Coğrafi işaretli ürün · Sakarya
Sakarya’nın Taraklı ilçesinde şimşir ağacından elle yapılan oval ve az çukurlu kaşıktır. Keser, iğdi ve kazıma bıçaklarıyla biçimlendirilir; isteğe bağlı çiçekli bezemelerle süslenir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Taraklı Şimşir Kaşık nedir?
Coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Taraklı Şimşir Kaşık; şimşir ağacından el işçiliği ile yapılan oval biçimli, çukurluğu az ve saplı bir üründür.
Taraklı Şimşir Kaşık, şimşir ağacının en çok gövdesinden yapılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Biçim ve ölçüler
Ancak kaşık yapılacak ağacın gövdesinin çapının 15 cm'den az olmaması gerekir.
Ağacın kesilmesi, hazırlığı ile kaşık yapımı ustalık gerektirir.
Kaşık ağzındaki çiçek düzeni
Kaşık ağzının ortasında bir çiçek, onun uzantısında dal ve yapraklar bulunur. Derinlik vermek amacıyla ortadaki çiçek genellikle kırmızı boyanır.
Nasıl üretilir?
Ahşabın dinlendirilmesi
Ağaçlar seçilip kesildikten sonra kolay işlenebilmesi için bir süre bekletilip dinlendirilir.
Çok kurumuş ağaçlar suda bekletilir.
Taslak ve oyma araçları
Keser, kaşığı taslak hâline getirmek için kullanılır. Bilinen keserlerden küçüktür; sapıyla ağzı arasındaki eğim en az 40 derecedir ve çivi çıkarma bölümü yoktur.
Üzerinde genellikle el veya küçük makinelerle iş görülen araçtır. Üzerinde törpü ve odununun yerleştirilmesi için yapılan küçük bir kanal şeklinde bölüm bulunur.
Kaşığın ağız kısmını yontmak için kullanılan uzun saplı ve keskin uçlu araçtır.
Kazıma bıçağı kısa saplı bir kesici alettir; kafa kazıyanı, sap gazıyanı veya kazıyanı, iç gazıyanı adlarıyla da bilinir.
Kaşık taslağının çıkarılması
Şimşir balta ile kesilerek taslak hâline getirilir. Keserle parçanın iki ucuna kaşık ağzı biçimi verilir. Düzeltme tezgâhında çapraz, iki taraflı kesimle aynı malzemeden birden çok taslak elde edilir.
Keserle oyma ve toparlama
Taslak haline getirilen kaşık, düzeltme tezgâhındaki yerine yerleştirilerek keser ile ince işlemesine başlanır. Taslağın sağı solu yontularak toparlama işlemi yapılır. Ardından kaşık tekrar tezgâhtaki yerine konulup ağız kısmının içi keserle kabaca oyulur. Bundan sonraki aşamada tezgâhtaki yerine keser yardımıyla çakılıp kaşığın iç kısmını oyma işlemine devam edilir.
İğdi, kazıma ve ince işçilik
Bu işlem bittikten sonra omuz pohu omuza yerleştirilip kaşığın sapı omuz pohuna bastırılarak kaşığın içi, iğdi ile yontulup törpülenir. Ardından kaşığın arka bölümü (sırtı) ve sap bölümü kazınır. Daha sonra iç gazıyanı ile genel rötuşlar yapılarak perdahlama işlemi tamamlanır. Kaba işçiliği tamamlanmış olan kaşık, bıçak yardımı işlenerek asıl şeklini alır. Ağız kısmı iğdi ile oyulup sıyırgı aracılığı ile ince işçiliği yapılır.
Törpü ile istenen bölümler düzeltilir.
Güneşte kurutma
İnce işçiliği yapılan Taraklı Şimşir Kaşıklar genellikle güneş ışığı altında doğal yöntemler kullanılarak kurutulur.
İsteğe bağlı boyama ve cila
Kuruyan kaşıklar isteğe bağlı olarak küçük fırçalarla, genellikle yeşil ve kırmızı renklerle boyanır. Boyama sonrasında bezir yağı ve çam sakızı karışımı cila sürülür.
Yaprak, çiçek ve sap desenleri
Çiçeği çevreleyen yeşil yapraklar düz veya yuvarlak kenarlıdır. Çiçekler genellikle papatya gibi yuvarlak veya lale gibi taç yapraklıdır; göbekleri sarı yaldızla boyanır. Kaşığın içindeki ikinci çizgiye kenar suyu denir; biçimi belirginleştirip kaşığa ince ve küçük görünüm vermek amacıyla uygulanır.
Sapın tepesindeki yaprak desenlerine tepe bitimleri denir. Bağ, serbest yaprak, vazo ve saksı desenleri de kullanılır. Sap deseni, ortadaki bir çiçek ile sap boyunca uzanan dal ve yapraklardan oluşur.
Yöreyle bağı nedir?
Taraklı Şimşir Kaşığın üretimi ustalık gerektirir; ürünün Taraklı ilçesiyle ün bağı vardır. Bütün üretim aşamaları Sakarya ili Taraklı ilçesinde gerçekleştirilir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
1906 tarihli bir Taraklı Şimşir Kaşık, Taraklı Kültür Evinde sergilenir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
830 tescil numaralı Taraklı Şimşir Kaşık mahreç işareti olarak 9 Ağustos 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Taraklı Şimşir Kaşık ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Taraklı Şimşir Kaşık ibaresi ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülebilecek şekilde bulundurulur.
Sakarya Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Sakarya Ticaret ve Sanayi Odası, Taraklı Belediyesi ve Sakarya Taraklı Halk Eğitim Merkezinden oluşan denetim mercii tarafında yılda bir kez düzenli olarak, ayrıca şikâyet halinde ve gerekli görülen durumlarda her zaman yapılır. Denetim mercii tarafından; kullanılan ağacın Şimşir ağacı olması ve üretim metoduna uygunluğu ile Taraklı Şimşir Kaşık ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
