Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın Şuhut ilçesinde yaygın olarak Agria çeşidinden yetiştirilir. Sarı renkli yumruları yemeklerde dağılmadan pişer; uygun koşullarda uzun süre saklandığından kışlık patates olarak da bilinir.
UNESCO ilişkisiAfyonkarahisar gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Şuhut Patatesi nedir?
Şuhut Patatesi yetiştirildiği coğrafi sınırda sulu tarıma elverişli bir tarla bitkisidir. Şuhut Patatesi yaygın olarak; Latince tür adı Solanum tuberosum L. olan Agria çeşidi patatesler kullanılarak üretilir.
Ayırt edici özellikleri
Yumru oluşumu ve gelişimi safhalarında ise yüksek sıcaklıklar verimi düşürür.
Dağılmadan pişen sarı yumru
Şuhut ilçesinin yemek kültüründe önemli bir yeri bulunan Şuhut Patatesi; yemeklerde dağılmadan pişmesi, kızartmalarda parlak sarı renkteki görünümü, ürüne has lezzeti ile tercih edilir.
Yetişme sıcaklığına bağlı verim
Şuhut Patatesi Bazı Ürün Özellikleri Yetiştiriciliğinin yapıldığı süre boyunca yüksek ve düşük sıcaklık, Şuhut Patatesinin kalitesini ve verimini doğrudan etkiler.
Soğuğa hassas çıkış ve yumru oluşumu
Bitkinin çıkış ve yumru oluşumu safhalarında yaklaşık -2˚C’lik sıcaklık kısa sürede bitkiyi dondurabilir.
Bitkinin olgunlaşma safhasında ise yüksek sıcaklıklar verimi artırır.
Şuhut ilçesi özellikle çiçeklenme ve yumru gelişimi dönemlerinde ihtiyacı karışlayacak kadar yeterli sulu tarım koşullarına sahiptir.
Tablo-1: patatesin üretim metodu ile ilgili ortaya çıkan özelliklerdir (Tablo-1).
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan patatesin üretim metodu ile ilgili ortaya çıkan özelliklerdir (tablo-1)., özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Şuhut Patatesi Nasıl Yetiştirilir?
Tohumluk ve toprak hazırlığı
Ekilecek tohumluklar belirtilen coğrafi sınırdan temin edilmeli ve bu tohumluklar benzer iklim özelliklerine uyumlu olmalı ve hastalık taşımamalıdır. Dikimden önce yumruların ön filizlendirmeye alınmış olması istenir. Dikimde kullanılacak yumrularda gözler uyanmış olmalıdır. Ekim işlemleri el veya tarım makineleri ile yapılır. Patates dikilecek tarlada anız varsa, sonbaharda derin sürüm ile anız bozulur. Böylece toprak yüzeyinin kışı kabarık olarak geçirmesi sağlanır.
İlkbaharda uygun tarım makineleri, dip kazan, kültivatör vb. çekilerek tarla dikime hazır hale getirilir. Toprak ve İklim İstekleri: Patates yetiştiriciliğinde istenilen verimi elde edebilmek için düşük asiditeli kumlu-killi/tınlı ve derin profilli toprak yapısı ile karasal iklim özellikleri istenir. Patates yetiştiriciliğinde ideal toprak pH’sı 5,4–7,5 aralığındadır. Patates dikimi ilkbaharda toprak sıcaklığı 8 ˚C’ nin üzerine çıkmasıyla birlikte yılın nisan/mayıs aylarında derin dikim yöntemiyle dikilir.
Dikim aralıkları, sırt ve gübreleme
Dekara 250–350 kg civarında tohumluk kullanılır. Dikimde; sıra üzeri genellikle 20–27 cm, sıra arası 70–75 cm, ekim derinliği ise 5–8 cm aralığındadır. Bitkinin toprak üstü organlarının 5–10 cm kadar büyümesiyle birlikte ve toprağın durumuna göre 10–12 cm yüksekliğinde sırt (boğaz doldurma) yapılır.
Gübreleme: Gübrelemede yetiştiricilik, iklim ve bitkinin gelişim safhaları vb. koşulları da dikkate alınarak uygun şekilde azot, fosfor, potasyum, magnezyum, kükürt ve çinko gübresi verilmesi sicilde önerilen uygulamadır. Ayrıca gübrelemede ahır/çiftlik gübresi de verilebilir. Sulama: Sulama işlemi dikimden önce toprak kuruluğuna bağlı olarak toprağın tava gelmesi için ön sulama yapılmasıyla başlar. Patates bitkilerinde su ihtiyacı alt yapraklardaki solma ve sararmayla kendini belli eder.
Sulama, çapa ve bitki koruma
Toprak nemi ve iklim şartlarına bağlı olarak 7 ila 10 gün aralıklar ile 8–10 defa sulama yapılması sicilde önerilen uygulamadır. Hasat ile son sulama arasında tercihen 1 haftalık bir zaman dilimi bırakılır. Zirai Mücadele: Patates bir çapa bitkisidir. Bitkinin çıkış öncesinde toprak düzeltmesi yapılır. Böylece toprak kaymak bağlamışsa kırılmış ve yeni çıkmaya başlayan yabancı otlar arındırılmış olur.
Bitkinin toprak yüzeyine çıkmasından itibaren çapa işlemi yapılmaya başlanır. Patates bitkisinin 3 ila 4 yapraklı olmasıyla birlikte genellikle 20 gün ara ile işlem tekrarlanır. Böylece toprak kabartılır, yabancı otlar arındırılır ve toprak nemi korunur. Dikim ve boğaz dolumu öncesinde kök boğazı gibi hastalıklara, yabancı otlara ve zararlılara karşı gerektiğinde kimyasal mücadele yapılır. Zirai mücadelede ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılır.
Hasat, kurutma ve ayıklama
Hasat: Bölgenin iklim koşullarına göre yoğunlukla yılın eylül ve ekim aylarında yapılan hasat, kasım ayına kadar sürer. Hasatta toprağın yaş olmamasına, tavında bulunmasına, yumruların kesilip zedelenmemesine, toprakta yumru bırakılmamasına özen gösterilir. Hasat; bel, çatal, çapa ile yapılabilir. Ayrıca pulluk, tek veya çift sırayı söküp bitkiden ayıran yarı veya tam otomatik tarım makineleri ile de hasat yapılabilir. Hasattan sonra patates yumruları ıslak ise kurutulur.
Hastalık etmeni bulunan, çürük, berelenmiş, kabuğu soyulmuş vb. patatesler ayıklanır. Ürün dökme olarak ya da gıda ile temasa uygun ambalajlarda ilgili mevzuata uygun etiket bilgileri ile tüketiciye arz edilir.
Muhafaza koşulları
Şuhut Patatesi, ülke genelinde lezzeti, sarı rengi, kışlık depolamaya uygun uzun süre saklanabilir olması ile bilinir. Şuhut Patatesi; uygun muhafaza koşullarında uzun süre depolanabildiği için bölgede ‘‘kışlık patates’’ olarak da bilinir. Daha sonra büyüklüklerine göre sınıflandırılarak depolamaya veya satışa hazır hale getirilir. Depolama ve Muhafaza Koşulları: Ürün; kuru, serin, temiz ve kokulardan ari, fazla ışık almayan karanlık ortamlarda/depolarda muhafaza edilir.
Patateste depolama genellikle dökme veya çuvallanarak yapılır. Depolamada patatesler üst üste fazla istiflenmemelidir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Şuhut Patatesinin; karakteristik sarı rengi, tat özellikleri, uygun muhafaza koşullarında uzun süre muhafaza edilebilmesi gibi ürün özellikleri temelde Şuhut ilçesinin (Şuhut Ovası ve çevresi) coğrafi konumu, 1100 metrenin üzerindeki rakımı, karasal iklimi ve bu iklimden kaynaklı gece-gündüz arasındaki sıcaklık farklılıkları ile bu Tablo-1. Bu durumun başlıca sebebi yetiştirme süresi boyunca bölgenin uygun sıcak iklim özelliklerine sahip olmasıdır.
Diğer taraftan istenilen patates verimi için genellikle 200–300 mm’lik yağış yeterlidir. Şuhut ilçesinin toprak yapısı hafif yapılı kumlu-killi/tınlı toprak niteliğinde olmasından dolayı bölge ekim nöbetinin sağlanmasına elverişlidir. Böylelikle kendisinden sonraki yıl ekilecek bitkilere havalanmış topraklar bırakarak bölgede yetiştirilebilecek diğer tarım ürünleri ile ideal bir ekim nöbeti oluşturur.
Şuhut Ovası ve çevresi 1100 m’nin üzerindedir. Karasal iklim, gece–gündüz sıcaklık farkı ve üretim metodu; sarı renk, tat ve uzun süre muhafaza özellikleriyle ilişkilendirilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1060 tescil numaralı Şuhut Patatesi menşe adı olarak 5 Nisan 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Şuhut Patatesi ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Şuhut Patatesi ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Şuhut Belediyesi koordinatörlüğünde; Şuhut Belediyesi, Şuhut Ziraat Odası ile Şuhut İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir. Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Şuhut Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur.
Denetim merci, Şuhut Patatesi coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğunu, ürünün hasadı, depolama ve muhafaza koşulları ile “Üretim Metodu” bölümünde belirtilen hususlara uygun üretim yapılıp yapılmadığını kontrol eder. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Afyonkarahisar gastronomi kültürü: Şuhut Patatesinin üretiminde ön filizlendirme, boğaz doldurma ve yumruları zedelemeden hasat etme aşamaları bulunur. Afyonkarahisar’ın gastronomi çevresiyle bağlantısı, yöredeki tarımsal gıda üretimi üzerinden kurulur. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
