Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın Nuribey kasabasında yetiştirilen, açık mor mozaik kabuklu ve turuncu etli kışlık kestane kabağı.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı nedir?
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı, Cucurbitaceae familyasında Cucurbita cinsinin maxima varyetesine ait kışlık kestane kabağıdır. Afyonkarahisar ili Nuribey kasabasının sınırları içindeki sulak tarım arazilerinde yetiştirilir.
Ürün, kısmen tatlı yapısı, turuncu tonlardaki eti ve orta sertliğiyle tanımlanır. Yuvarlak ile hafif basık arasındaki meyve biçiminde, belirgin dilim yuvaları açık mor kabukla birlikte görünür.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Mor mozaik görünüm
Meyvenin orta sertlikteki dış kabuğu açık mor renktedir. Dilim yuvalarının belirginliği, kabuk yüzeyindeki görünümün “mor mozaik” adıyla anılmasının temelidir.
Turuncu et ve ince kabuk
İç kısmın et oranı yüksektir; olgunlaşma sonrasında kabuk ince bir yapı kazanır ve kolay soyulur. Sicildeki morfolojik ölçütlerde meyve eti kalınlığı en az 8 cm, en çok 15 cm olarak verilir.
Kesim sonrası aromatik koku
Kabak kesildiğinde kavun kokusunu andıran aromatik bir kokuya sahiptir. Hasat zamanında ürünün içinde bulunan suyun kabağı beslediği ve dayanıklılığına katkı verdiği belirtilir.
Ölçülebilir ürün özellikleri
Tescil belgesinde meyvenin fiziksel, morfolojik ve kimyasal nitelikleri ayrı tablolarla kayıt altına alınır. Bu tablolar; boyut, ağırlık, kabuk ve et yapısı ile fiziksel ve kimyasal analiz aralıklarını birlikte gösterir.
Tablo-2. Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağının bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri
Yetiştirme süreci nasıl ilerler?
Toprak hazırlığı ve patatesle birlikte yetiştirme
Toprak hazırlığının ilk aşamasında aynı tarlaya patates ekimi yapılır. Patates filizleri topraktan çıktığında ve yaklaşık 8–10 cm boya ulaştığında, ortalama 45 gün sonra aynı tarlaya kabak tohumu ekilir.
Ekim yapılacak tarla sonbaharda pullukla derin sürülür; tarlanın durumuna göre ilkbaharda ikinci sürüm de yapılabilir. Ekimden önce ot durumuna göre diskaro ve kazayağı ile işleme yapılır, toprak havalandırıldıktan sonra bir iki gün beklenir ve tırmıkla tohum yatakları hazırlanır.
Gübreleme
Sonbaharda ekilecek tarlaya dekara 3–5 ton hesabıyla iyi vasıflı yanmış ahır gübresi yayılır. İlkbahardaki temel gübreleme, ekimden birkaç gün önce dekara 50 kg hesabıyla kompoze gübrelerden biri kullanılarak yapılır.
Üst gübreleme, ikinci çapadan önce dekara 10 kg hesabıyla amonyum nitrat veya üre gübrelerinden biriyle sıralı serpme yöntemi kullanılarak uygulanır.
Ekim zamanı ve dikim düzeni
Kabak soğuktan olumsuz etkilenir; sıcaklık sıfırın altında 2–3 °C’ye düştüğünde bitki ölmeye başlar. Tohumların normal çimlenmesi için toprak sıcaklığının en az 11 °C olması gerekir; bu nedenle ekim ilkbaharda don tehlikesi geçtikten sonra, nisan sonu ile mayıs başı arasındaki dönemde yapılır.
Ekim sıraya düz ve sıralı biçimde yapılır; dikim düzeni dekarda 115–167 bitki olacak şekilde 3,5 m × 2,5 m veya 3 m × 2 m sıra arası ve sıra üzeri mesafeleriyle kurulur. Her sıraya kalıcı çift tohum olacak şekilde dekara 170–200 g tohum atılır ve ekim tavlı toprağa 4–5 cm derinlikte gerçekleştirilir.
Morfolojik özellikler tablosunda dekara bitki sayısı 200–250 adet olarak yer alırken, üretim yöntemindeki dikim talimatı dekarda 115–167 bitki öngörür. Tescil belgesi bu iki farklı değerin hangi koşullarda uygulanacağına ilişkin ek bir açıklama içermez.
Bitki gelişimi ve sulama
Ekimden 60–70 gün sonra çiçeklenme gerçekleşir. İlk çiçekten itibaren 140–150 gün sonra ürün ilk olgunluğa ulaşır.
Sulama sıklığı haftada en az bir kez olacak şekilde planlanır. Elde edilen ürünlerin çekirdeklerinden uygun bulunanlar, sonraki üretim için tohumluk olarak seçilir.
Hasat ve piyasaya arz nasıl yapılır?
Hasat olgunluğu
Hasat için bitkilerin tamamen kuruması ve meyvelerin ortaya çıkması beklenir. Ürün tamamen olgunlaştıktan sonra soğuklar başlamadan hasat edilir.
Hasat sonrası işlemler ve piyasaya arz
Kabak aromasını aldığında, sapı kalınlaşıp sertleştiğinde yaprakları temizlenir ve ürün kesilmeden sapında 20 gün olgunlaşmaya bırakılır. Depoya alınmadan önce alt kısımlarının güneş ışığı alması için kabaklar 15 gün daha çevrilerek günlenir.
Taşıma sırasında bere oluşmasını önlemek için römork ve benzeri araçların iç yüzeyine halı benzeri koruyucu malzeme serilir. Ürün dökme veya bütün hâlde; ayrıca doğranmış ya da dilimlenmiş, kabuklu veya soyulmuş biçimde piyasaya arz edilir.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Muhafaza koşulları
Kabaklar kuru, serin, temiz ve kokulardan ari ortamlar veya depolarda muhafaza edilir. Sıcaklığın 10 °C’nin altında, nemin yaklaşık %60–70 olduğu havalanabilir bir ortamda kabaklar üç sıra hâlinde dizildiğinde 5–7 ay saklanabilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Toprak ve iklim özellikleri
Nuribey kasabasındaki organik ve mineral maddelerce zengin; gevşek, geçirgen, derin, tınlı, killi veya killi-kumlu ve nemli toprak yapısı, ürünün 50 kilograma kadar olgunlaşmasına olanak sağlar. Coğrafi sınırın iklim özellikleri ile gece ve gündüz sıcaklık farkı, hasat olgunluğu için gerekli güneşlenme olanaklarını oluşturur.
Bu çevresel koşullar ürünün verimini olumlu etkiler. Ürünün coğrafi sınırla ün bağı bulunur.
Coğrafi sınırda yürütülen işlemler
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağının tüm üretim aşamaları Afyonkarahisar ili Nuribey kasabası sınırlarında gerçekleştirilir. Bu zorunluluk, mahreç işaretinin ürünün yöreyle kurduğu ün bağını koruyan üretim kapsamını belirler.
Yöredeki üretim kültürü
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağının coğrafi sınırda köklü bir geçmişi olduğu belirtilir. Ürün, Nuribey kasabasının tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaret kullanımı
Nuribey Mor Mozaik Kestane Kabağı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 9 Temmuz 2024 tarihinden itibaren korunmak üzere 27 Ekim 2025 tarihinde 1783 numarayla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Ürün veya ambalaj üzerinde ürün ibaresi ile mahreç işareti amblemi kullanılır; bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve kapsamı
Denetimler, Nuribey Belediyesi koordinatörlüğünde; Nuribey Belediyesi, Afyonkarahisar İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Afyonkarahisar Ziraat Odasından alanında uzman kişilerin katılımıyla en az üç kişiden oluşan denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim; önceki mahsullerden elde edilmiş tohum kullanımını, toprak hazırlığını, sulama, hasat ve depolama koşullarını, ayrıca ürün ibaresi ile mahreç işareti ambleminin uygun kullanımını kapsar.
Tespit edilen uygunsuzluklar ve alınması gereken tedbirler, denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren Nuribey Belediyesi, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.