Coğrafi işaretli ürün · Adıyaman
Adıyaman’la özdeşleşen etsiz çiğ köfte, ince bulgurla hazırlanan macunumsu yapısıyla tanımlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte nedir?
Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte; çiğ köftelik ince bulgur, isot, biber ve domates salçası, maydanoz, nar ekşisi, bitkisel yağ, kuru soğan, sarımsak, ceviz, tuz ve çeşitli baharatların karışımından oluşan etsiz çiğ köftedir. Ürün, Adıyaman yöresiyle özdeşleşen bir etsiz çiğ köfte olarak tanımlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İnce simit bulguru
Üründe tercihen Triticum aestivum cinsi yarı sert kırmızı ekmeklik buğdaydan üretilen ve yörede simit adı verilen çiğ köftelik ince bulgur kullanılır. Bu bulgurun yüzde 90’ının 1,6 mm’den küçük olması öngörülür; tanecik boyutu bulgurun kolay yumuşamasını ve yoğurmanın kolaylaşmasını sağlar.
Macunumsu yapı
Hazırlama sırasında hedeflenen kıvam macunumsudur ve taneler çok belirgin değildir. Karışım, elle baskı uygulandığında ele yapışan aşamaya ulaştığında sonraki bileşenlerin eklenmesine hazır kabul edilir.
İki tanımlı hazırlama yöntemi
Tescil metni, Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte için iki farklı üretim yöntemi tanımlar. Her iki yöntemde de ince bulgur, salçalar, isot, soğan, sarımsak, iç ceviz, baharatlar ve diğer bileşenler yoğurma sürecinde belirlenen sırayla bir araya getirilir.
Sicilde yer alan değerler
Sicilde ürünün rutubet, yağ, karbonhidrat, protein, asitlik ve tuz değerleri ile malzeme miktarları birlikte verilir. Aşağıdaki tablo, sicil varlığında yer alan satırları ve birimleri değiştirilmeden aktarır.
Tablo-1 Sicildeki özellikler tablosu
Hazırlama yöntemleri nelerdir?
Birinci yöntem: başlangıç karışımı ve bulgurun eklenmesi
İlk yöntemde paslanmaz çelik leğende dövülmüş sarımsak; boyutu 4 mm’yi geçmeyecek şekilde parçalanmış soğan; 1,6 mm’den küçük öğütülmüş iç ceviz; isot; biber ve domates salçası ile nar ekşisi karıştırılır. Karışım macun kıvamına gelinceye kadar yoğrulur; ardından ince çiğ köftelik bulgur ilave edilerek yaklaşık 15-20 dakika daha yoğrulur.
Birinci yöntem: kıvamın tamamlanması
Karışım macunumsu, taneleri çok belirgin olmayan ve elle baskıda ele yapışan kıvama ulaştığında uygun miktarda su eklenir; yoğurma 2-3 dakika sürdürülür. Ardından baharat, tuz, bitkisel yağ, istenirse taze sıkılmış limon suyu ve rendelenmiş domates eklenerek 2-3 dakika daha yoğrulur; ince doğranmış maydanozun karıştırılmasıyla hazırlık tamamlanır.
İkinci yöntem: bulgurla yoğurma
İkinci yöntemde çiğ köftelik ince bulgur paslanmaz çelik leğene alınır. Ayrı bir kapta domates salçası, biber salçası, isot, 4 mm’den küçük rendelenmiş soğan, dövülmüş sarımsak, 1,6 mm’den küçük öğütülmüş iç ceviz, baharat ve tuz karıştırılarak leğendeki bulgurla beraber yoğrulur.
Bulgurun yumuşaması için yoğurma sırasında yeterli miktarda içme suyu ilave edilir ve yoğurma yaklaşık yarım saat sürdürülür. Macunumsu ve ele yapışan kıvama ulaşan karışıma nar ekşisi, istenirse taze sıkılmış limon suyu ve rendelenmiş domates katılır.
İkinci yöntem: son bileşenler
Yoğurma işlemi tamamlandıktan sonra bitkisel yağ ve ince doğranmış maydanoz eklenir. Bu son eklemelerin ardından karışım 2-3 dakika daha yoğrularak hazırlık tamamlanır.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Coğrafi sınır Adıyaman ilidir ve ürün, Adıyaman’la özdeşleşmiş ünü bakımından bu sınırla ilişkilendirilir. Mahreç işareti tescilindeki tanım ve üretim metoduna uyulması koşuluyla Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte her yerde üretilebilir; sicil, üretim veya işleme aşamalarının Adıyaman ili içinde yapılmasını zorunlu tutmaz.
Tescil metnindeki tarihsel anlatı
Tescil metni, çiğ köftenin tarihini günümüzde Adıyaman yöresini de kapsayan Kommagene bölgesinde yaşamış Kral Nemrut’a dayandırır. Aynı metinde çiğ et, bulgur ve isotla hazırlanan çiğ köfteye alternatif olan etsiz çiğ köftenin Adıyaman yöresiyle özdeşleştiği belirtilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaretleme
Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte, 366 numarayla 12 Temmuz 2018 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 9 Şubat 2015 tarihinden itibaren korunmak üzere tescil edilmiştir.
Kullanım biçimi etiketlemedir ve örneği verilen logonun ürünün üzerinde bulunması gerekir. Paketli ürün ambalajlarındaki logo kullanımı ile ürün içeriği denetim kapsamındadır.
Denetim mercii ve çalışma düzeni
Ürünün koşullara uygunluğu, Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası Yönetiminin belirlediği konusunda uzman beş kişilik denetim mercii tarafından denetlenir. Denetim merciinde Adıyaman Üniversitesi Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu, Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü, Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği, Tarım İl Müdürlüğü ile İstanbul Çiğköfte ve Etsiz Çiğ Köfteciler ve Sanatkârlar Yardımlaşma Deneğinden birer üye yer alır.
Denetim, yılda bir kez düzenli olarak; ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet üzerine ise her zaman yapılır. Denetime ilişkin raporlar Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası tarafından düzenli olarak tutulur.
Hakların korunması
Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Coğrafi işaretin kullanımı denetim merciinin kontrolü altındadır; merci, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür ve işareti haksız kullananlar hakkında gerekli yasal işlemler başlatılır.