Coğrafi işaretli ürün · Sinop
Sinop’ta elle açılan yufkalar üzümlü-cevizli veya kıymalı harçla hazırlanır. Geçmişte bayram dönemlerinde tüketilen ürün, yöredeki hamur işi geleneğinde yer alır; iki harç seçeneği kendi üretim kapsamlarıyla korunur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Sinop Nokulu nedir?
Sinop Nokulu, yaklaşık 200 yıldır Sinop ili ve ilçelerinde pişirilen, içi üzümlü-cevizli ve kıymalı olmak üzere iki çeşitte üretilen ve el açması olan yufkasının kalınlığı 1,5–2 mm kalınlığındaki börek çeşididir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kaynaklarda; eskiden Sinop tersanesine yanaşan gemilerde bulunan çalışanların yanlarına kumanya olarak Sinop Nokulu aldıkları, çabuk yapılabilirliği ve bayatlamadan uzun süre dayanabilmesi nedeniyle gemicilerin tercih ettiği bir yiyecek olduğundan bahsedilmektedir.
Yörede özellikle Ramazan Bayramlarının olmazsa olmaz bir unsuru olan Sinop Nokulu günümüzde yöredeki pek çok pastane ve fırın tarafından günlük olarak hazırlanmakta ve Sinop’a gelen turistlerden rağbet görmektedir.
Hammadde ve bileşim
Söz konusu çeşitlilik, açık alanda beslenen büyükbaş hayvanlardan elde edilen et ürünleri ile açık alanda yetişen ve gezen tavukların yumurtalarını diğer yörelerinkine nazaran ayrıcalıklı kılmaktadır.
Bu nedenle, Sinop Nokulunda yörede yetişen hayvanlardan elde edilen kıyma ile tavuklardan elde edilen yumurta kullanılmalıdır.
Sinop Nokulunun, Sinop sınırları içerisinde, ustalık içeren geleneksel yöntemle pişirilmesi ve yapımında yörede açık alanda otlayan büyükbaş hayvanların eti ile açık alanda yetişen tavukların yumurtasının kullanılması, ürünün yöreden kaynaklanan özellikleridir.
Bitki ve meyve özellikleri
Sinop ili ve yöresi zengin bitki çeşitliliğine sahiptir.
Sinop ve çevresinde 121 familya, 608 cins ve 1489 bitki taksonunun olduğu belirlenmiştir.
Tespit edilen bu türlerden toplam endemik (149) ve nadir (29) bitki taksonu sayısı toplam 178'dir.
Kaynakta belirtilen özellikler
Sinop Nokulu eskiden sadece dini bayramlarda arife günü ve bayramın birinci günü tüketilirdi.
Evlerde iç malzemesi ve hamuru hazırlanarak pişirilmek üzere fırınlara verilir, bayram süresince bayramlaşmaya gelen misafirlere hemen hemen her evde ikram edilirdi.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Kıymalı ve cevizli üzümlü üretim seçenekleri
Sinop Nokulu; un, su, yumurta ve tuz karışımıyla mayalı bir hamur elde edilmesiyle yapılır. Kıymalı ve üzümlü- cevizli olmak üzere iki çeşidi vardır.
- Kıymalı ve cevizli-üzümlü nokulların bileşenleri sicil reçetesinde ayrı sütunlarla gösterilir.
- 100 g sinir alınmış dana kıyması
- 100 g iri taneli şekilde ufalanmış ceviz
- 1 kg un
- 60–70 g rendelenmiş kuru soğan
- 100 g kuru üzüm
- 1 adet yumurta
- 5 g tuz
- 200 g toz şeker
- 10 g kuru maya
- 2,5 g toz karabiber
- 8 g tuz
- 200 ml su
Bunlardan ilki, her iki nokul çeşidinde de ortak kullanılan hamurun; ikincisi ise nokulun içi olarak tarif edilen ve çeşidini belirleyen iç malzemenin hazırlanmasıdır.
Hamurun hazırlanması
Hamurun hazırlanması, Sinop Nokulunun lezzetini ve pişime kıvamını etkileyen en önemli unsurdur. Hamur, halk dilinde “kulak memesi” yumuşaklığında hazırlanmalıdır. 1 kg un içerisine 1 adet yumurta, 10 g kuru maya, 8 g tuz katılarak karıştırılır, bu karışıma aralıklarla ve azar azar toplamda 200 ml ılık su karıştırılır.
Hazırlanan hamur, mayalanma işleminin tam anlamıyla gerçekleşebilmesi için 15 dakikalık bekleme süresine tabi tutulmalıdır.
Mayalanan hamur ortalama bir portakal büyüklüğünde pazılara ayrılmalı, ayrıldıktan sonra ise üzeri temiz bir bezle örtülerek 20 dakika daha bekletilmelidir. Bunun sebebi; içine katılan tüm malzemelerin hamur ile bütünleşmesi, hamurun mayalanması, kabarması ve şişmesidir. Sinop Nokulu, alışılagelen lezzetine ancak kıvamına gelen hamurdan yapıldığında ulaşmaktadır.
Nokul içinin hazırlanması
Kıymalı iç için 150 g sinirden arındırılmış dana kıyması kavrulur, kavrulmuş kıymanın içine 60–70 gr. Rendelenmiş soğan ilave edilerek kavurma işlemi tamamlanır. Karışımın içerisine ilave edilen 5 g tuz ile 2,5 g toz karabiberle birlikte kıymalı iç harcı tamamlanarak soğumaya bırakılır.
Üzümlü-cevizli nokul içi için ise 100 g ceviz, 100 g kuru üzüm ve 200 g toz şeker soğuk şekilde karıştırılır.
Nokulun hazırlanması
Hamur, oklava veya merdane ile mermer zemin üzerinde ve yapışmayı engellemek için belli aralıklarla un serperek açılır ve 1,5–2 mm inceliğinde yufka haline getirilir. Yufkanın üzerine fırçanın ucuyla alınan sıvı yağ sürülerek iç malzemesi yufkanın üzerine eşit miktarda dağıtılır.
İç malzemesi eklenmiş yufka, oklavanın şeklini alacak şekilde sarılır, oklavadan çıkarılan nokul, bir ucu sabit kalacak şekilde kendi ekseni etrafında döndürülerek dairesel bir formda tepsiye yerleştirilir.
Üzerine yumurtanın sarısı sürülür ve 170–180 °C sıcaklıktaki fırında 35–40 dakika boyunca üzeri kızarıncaya kadar pişirilmelidir.
Yöresiyle bağı nedir?
Yöresel gelenek ve coğrafi kapsam
Sinop Nokulunun coğrafi sınırı Sinop ilidir. Sicilde yöresel üretim geleneği ve yerel hammadde özellikleriyle ilişkisi açıklanır.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Sunum ve tüketim
Kıymalı ve cevizli-üzümlü üretim seçenekleri ayrı iç malzemelerle hazırlanır. Pişmiş nokullar, bu iki çeşidin kendi bileşenleri ve biçimi korunarak sunulur.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Geçmişten gelen üretim geleneği, içeriğinde yörede 9 ay boyunca açık alanda otlayan büyükbaş hayvanlardan elde edilen kıymanın ve açık alanda yetişen tavukların yumurtasının kullanılması, elde açılan yufkasının 1,5–2 mm kalınlığıyla diğer (1 mm’den ince) börek çeşitlerinden ayrılması ürünün ayırt edici özelliğidir.
Tescil ve denetim bilgileri
İşaret kullanım koşulları
Kullanım Biçimi: Marka unsuru ile birlikte kullanılacaktır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
284 tescil numaralı Sinop Nokulu mahreç işareti olarak 15 Aralık 2017 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işareti belirlenen koşullara aykırı ve haksız kullananlar hakkında gerekli yasal takibatı başlatır.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında Sinop Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda yürütülür. Denetim komisyonu; oda, belediye, esnaf ve sanatkârlar odası, il tarım ve orman müdürlüğü ve il sağlık müdürlüğünden birer temsilci olmak üzere 5 kişiden oluşur.
Denetim komisyonu; Sinop Nokulunun üretim yönteminde belirtilen tekniğe uygun ve hijyenik şekilde hazırlanması, depolanması, taşınması ve pazarlanmasının kontrolünü ve coğrafi işaretin takibi konusunda gerekli denetim işlemlerini yürütür. Denetim Komisyonu öncelikle Sinop Nokulunun üretildiği ve yaygın olarak tüketildiği bölgelerdeki belediyelere, odalara, fırıncılara ve esnafa coğrafi işaret tescili hakkında bilgi vererek gerekleri hakkında farkındalık oluşturacaktır.
Komisyon, yılda 1 defa düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda/şikâyet halinde ise her zaman denetim işlemlerini yürütecek ve sonuçları raporlayacaktır. Denetime ilişkin raporlar Sinop Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna her yıl düzenli olarak gönderilir. Denetim komisyonu, kamu veya özel kuruluşlarından veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim komisyonu hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
