyemiş veya meyve bulunmamasını denetim kriteri olarak belirtir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Bileşenler ve hazırlık
Aşağıdaki ölçüler en az kullanılabilecek ölçülerdir.
Malzemeler ve ölçüler
- 1 su bardağı pirinç
- 2–2,5 su bardağı toz şeker
- 1 tutam haspir çiçeği
- 1 kahve fincanı gülsüyü veya 1 damla gülyağı (isteğe bağlı)
Pişirme ve kıvamın oluşması
Hazırlanışı Tencereye pirincin özelliğine göre yaklaşık 4–5 su bardağı su konulup kaynatılmalı ve ardından ayıklanarak yıkanmış pirinç ilave edilerek pişirilmelidir.
Suda pişirme
Şeker eklenip kısık ateşte yaklaşık 10 dakika daha pişirilmelidir. Ayrı bir yerde haspir (Carthamus tinctorius L.) çiçeği yaklaşık 1 bardak sıcak suda eritilmeli veya kaynatılmalıdır. Bitki rengini suya verince süzülerek suyu tencereye eklenmelidir.
Orta yoğunlukta kıvam aldığında isteğe bağlı gülsuyu veya gülyağı ilave edilerek kâse benzeri kaba alınmalı ve soğuduktan sonra sunumu yapılmalıdır.
Yöresiyle bağı nedir?
Geçmişten geleceğe miras kalan Urfa Zerdesi (Şanlıurfa Zerdesi) yöre ile bilinirlik kazanmıştır. Bununla birlikte ürünün üretimi, maharet ve ustalık gerektirmektedir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Zerde soğuduktan sonra kâsede servis edilir. İsteğe bağlı gül suyu veya gül yağı kullanılabilir; sicilde kuruyemiş ve meyveyle süsleme yapılmadığı açıkça belirtilir. Düğün, nişan, sünnet, hac yemekleri ve bayramlar ikram bağlamıdır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Sicil, 204, 205, 218 ve 225 numaralı Urfa Şer’iyye sicillerinin 1845–1899 dönemindeki vakıf ikramlarında zerde bulunduğunu aktarır. Bu tarihsel kayıt, ürünün yöredeki bilinirliğiyle birlikte değerlendirilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Adın kullanımı
Coğrafi işaret adı tek başına ya da marka ile birlikte kullanılabilir.
Denetim mercii
Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası koordinatördür. Belediye, Lokantacı Köfteci ve Tatlıcılar Esnaf Odası, İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ve Ticaret ve Sanayi Odasından birer uzmanla dört kişilik merci oluşur.
Kontrol kapsamı
Periyodik denetimin yanında ihtiyaç ve şikâyet denetimleri vardır. Hazırlama, pişirme, sunum, orta yoğunluk ve işaret kullanımı kontrol edilir. Tatlandırıcı, meyve ve kuruyemiş kullanılmaması da sicil kriteridir. Uzman hizmeti alınabilir; hakların korunması hukuki süreçlerle yürütülür.
Uzman hizmeti yetkisi
Denetim mercii kamu veya özel kuruluşlardan, uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.
Coğrafi işaret kontrolü
Coğrafi işaretin kullanımı da denetim kapsamındadır.
