Coğrafi işaretli ürün · Şanlıurfa
Şanlıurfa’da İvesi kuzusunun kara eti, bulgur ve isotla yoğrulur. Avuçta yassı yuvarlak biçim verilen köfteler kızartılıp ana yemek yanında sunulur; geleneksel tokmak-bıçak yöntemi ile mutfak robotu seçeneği ayrı hazırlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi nedir?
Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi, Şanlıurfa’da yerel İvesi kuzusunun kara eti, bulgur ve isotla yoğrulur. Avuçta yassı yuvarlak biçim verilen köfteler kızartılıp ana yemeklerin yanında sunulur; geleneksel tokmak-bıçak yöntemi ve mutfak robotu seçeneği kaynakta ayrı anlatılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İvesi kuzusu ve tescilli isot
Urfa’da yetişen İvesi kuzusunun yağ ve sinirleri ayıklanmış kara eti ile 33 numaralı Şanlıurfa Biberi kullanılır. Kara et geleneksel olarak taş üzerinde tokmakla dövülürken bıçakla da kıyılır; mutfak robotu sonraki yöntem seçeneğidir.
Avuç biçimi ve kızartma
Bulgur, et, soğan, isot ve baharatlar azar azar suyla en az 45 dakika yoğrulur. Yaklaşık 8 cm çapında yassı, ortası hafif bombeli aya biçimi verilir. 200°C yağda dört dakika kızartma kaydı yağ banyosuna aittir; merkez sıcaklığı değildir.
Ana yemeğin yanında ikram
Su Kabağı Yemeği, Pancar veya Keme Boranisi ve Kıymalı Söğürme yanında; Bostana gibi salatalarla sunulur. Sicil çiğ köfteden kızartmayla gelişmesini ramazan iftar geleneğiyle ilişkilendirir; bu tarihsel anlatım saklama veya güvenlik doğrulaması değildir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Hazırlama yöntemi
Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesinin Bileşenleri (4 kişilik)
Malzemeler ve ölçüler
240 g İvesi ırkı kuzu eti – 400 g ince köftelik bulgur (çiğköftelik) – 280 g ince kıyılmış kuru soğan – 60 g İsot – 12 g Karabiber – 8 g tuz – 8 g tarçın – 1200 ml su – 800 ml Ayçiçek yağı (kızartma işlemi için)
Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesinin Hazırlanması
Et, bir gün dinlendirildikten sonra yağı ve sinirinden temizlenir.
Köfteye biçim verme
Daha sonra iri doğranan et, geleneksel yöntemde kara taş üzerinde et dövme tokmağı ve bıçak ile 30 dakika dövülür (Şekil-1), kıyma haline getirilir (Şekil- 2). Modern yöntemde ise mutfak robotunda 5 dakika çekilerek kıyma haline getirilir. Bulgur yıkanır, suyu süzülür, genişçe bir tepsinin köşesine konur.
Tepsinin diğer tarafına kıyılmış soğan, et, İsot, tarçın ve tuz koyularak iyice birbirine karıştırılarak su yardımıyla çiğ köfte yoğurur gibi en az 45 dakika avuç içinde ezilerek yoğrulur. Karışımdan mandalina büyüklüğünde parça kopartılır, avuç içinde yuvarlanarak aya (avuç içi) şekli verilir. Ortası biraz bombeli yaklaşık 8 cm çapında yassı yuvarlak şekil oluşturulur.
İki tarafı da açık kahverengiden kahverengiye dönüşene kadar 200 °C sıcaklıktaki kızgın yağda 4 dakika kızartılıp sunuma hazır hale getirilir.
Taş, bıçak ve tokmak
Geleneksel yöntemde kara taş üzerinde bir elde tokmak, diğer elde bıçak kullanılır. Bıçak eti inceltir ve sinirleri ayıklamaya yardımcı olur; birlikte dövme-kıyma tekniği ayırt edici üretim bilgisidir.
Yoğurma sonu ve hijyen
Yoğurma sonunda bulgur taneleri görünür ama yumuşamış ve ağızda dağılabilir durumda olmalıdır. Sicil elle yoğuran kişinin hijyen koşullarına dikkat etmesini özellikle belirtir; eldiven kullanılmaması tek başına güvenlik veya kalite koşulu gibi yorumlanmaz.
Yöresiyle bağı nedir?
Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesinin geçmişi eskiye dayanır ve Şanlıurfa ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Üretiminde yörede yetişen İvesi ırkı koyunların kuzularının eti kullanılır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Ana yemeğe eşlik
Aya köfteleri ana yemek yanında tabağın kenarına dizilir. Ortada maydanoz ve limon kabuğu bulunur; Bostana gibi salata eşlik edebilir. Ramazan köken anlatımı kültürel geçmiş bölümünde ayrı tutulur.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Şanlıurfa’nın mutfak kültüründe önemli bir yeri olan Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi; Su Kabağı Yemeği, Pancar Boranisi, Keme Boranisi ve Kıymalı Söğürme gibi ana yemeklerin yanında ve Bostana gibi salatalarla birlikte servis edilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1362 tescil numaralı Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi mahreç işareti olarak 24 Mayıs 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesinin koordinatörlüğünde, Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi, Şanlıurfa Lokantacılar, Köfteciler ve Tatlıcılar Odası, Harran Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü ile Şanlıurfa Ticaret Odasından konuda uzman birer kişinin katılımıyla oluşan en az 4 kişilik denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler, düzenli olarak yılda en az bir kere yapılır.
Ayrıca şikâyet üzerine ve gerekli görülen hallerde her zaman yapılır.
Denetim raporu Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler, denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, aşağıdaki kriterlere bağlı olarak denetim faaliyetlerini gerçekleştirir. Üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu. Üretim metoduna uygunluk.
Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
