Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın Şuhut ilçesinde yetiştirilen, sarı renkli ve depolamaya yatkın Agria çeşidi patatestir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Şuhut Patatesi nedir?
Şuhut Patatesi, Afyonkarahisar ili Şuhut ilçesi coğrafi sınırında tanımlanan bir patatestir. Ürün, Solanum tuberosum L. türündeki Agria çeşidi patatesler kullanılarak üretilir.
Ürünün tanımlanan karakteri sarı renk, kendine has tat ve uygun koşullarda uzun süre muhafaza edilebilmesidir. Yemeklerde dağılmadan pişmesi ve kızartmada parlak sarı görünüm vermesi, kullanım niteliğini belirleyen özellikler arasındadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Agria çeşidi ve sarı renk
Şuhut Patatesi, Agria çeşidi üzerinden tanımlanır. Yumru etinin koyu sarı, kabuğunun sarı ve kabuk yapısının düz olması, sicilde kayıtlı ürün özellikleri içindedir.
Pişirme ve kızartma karakteri
Şuhut Patatesi yemeklerde dağılmadan pişer. Kızartıldığında parlak sarı görünüm ve ürüne has lezzet vermesi, ürünün ayırt edici kullanım özelliklerindendir.
Yumru özellikleri ve depolama yatkınlığı
Sicil tablosunda ürün orta geççi; büyük yumrulu, uzun dormansi süreli ve depolamaya yatkın olarak kayıtlıdır. Tablo ayrıca uniform yumru oluşturma potansiyelini yüksek, dış darbelere dayanımını dayanıklı, kuru madde ve nişasta içeriğini orta olarak verir.
Tablo-1. patatesin üretim metodu ile ilgili ortaya çıkan özelliklerdir (Tablo-1).
Yetiştiricilik nasıl yapılır?
Tohumluk ve tarla hazırlığı
Ekilecek tohumluklar coğrafi sınırdan temin edilir; benzer iklim özelliklerine uyumlu ve hastalık taşımayan nitelikte olmalıdır. Dikimden önce yumrular ön filizlendirmeye alınır ve dikimde kullanılacak yumruların gözlerinin uyanmış olması istenir.
Ekim el ile veya tarım makineleriyle yapılabilir. Tarlada anız bulunması hâlinde sonbaharda derin sürümle anız bozulur; ilkbaharda dipkazan, kültivatör ve benzeri tarım makineleri kullanılarak tarla dikime hazırlanır.
Toprak seçimi ve dikim
Yetiştiricilik için düşük asiditeli, kumlu-killi veya tınlı ve derin profilli toprak ile karasal iklim özellikleri istenir. İdeal toprak pH’sı 5,4–7,5 aralığındadır.
Patates, ilkbaharda toprak sıcaklığı 8 °C’nin üzerine çıktığında, nisan ve mayıs aylarında derin dikim yöntemiyle dikilir. Dekara yaklaşık 250–350 kg tohumluk kullanılır; sıra üzeri 20–27 cm, sıra arası 70–75 cm ve ekim derinliği 5–8 cm aralığındadır.
Toprak üstü organları 5–10 cm büyüdüğünde, toprağın durumuna göre 10–12 cm yüksekliğinde sırt yani boğaz doldurma yapılır. Bu uygulama dikim düzeninin sonraki bakım aşamasını oluşturur.
Gübreleme ve sulama
Gübrelemede yetiştiricilik koşulları, iklim ve bitkinin gelişim safhaları dikkate alınarak azot, fosfor, potasyum, magnezyum, kükürt ve çinko gübreleri önerilir. Ahır veya çiftlik gübresi de kullanılabilir.
Sulama, toprak kuruluğuna bağlı olarak toprağın tava gelmesi için dikim öncesi yapılan ön sulamayla başlar. Su ihtiyacı alt yapraklardaki solma ve sararmayla anlaşılır; toprak nemi ve iklim şartlarına bağlı olarak 7 ila 10 gün aralıklarla 8–10 defa sulama tavsiye edilir.
Çapalama ve bitki koruma
Bitki çıkışından önce toprak düzeltmesi yapılarak kaymak tabaka kırılır ve yeni çıkmaya başlayan yabancı otlar arındırılır. Bitki toprak yüzeyine çıktıktan sonra çapa işlemine başlanır; bitki 3–4 yapraklı olduğunda işlem genellikle 20 gün arayla tekrarlanır.
Çapa, toprağı kabartmak, yabancı otları arındırmak ve toprak nemini korumak için uygulanır. Dikim ve boğaz doldurma öncesinde kök boğazı hastalıkları, yabancı otlar ve zararlılara karşı gerektiğinde kimyasal mücadele yapılır; bu mücadelede ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılır.
Hasat ve satışa hazırlık nasıl yapılır?
Hasat zamanı ve son sulama
Hasat ile son sulama arasında tercihen 1 haftalık süre bırakılır. Bölgenin iklim koşullarına göre hasat yoğunlukla eylül ve ekim aylarında yapılır ve kasım ayına kadar sürer.
Hasat ve hasat sonrası işlemler
Hasatta toprağın yaş olmamasına ve tavında bulunmasına, yumruların kesilip zedelenmemesine ve toprakta yumru bırakılmamasına dikkat edilir. Hasat bel, çatal veya çapa ile; ayrıca pulluk ya da tek veya çift sırayı söküp bitkiden ayıran yarı veya tam otomatik tarım makineleriyle yapılabilir.
Hasattan sonra ıslak yumrular kurutulur. Hastalık etmeni bulunan, çürük, berelenmiş veya kabuğu soyulmuş patatesler ayıklanır; kalan ürün büyüklüğüne göre sınıflandırılarak depolamaya ya da satışa hazırlanır.
Ürün dökme olarak veya gıda ile temasa uygun ambalajlarda, ilgili mevzuata uygun etiket bilgileriyle tüketiciye arz edilir. Bu arz biçimi, hasat sonrası sınıflandırılmış ürün için tanımlanan son işlemdir.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Şuhut Patatesi, kuru, serin, temiz, kokulardan ari ve fazla ışık almayan karanlık ortam veya depolarda muhafaza edilir. Depolama dökme olarak ya da çuvallanarak yapılır ve patateslerin üst üste fazla istiflenmemesi gerekir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Rakım, iklim ve sıcaklık farkları
Şuhut Patatesinin sarı rengi, tat özellikleri ve uygun koşullarda uzun süre muhafaza edilebilmesi; Şuhut Ovası ve çevresinin coğrafi konumu, 1100 metrenin üzerindeki rakımı, karasal iklimi ve gece-gündüz sıcaklık farklarıyla ilişkilendirilir. Yüksek ve düşük sıcaklıklar yetiştiricilik boyunca kaliteyi ve verimi doğrudan etkiler; çıkış ve yumru oluşumu evrelerinde yaklaşık -2 °C bitkiyi kısa sürede dondurabilir.
Yumru oluşumu ve gelişimi sırasında yüksek sıcaklıklar verimi düşürürken, olgunlaşma evresinde yüksek sıcaklıklar verimi artırır. Şuhut Patatesi, coğrafi sınırında sulu tarıma elverişli bir tarla bitkisidir.
Su ve toprak koşulları
İstenen patates verimi için genellikle 200–300 mm yağış yeterlidir. Şuhut ilçesi, özellikle çiçeklenme ve yumru gelişimi dönemlerinde ihtiyacı karşılayacak sulu tarım koşullarına sahiptir.
İlçenin hafif yapılı kumlu-killi veya tınlı toprakları ekim nöbetine elverişlidir. Bu toprak yapısı, sonraki yıl ekilecek bitkilere havalanmış toprak bırakılması yoluyla bölgede yetiştirilebilen diğer tarım ürünleriyle ekim nöbeti kurulmasına imkân verir.
Coğrafi sınırdaki zorunlu işlem
Coğrafi sınır Afyonkarahisar ili Şuhut ilçesidir. Yetiştiricilikte kullanılacak tohumlukların bu coğrafi sınırdan temin edilmesi gerekir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaret kullanımı
Şuhut Patatesi, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 6 Mayıs 2021 tarihinden itibaren korunmak üzere 5 Nisan 2022 tarihinde 1060 numarayla menşe adı olarak tescil edilmiştir. Şuhut Patatesi ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılır; bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve kapsamı
Denetimler, Şuhut Belediyesi koordinatörlüğünde; Şuhut Belediyesi, Şuhut Ziraat Odası ve Şuhut İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az üç kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetim yılda en az bir kez gerçekleştirilir; şikâyet üzerine veya gerekli görülen hâllerde ilave denetim de yapılabilir.
Denetim mercii; coğrafi işaretin kullanım biçimini, hasadı, depolama ve muhafaza koşullarını ve üretim metoduna uygunluğu kontrol eder. Tespit edilen uygunsuzluklar ve alınması gereken tedbirler denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Raporlama ve hukuki koruma
Denetim sonuçları 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanır ve Şuhut Belediyesi tarafından her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren Şuhut Belediyesi, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.