Coğrafi işaretli ürün · Adıyaman
Adıyaman mutfağında ince bulgur, isot, salça, ceviz ve sebzeler yoğrularak etsiz çiğ köfte hazırlanır. Bitkisel yağ ve maydanozla tamamlanan karışım, el baskısıyla şekillenir; iki ayrı yoğurma yöntemiyle üretilir.

Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte nedir?
Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte, ince bulgurun isot, salçalar, sebzeler ve cevizle yoğrulduğu etsiz hazırlıktır. Bitkisel yağ ve maydanoz karışımı tamamlar.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sicil, çiğ köftenin kökeniyle ilgili Kral Nemrut ve Kommagene bölgesine bağlanan yerel anlatıyı aktarır. Bu anlatının tarihsel dayanağı için teyit açıktır; etsiz ürünün belgeli başlangıç tarihi olarak kullanılmaz.
Fiziksel ve kimyasal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Sicildeki ölçü ve özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Çiğ et bulgur ve isot ile hazırlanan çiğ köfteye alternatif olan etsiz çiğ köfte Adıyaman yöresi ile özdeşleşmiştir.
İnce bulgur ve isot
Tercihen yarı sert kırmızı ekmeklik buğdaydan elde edilen çiğ köftelik bulgur kullanılır. İnce tane, yumuşama ve yoğurma için seçilir; isot ve ceviz bileşime katılır.
İki yoğurma yöntemi
Bir yöntemde macun kıvamındaki sos hazırlığına bulgur eklenir. Diğerinde ayrı hazırlanan sos bulgurla birlikte yoğrulur; bitkisel yağ ve maydanoz son aşamalardadır.
Üretim tekniği ve ustalık
Bu boyutun tercih edilme sebebi kolay yumuşaması ve ürünün yoğrulmasını kolaylaştırmasıdır.
Hammadde ve bileşim
Ürünün hammaddesi olarak kullanılan bulgur tercihen Triticum aestivum cinsi yarı sert kırmızı ekmeklik buğdaydan üretilen, yörede simit olarak adlandırılan, çiğ köftelik ince bulgur (%90'i 1,6 mm den küçük) olmalıdır.
Bileşimin kapsamı
İnce bulgur, isot, biber ve domates salçası, maydanoz, nar ekşisi, bitkisel yağ, kuru soğan, sarımsak, ceviz, tuz ve baharatlar bileşimi oluşturur.
Tablo-1: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Rutubet (%) | 50±10 |
|---|---|
| Yağ (%) | 10±2 |
| Karbonhidrat (%) | 13±5 |
| Protein (%) | 4±2 |
| Asitlik (%) | 0,72±0,1 |
| Tuz (%) | 1,5±0,5 |
Tablo-2: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
İki ayrı yoğurma yöntemi
Adıyaman etsiz çiğ köfte üretimi için iki farklı üretim yöntemi bulunmaktadır.
Birinci yöntemde macun ve bulgurun yoğrulması
İlk yöntemde, paslanmaz çelik leğen içerisinde dövülmüş sarımsak, boyutları 4 mm’yi geçmeyecek şekilde parçalanmış soğan ve öğütülmüş iç ceviz (1,6 mm den küçük), isot, biber ve domates salçası ile nar ekşisi karıştırılır. Macun kıvamına gelinceye kadar yoğurulur. Yoğurulmuş karışımın üzerine ince çiğ köftelik bulgur ilave edilip yaklaşık 15–20 dakika daha yoğrulur.
Kıvam macunumsu ve tanelerinin çok belirgin olmadığı el ile baskı uygulandığında ele yapışan aşamaya geldiğinde uygun miktarda su eklenerek 2–3 dakika süreyle yoğrulmaya devam edilir, daha sonra baharat, tuz, bitkisel yağ ve istenirse taze sıkılmış limon suyu ve rendelenmiş domates eklenip 2–3 dakika daha yoğrulur. Son aşamada ise ince doğranmış maydanoz karıştırılarak çiğ köfte hazırlığı tamamlanır.
İkinci yöntemde ayrı karışımların birleştirilmesi
İkinci yöntemde ise çiğ köftelik ince bulgur, paslanmaz çelik leğen içine alınır. Başka bir kap içinde, miktarları belli olan domates salçası, biber salçası, isot, rendelenmiş soğan (4 mm den küçük), dövülmüş sarımsak, öğütülmüş iç ceviz (1,6 mm den küçük), baharat ve tuz karıştırılır. Bu karışım leğene alınarak bulgurla beraber yoğrulur.
Yoğurma sırasında bulgurun yumuşaması için yeterli miktarda içme suyu ilave edilerek yoğurma işlemine devam edilir.
Yoğurma işlemi böylece yaklaşık yarım saat boyunca sürdürülür. Kıvam macunumsu ve tanelerinin çok belirgin olmadığı el ile baskı uygulandığında ele yapışan aşamaya geldiğinde çiğ köfteye belli miktarlarda nar ekşisi, istenirse taze sıkılmış limon suyu ve rendelenmiş domates ilave edilir. Yoğurma işlemi tamamlandıktan sonra içine bitkisel yağ ve ince doğranmış maydanoz katılarak 2–3 dakika daha yoğrularak çiğ köfte hazırlığı tamamlanır.
Malzeme Miktar Limon suyu İsteğe göre
Sicildeki bileşen tablosu
- İnce bulgur: 1000 g
- Su: 500 ml
- Domates salçası: 200 g
- Biber salçası: 50 g
- Soğan: 100 g
- Dövülmüş sarımsak: 30 g
- İsot: 200 g
- Domates rendesi: 300 g
- Dövülmüş ceviz içi: 100 g
- Tuz: 15 g
- Nar ekşisi: 50 g
- Limon suyu: isteğe göre
- Bitkisel yağ: 100 ml
- Maydanoz: 60–70 g
- Karanfil: 1 g
- Zencefil: 1 g
- Tarçın: 1 g
- Havlıcan: 0,5 g
- Kimyon: 1 g
- Karabiber: 1 g
- Yenibahar: 1,5 g
- Muskat: 0,1 g
Yöresiyle bağı nedir?
Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte, Adıyaman ile özdeşleşmiş, ünü bakımından coğrafi sınır ile bağı bulunmaktadır. Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte, tanım ve üretim metoduna uygun olarak her yerde üretilebilir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Ürünün kullanım biçimi sicilde etiketleme olarak kayıtlıdır. Sicilde örneği verilen logo ürünün üzerinde bulunur.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
366 tescil numaralı Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte mahreç işareti olarak 12.07.2018 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte yukarıda belirtilen koşullara uygunluğunun denetimi Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası Yönetiminin belirlediği konusunda uzman 5 Kişilik denetim merci tarafından yapılacaktır.
Denetim mercinde Adıyaman Üniversitesi Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu, Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü, Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği, Tarım İl Müdürlüğü ve İstanbul Çiğköfte ve Etsiz Çiğ Köfteciler ve Sanatkârlar Yardımlaşma Deneğinden birer üye yer alacaktır.
Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte coğrafi işaretinin kullanımı ve denetimi söz konusu denetim mercinin kontrolü altında olup coğrafi işareti haksız şekilde kullananlar hakkında gerekli yasal tatbikat başlatılacaktır. Denetim merci, coğrafi işaretin kullanımına ilişkin denetimi yılda bir kez düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet üzerine ise her zaman yapacaktır. Denetim merci paketli ürün ambalajlarında bulunan logo kullanımını ve ürün içeriğini denetleyecektir.
Denetime ilişkin raporlar Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası tarafından düzenli olarak tutulacaktır. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim merci hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
