Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın Nuribey kasabasında yetiştirilir. Açık mor kabuğu belirgin dilim yuvalarıyla ayrılır; turuncu eti kısmen tatlı, kesildiğinde kokusu kavunu andırır.
UNESCO ilişkisiAfyonkarahisar gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı nedir?
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı; Cucurbitaceae familyası, Cucurbita cinsi ve maxima varyetesine ait kışlık kestane kabağı sınıfı içinde yer alan ve Afyonkarahisar ili Nuribey kasabasında sınırları içerisindeki sulak tarım arazilerinde yetiştirilir.
Ayırt edici özellikleri
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı iç kısmının et oranı yüksek olup, kabuk kalınlığının olgunlaşma süreci sonrasında oldukça incedir ve kolay soyulur.
Sapı kalındır.
Bitki ve meyvenin morfolojik ölçüleri, sicilin iki sayfaya yayılan tablosunda verilir.
Tablo-1: Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağının morfolojik özellikleri
Özgün sicilde “Sap Genişlik ve Sülük Dallar” satırı “Açık – koyu gelişmiş”, “Sap Kalınlığı Çapı” ise “15 – 20 cm arasındadır” olarak yazılıdır. İlkinin ölçüm anlamı açıklanmaz; değerler ve birimler tahminle değiştirilmemiştir.
Turuncu et ve kavunu andıran koku
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı; kısmen tatlı, iç kısmı turuncu renk ve tonlarında, orta sert yapıda kestane kabağıdır.
Orta sertlikteki dış kabuğu açık mor renkte olup, dilim yuvalarının belirginliğinden dolayı mor mozaik olarak adlandırılır.
Kesildikten sonra kavun kokusunu andıran aromatik bir kokuya sahiptir.
Belirgin dilim yuvalı mor kabuk
Meyve yuvarlak – hafif basık biçimli, dilimlerinin yuvaları oldukça belirgindir.
Tablo-2: Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağının bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan nuribey mor mozaik kestane kabağının bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı Nasıl Yetiştirilir?
Tohum miktarı ve çiçeklenme
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağının ekim zamanı nisan sonu-mayıs ayı başı olup, dekara atılacak tohum miktarı 200–250 g’dır. Ekim işleminden sonra 60–70 günde çiçeklenme gerçekleşir.
İlk olgunluk ve tohum ayırma
İlk çiçekten sonra 140–150 gün sonra ilk olgunluğa ulaşan ürün ekim -kasım ayları arasında hasat edilir. Elde edilen ürünlerden ortaya çıkan çekirdeklerden uygun olanları seçilerek tohumluk kullanılır.
Patatesle birlikte toprak hazırlığı
Toprak hazırlığı yapılırken aynı tarlada birlikte ürün yetiştirildiği için ilk aşamada patates ürünü ekimi yapılır. Ekim yapılacak tarla sonbaharda pullukla derin olarak sürülür. Tarlanın durumuna göre ilkbaharda ikinci sürüm yapılabilir. Ekimden önce tarlanın ot durumuna göre diskaro ve kazayağı ile işlenmesi gerekir. Toprağın havalanması bakımından bir iki gün beklenmeli daha sonra tırmık çekilerek tarla düzenlenir ve tohum yatakları hazır hale getirilir.
Temel ve üst gübreleme
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı ekilecek tarlaya sonbaharda dekara 3–5 ton hesabıyla iyi vasıflı yanmış ahır gübresi düzgün bir şekilde yayılır. Temel gübreleme ilkbaharda ekimden birkaç gün önce 50 kg/da hesabıyla kompoze gübrelerden biri ile yapılır. Üst gübreleme ikinci çapadan önce 10 kg/da hesabıyla amonyum nitrat veya üre gübrelerinden biri ile sıralı şekilde serpme yapılarak uygulanır.
Sıcaklık, dikim aralığı ve sıklık
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı soğuktan olumsuz etkilenir, sıcaklık sıfırın altında 2–3 °C’lere düştüğünde bitki ölmeye başlar. Kabak tohumlarının normal bir çimlenme gösterebilmesi için toprak sıcaklığı en az 11 °C olduğunda ekim işlemlerinin yapılması uygun olur. Bu nedenle tohumlar ilkbaharda don tehlikesi kalktıktan sonra ekilmelidir. İklim şartlarından dolayı en uygun ekim zamanı, yılın nisan ayı sonu ile mayıs ayı başına kadar olan periyotta yapılmalıdır.
Bitki Sıklığı Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı ekimi sıraya düz şekilde sıralı yapılır. Sıralı dikim de dekarda 115–167 bitki bulunacak şekilde ve 3,5m x 2,5m, 3m x 2m sıra arası ve sıra üzeri mesafelerinde açılır. Her sıraya kalıcı çift tohum bulunacak şekilde dekara 170–200 g tohum atılır.
Tavlı toprağa ekim derinliği
Ekim tavlı toprağa yapılır. Ekim derinliği 4–5 cm kadardır.
Sulama, hasat ve güneşleme
Sulama sıklığı haftada en az bir defa olacak şekilde planlanmalıdır. Hasat Ekim-kasım aylarında hasat yapılır. Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı hasadında bitkilerin tamamen kuruyup meyvelerin ortaya çıkması beklenir. Kabak tamamen olgunlaştıktan sonra soğuklar başlamadan hasat edilerek ambarlara taşınır. Kabak aromasını aldığında (sap kalınlaşır ve sertleşir) yapraklar temizlenir. Kabak kesmeden sapında 20 gün olgunlaşmaya bırakılır.
Kabağın alt kısımlarının güneş ışığı alması için depolara girmeden 15 gün daha çevrilerek günleme (güneşlemeye) bırakılır. Taşırken bere oluşmaması için römork vb. araçların iç yüzeyine koruyucu malzeme (halı benzeri materyal) serilerek kestane kabağı koruma altına alınır. Piyasaya Arz Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı dökme ve/veya bütün olarak ayrıca doğranmış ya da dilimlenmiş, kabuklu/kabukları soyulmuş şekilde piyasaya arz edilir.
Yetişme ve hasat dönemi
Kabak içerisinde hasat zamanında su bulunur ve bu su kabağı besleyerek dayanıklılığını artırır.
Muhafaza koşulları
Saklama Kuru, serin, temiz ve kokulardan ari ortamlarda/depolarda muhafaza edilir. Sıcaklığın 10 °C’nin altında kalması ve nemin %60–70 civarında olması halinde havalanabilir bir ortamda üç sıra halinde dizilmiş kabaklar 5–7 ay arası ile muhafaza edilebilirler.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Nuribey kasabasının; organik, mineral maddelerce zengin ve gevşek, geçirgen, derin, tınlı, killi / killi-kumlu ve nemli toprak yapısına sahip olması, ürünün 50 kilograma kadar olgunlaşarak hasat edilebilmesine olanak sağlar. Coğrafi sınırın iklim özellikleri, gece ve gündüz sıcaklık farkı ürünün istenilen hasat olgunluğuna ulaşmasındaki ideal güneşlenme olanakları oluşturur. Bu durum Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağının ihtiyaç duyduğu elverişli ortamı oluşturduğundan verimini olumlu yönde etkiler.
- Üretim sürecinde toprağa önce patates ekimi yapılır akabinde aynı tarlada patatesin filizi topraktan baş çıkardığı zaman (yaklaşık 8 cm
- 10 cm civarına eriştiğinde ortalama 45 günde) kabak tohumu tarlaya atılarak ekim yapılır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Bu sebeple coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağının tüm üretim aşamaları coğrafi sınırda gerçekleştirilir.
Kökeni ve üretim geleneği
Coğrafi sınırda uzun bir geçmişi olan Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağının Afyonkarahisar ili Nuribey kasabasının tarım ekonomisinde önemli bir yeri vardır. Afyonkarahisar ili Nuribey kasabasında köklü bir geçmişi olan Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı, bölgenin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Sicilin morfoloji tablosunda dekara 200–250 bitki yazılıdır; üretimin bitki sıklığı bölümünde 115–167 bitki verilir. Tohum miktarı üretim girişinde 200–250 g/dekar, sıklık bölümünde 170–200 g/dekardır. Farklı kaynak değerleri tek bir yetiştirme ölçüsüne indirgenmemiştir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1783 tescil numaralı Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı mahreç işareti olarak 27 Ekim 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün veya ambalajının üzerinde kullanılır. Ürünün veya ambalajının üzerinde kullanılamadığında, Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Nuribey Belediyesi koordinatörlüğünde; Nuribey Belediyesinden, Afyonkarahisar İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ve Afyonkarahisar Ziraat Odasından alanında uzman kişinin katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim merci, Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağının tohumunun önceki mahsullerden elde edilen tohum olmasını, toprak hazırlığını, sulama, hasat ve depolama koşullarının uygunluğunu ve Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Afyonkarahisar gastronomi kültürü: Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağında olgunluk, bitkinin kuruması ve kabuğun durumu izlenerek hasat yapılır. Sapta olgunlaştırma ve günleme, yerel yetiştirme bilgisinin parçalarıdır. Afyonkarahisar’ın gastronomi çevresiyle bağı, bölgesel gıda üretimidir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
