Coğrafi işaretli ürün · Tokat
Tokat’ta ince eğrilmiş yün iplikle tamamen elde dokunur. Düz, tilif ve cicim teknikleri birlikte kullanılır; yöreye özgü parmak motiflerinin kenarları ilikli dokumayla belirlenir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tokat Kızık Kilimi nedir?
Tokat Kızık Kilimi geleneksel desenleri, renkleri ve dokuma teknikleriyle dikkat çeker ve kullanılan motiflerin dokuma tekniği; düz, tilif ve cicim dokuma şeklindedir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İnce dokuma ve Kızık motiflerinin geçmişi
Bu kilimler yapısı gereği ince ve dayanıklıdır.
Tokat Kızık Kilimi ismini Tokat iline bağlı Kızık köyünden alır.
Geçmişte hem kötülüklerden korunmak hem de uğur getireceği inancıyla üzerlerinde bir takım semboller oluşturulmuştur ve bu semboller de dokunulan kilimlere yansıtılmıştır.
Kilim üzerindeki her motifin bir anlamı vardır.
Tokat Kızık Kilimlerinde zikzak, koçboynuzu, kelebek, akrep vb. desenleri mevcuttur.
Motifler benzedikleri kavramlara göre isimlendirir.
Yün iplik, tilif ve cicim teknikleri
Tokat Kızık Kilimi, uzun yıllardır Tokat ilinde geleneksel olarak üretilen dokuma türü olup, %100 yün ipliklerden ve tamamen el dokuması olarak üretilir.
Kullanılan iplikler ince eğrildiği ve sıkı dokunduğundan, zarif ve detaylı desenler elde edilir.
Parmak motifinin kenarlarına tilif dokuma tekniği uygulanır.
Tilif dokuma tekniği bu yöreye özgü bir dokuma türüdür.
Tilif / ilikli dokuma tekniğinde, desen alanı içinde çözgü ipliklerinden bir alt bir üst ilerleyen renkli atkı iplikleri, desen sınırında son çözgü ipliğine dolanır.
Bu dokuma tekniği ile Tokat Kızık Kilimi diğer dokuma türlerinden ayrışır.
Kilimleri dokuyan dokumacılar, motifleri yan yana sıralayarak duygularını, düşüncelerini, sevinçlerini, üzüntülerini, isteklerini, arzularını, endişelerini ve korkularını; okuması yazması olmasa dahi kilimine işleyerek derdini anlatır.
Fonda bulunan renkler düz zemin oluştururken; motif, tilif / ilikli tekniği ile yapılır.
En iç kısımda cicim tekniğiyle kabarık bir şekilde zikzak, eğrisu deseni yer alır.
Motiflerin anlamları ve kullanım çeşitleri
Tokat Kızık Kilimi motif özellikleri bölgedeki eski inanışlara göre şekillenmiştir.
Anlatılmak istenilen duygu ve düşünceler, eşyanın gerçek biçiminden esinlenerek stilize edilmiş işaret şeklindeki motiflerle belirtilir.
Tokat Kızık Kilimi; yöresel olarak yer döşemesi, kırlent, yastık, duvar kilimi olarak kullanılır.
Bu kilimler, günümüzde ise çanta, cüzdan, anahtarlık, sandalye ve puf tarzı ürünler ve çeşitli aksesuar araçları olarak da kullanılır.
Tokat Kızık Kiliminin en önemli ayırt edici özelliği yöresine özgü kızık motiflerinin kullanılmasıdır.
Tokat Kızık Kiliminde kullanılan motif kenarlarına “parmak” denir.
Boşluk doldurucu unsur olarak kullanılan eğrisu motifi erdemli, bilge, soylu yaşamı ve sonsuzluğu; koçboynuzu motifi üretkenliği ve gücü, akrep motifi kötü niyete karşı korumayı; kelebek motifi ruh özgürlüğü, zarafet ve hafifliği; parmaklı motifi kuvvet, kudret ve kem gözden korumayı temsil eder.
Tokat Kızık Kiliminde motif adları
Sicildeki motiflerin adları ve varsa anlamları kaynak sırası korunarak metin tablosuna aktarılmıştır. Motif çizimleri ve fotoğrafları bağlantılı sicil PDF’sinde yer alır.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicildeki motiflerin adları ve varsa anlamları kaynak sırası korunarak metin tablosuna aktarılmıştır. Motif çizimleri ve fotoğrafları bağlantılı sicil PDF’sinde yer alır.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Örnek sırası | Motif adı |
|---|---|
| 1 | Tokat Kızık Motifi |
| 2 | Tokat Kızık Bebek Motifi |
| 3 | Eğrisu, Zikzak Motifi |
| 4 | Kelebek Motifi |
| 5 | Tokat Kızık Motifi |
| 6 | Akrep Motifi |
| 7 | Tokat Kızık Motifi |
| 8 | Tokat Kızık Motifi |
Nasıl üretilir?
Tokat Kızık Kilimi dokunurken sadece saf yün kullanılır ve kullanılan renkler kırmızı, mavi, yeşil, siyahtır. Kilimlerin dokumasında geleneksel olarak kök boya kullanılırken günümüzde sentetik boyama yöntemleri kullanılır. Tokat Kızık Kilimi, ıstar adı verilen taşınabilir, ahşap, dik duvar tezgâhlarında dokunur. Tezgâhın ahşabı genellikle çam ağacından elde edilir. Gücü, gücü ağacı, çözgü ağacı ve sarım ağacı tezgâhı destekleyen iki ağaç sütundur.
Tokat Kızık Kiliminde kirkitli dokuma tekniklerinden cicim ve kilim dokuma tekniğinin her ikisinin de birlikte kullanılması ile dokunur. Desen kenarlarında 2 veya 3 çözgü ipliğinin farklı renklerle bir alt bir üst şeklinde dokunması ile desen motif ya da zemin zıt rengi ile kontürlenir. Bu kontürleme işi ile tilif denilen yarıklar ajur veya ilik diyebileceğimiz açıklıklar oluşur.
Tilif veya ilikli dokuma tekniğinde; desen alanı içinde çözgü ipliklerinden bir alt bir üst ilerleyen renkli atkı iplikleri, desen sınırında son çözgü ipliğine dolanır. İki ayrı renkteki atkının desen sınırından karşılıklı dönüş yaptığı kısımlarda aralık oluşur. Bu tür kilimlerde genellikle yatay ve eğik çizgilerden oluşan motifler uygulanır. Dikey çizgiler basamaklar halinde dokunur. Tokat Kızık Kilimi üretimindeki 3 temel aşama aşağıdaki gibidir.
Desenin hazırlanması
1- Tokat Kızık Kiliminde kullanılacak desen kareli kâğıda çizilir. 2- Kareli kâğıdın her dik sütunu bir çözgü ipine her yatay sütun da bir atkı ipliğinin karşılığıdır. 3- Desende kullanılan renklere göre yatay sütundaki kareler kullanılacak motif değeri karşılığın da renklendirilir. 4- Desen ipliği sıra aralarında birer yatay kare sırası boş bırakılır. Bunlar desen iplikleri arasına atılacak sıkıştırma atkı ipliğinin karşılığıdır.
Çözgünün hazırlanması
1- Öncelikle ürün boyutuna göre hesaplanan çözgü iplikleri bobine sarılır. 2- Aşağı ve yukarı leventlere bobinden çözgü ipi aktarılır. 3- Çözgü ipi aktarılırken bobinin ilk ipin ucu aşağıdaki levente düğümlenerek sabitlenir. 4- Sabitlenen ip, yukarı ve aşağı levente tur attırılarak tezgâhın çevresine dolanır. 5- Çözgünün sarılmasında aşağıdaki leventte 1 cm’lik aralıklarla ölçeklendirme yapılır. 6- Ölçeklendirilen 1 cm’lik aralıklara çözgü ipi 3 kez gelecek şekilde dolanır.
Aynı ölçeklendirme yukarıdaki levente de uygulanır. 7- Çözgünün tezgâha atılma işi bittikten sonra son ipin ucu aşağıdaki levende bağlanır. 8- Çözgü ipliğinin gerginliği ayarlandıktan sonra gücü tahtası tezgâha sabitlenir. 9- Gücü ipi ile çözgü ipliklerinin eşleştirmeleri yapılarak bir alt bir üst bez ayağı dokumaya hazır hale getirilir.
Tilif, cicim ve kilim dokuma
1- Dayanıklılığı artırmak için zincir işleme yapılır. 2–5–10 sıra bez ayağı örgü ile başlangıç örgü yapılır. 3- Desen şemasına göre renklere dikkat edilerek kilim tekniği ile dokunur. 4- Motif kısmında cicim dokuma tekniğine uygun 2 ya da 3 sıra atlanarak desen oluşturulur. Her desen atkısından sonra bir sıra sıklaştırma atkısı atılır.
5- Tokat Kızık kiliminin özelliği olan motif kontürleri için zeminin ya da motifin zıt renginde bir alt bir üst çözgü ipi etrafında dönerek tilif ajurları oluşturulur. Tokat Kızık Bebek Motifi Eğrisu, Zikzak Motifi Kelebek Motifi Tokat Kızık Motifi Akrep Motifi Tokat Kızık Motifi Tokat Kızık Motifi
Yöreyle bağı nedir?
Tokat ilinin kültüründe önemli bir yere sahiptir ve üretimi ustalık gerektirir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Tokat Kızık Kiliminin tüm üretim aşamaları belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Tokat Kızık Kiliminin Tokat ilinde uzun bir geçmişe sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1673 tescil numaralı Tokat Kızık Kilimi mahreç işareti olarak 19 Aralık 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Tokat Kızık Kilimi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Tokat Kızık Kilimi ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler, Tokat İl Millî Eğitim Müdürlüğü koordinatörlüğünde; Tokat İl Millî Eğitim Müdürlüğü, Tokat Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü ve Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünde görevli konuda uzman birer kişinin katılımıyla 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından, düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimlerde; Tokat Kızık Kilimi üretiminde kullanılan malzemelerin uygunluğu, üretim metoduna uygunluk, tilif dokuma yönteminin, özel motiflerin kullanılması ve Tokat Kızık Kilimi dokuması ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
