Coğrafi işaretli ürün · Şanlıurfa
Şanlıurfa mutfağında bulgur ve isot, bakır leğende yoğrulur. Sadeyağda iki yüzü pişirilmiş yumurtalar sıcak olarak karışıma eklenir; fazla ezilmeden hazırlanan köfte, yeşillik, ekmek ve ayranla topak biçiminde sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Urfa Yumurtalı Köfte nedir?
Urfa Yumurtalı Köfte, isotlu bulgur hazırlığına sadeyağda kızartılmış yumurtaların katılmasıyla yapılan yemektir. Yumurtalar fazla ezilmez; topaklar yeşillik ve ekmekle sunulur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sonbahar ve kış aylarında genellikle çiğ köfte, ilkbaharda mercimekli ve yumurtalı köfte, yaz aylarında ise yumurtalı köfte daha çok tercih edilir.
Fiziksel ve kimyasal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
İsot ve yerel sadeyağ
Şanlıurfa Biberi ve yörede üretilen sadeyağ sicilde gereken girdilerdir. Bulgur harcıyla birlikte yağda pişirilmiş yumurta kullanılır.
Yumurtanın eklenme aşaması
Yumurtalar iki yüzü kızarıncaya kadar pişirilip yağıyla sıcak olarak köfteye eklenir. Son karıştırmada yumurtalar fazla ezilmez.
Doku, renk ve tat özellikleri
Çiğ köftenin yanı sıra yörede zamanla yumurtalı köfte, mercimekli köfte, frenkli (domatesli) köfte, yağlı köfte gibi çeşitler doğmuştur.
Temel lezzet girdileri
Coğrafi işaretli Şanlıurfa Biberi ve yörede üretilen sadeyağ temel lezzet unsurlarıdır. Bunlar sicilde ürünün kendi girdileri olarak belirtilir.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemelerin hazırlanması
Altı kişilik bileşen listesinde 500 g durum buğdayı bulguru (Triticum durum) verilir.
Bileşen grupları
Köfte hazırlığı için 500 g durum buğdayı bulguru, 230 g Şanlıurfa Biberi (isot), 80 g domates salçası ve 100 g kuru soğan kullanılır. Baharatlar 1 g karabiber, 2 g tarçın ve 8 g tuzdur. Yeşillik grubu bir demet maydanoz ve 150 g yeşil soğandır. Yağda yumurta için ayrı olarak 100 g sadeyağ, 4–6 yumurta ve 2 g tuz verilir.
İlk yoğurma aşaması
Kalaylı bakır leğenin bir köşesine bulgur konur. Diğer köşede doğranmış kuru soğan, salça, isot, tuz, karabiber, tarçın ve su yaklaşık 5 dakika yoğrularak macun kıvamına getirilir.
Harcın hazırlanması
Daha sonra karışıma bulgur yavaş yavaş katılarak başka bir malzeme ve su eklemeden bulgurun sertliği kayboluncaya kadar yaklaşık 20–25 dakika yoğurmaya devam edilir (yoğurma işleminin süresi kişiye göre değişir). Yoğurma süresinin bitmesine yaklaşık 5 dakika kala (yoğurma işlemi devam ederken) yağda yumurtasının hazırlığına başlanır.
Yumurtayı kızartma ve köfteye yeşillik ekleme
Yeterince ısınan yağa hazırlanan yumurtalar ilave edilerek iki tarafı kızarıncaya kadar pişirilir. Köftenin yoğurma işlemi tamamlanınca biraz suyla köfte yumuşatılarak yeşillik (ince kıyılmış yeşil soğan ve maydanoz) eklenerek karıştırılır.
Servis ve sunum
Daha sonra yağda pişirilen yumurtalar sıcak olarak yağı ile birlikte ilave edilir, yumurtalar sıcak olduğu için eli yakmadan ve yumurtaları fazla ezmeden hafifçe yoğrulduktan sonra servis tabaklarına alınır. Sunumu;
Yöresiyle bağı nedir?
Urfa Yumurtalı Köftesi, yöre ile özdeşleşen kültürel bilgi birikimi ile günümüze ulaşan bir üründür. Yapımında coğrafi işaret olarak tescillenen Şanlıurfa Biberi (isot) ve yörede üretilen sadeyağ kullanılmalıdır.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Köfte tabaklara topak şeklinde konur.
- İçecek olarak genelde ayran tercih edilir.
- Coğrafi işaret olarak tescil edilmiş olan Urfa Eşkili (yöresel turşu) de serviste bulunabilir.
- Bolca taze yeşillik ile servis edilir. (Mevsimine göre has (marul), nane, hardal, tere, pirpirim (yabani semizotu), yarpuz (su yarpuzu), kuzukulağı, turp, salatalık, domates, lahana, asma yaprağı vb.)
- Açık ekmek (lavaş) ya da yufka ekmek (sac ekmeği) ile servis yapılır.
İşaretin kullanım biçimi
Sicilde coğrafi işaretin kullanım biçimi markalama olarak kayıtlıdır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
318 tescil numaralı Urfa Yumurtalı Köfte mahreç işareti olarak 29.12.2017 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Şanlıurfa Belediyesi, Şanlıurfa Lokantacı, Köfteci ve Tatlıcılar Esnaf Odası, Şanlıurfa Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ile Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası temsilcisinden oluşacak 4 kişilik bir komisyonla yürütülür.
Denetim komisyonu; “Urfa Yumurtalı Köftesi” adını kullanan firmaların ürettikleri yumurtalı köftenin, tanımı ve üretim metodunda belirtilen özelliklere uygun olarak yapılması, üretiminde kırmızı pul biber olarak Şanlıurfa Biberinin kullanılıp kullanılmadığı, köfteye eklenen yağda yumurtanın yapımında sadeyağ kullanılıp kullanılmadığı kontrolünü ve coğrafi işaretlemenin takibi konusunda gerekli denetim işlemlerini yürütür. Denetimler yılda bir defa düzenli olarak yapılır ve sonuçlar raporlanır.
Ayrıca denetim komisyonu şikâyet veya şüphe üzerine ve ihtiyaç duyulduğunda her zaman denetim yapabilir. Denetimlere ilişkin raporlar Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası tarafından düzenlenecektir. Denetim komisyonu, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim komisyonu hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
