Coğrafi işaretli ürün · Çankırı
Çankırı’nın Şabanözü ilçesinde mayalı buğday hamuru sac üzerinde pişirilir. Sacın altı kül-su karışımıyla sıvanır; bazlamanın iç ve kenar pişmesi, kor üzerindeki demir ayaklıkta çevrilerek tamamlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Şabanözü Bazlaması nedir?
Şabanözü Bazlaması, buğday unu, su, maya ve tuzla hazırlanan hamurun külle sıvanmış sacda odun ateşiyle pişirilmesiyle üretilen yuvarlak ekmektir.
Yörede “sac ekmeği” adı da kullanılır. Kalın ve yuvarlak yapısı, odun ateşinde pişirme yöntemiyle birlikte tanımlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bileşim ve üretim kimliği
Odun külü ve su karışımı, sacın alt kısmına uygulanır; hamura katılmaz. Hamur, el yaslıağacı denilen tahta üzerinde elle açılır. Sacdaki pişirmenin ardından bazlamalar kor üzerindeki demir ayaklıkta çevrilerek iç ve kenar pişmesi tamamlanır.
İşlem ve miktar kapsamı
Yaklaşık 350 g hamur pazısı ile 300–320 g pişmiş bazlama ağırlığı ayrı aşamalara aittir. Ürün 20–25 cm çapında ve 1,5–2 cm kalınlığındadır. Soğuduktan sonra gıda ile temasa uygun ambalajlarda satışa sunulur.
Kül ile sıvanmış sac
Sacın altı odun külü ve su karışımıyla sıvanır. Bu işlem yavaş pişmeyi sağlayarak bazlamaya yumuşak ve tam pişkin bir yapı kazandırır.
Kalın ve yuvarlak ekmek
Odun ateşinde sacda pişirilen bazlama 20–25 cm çapında, 1,5–2 cm kalınlığında ve 300–320 g ağırlığındadır. Yörede “sac ekmeği” olarak da bilinir.
Hamur ve ekmek nasıl hazırlanır?
Sacın külle sıvanması ve hamur hazırlığı
Şabanözü Bazlamasının pişirileceği sac oval şekilli olup; pişirme işlemi başlamadan 3–5 saat önce odun külü ve su karışımı ile alt kısmı sıvanır. Bu işlem, bazlamayı yakmadan yavaş yavaş pişmesini sağlamak için yapılır. 50 kg özel amaçlı buğday unu 30–35 l su, 200–250 g tuz ve 200 g maya hamur teknesi içerisinde karıştırılarak hamur haline getirilir.
Üzeri örtülerek hamurun mayalanması için 1–2 saat bekletilir.
Hamuru mayalama, açma ve sacda pişirme
Hamur mayalanırken, oval külle sıvanmış sac ocağın üzerine konur ve ince odunlar ile kozalak (pir) kullanılarak ateş yakılır. Hamurun mayalanmasının tamamlanması, kabarıp kabarmadığı kontrol edilerek anlaşılır. Mayalanan hamur, pazı diye de adlandırılan yaklaşık 350 g’lık küçük parçalara bölünür.
Pazılar; el yaslıağacı diye tabir edilen ve halk arasında ekmek tahtası olarak da adlandırılan yuvarlak ve tutma yeri olan tahta üzerinde elle inceltilip açılarak bir örtüye serilir.
Açılan pazılar 3’lü gruplar halinde sacın üzerine konulur. Yanmaması ve her iki yüzeyinin de eşit miktarda pişmesi için sık sık çevrilir. Bazlama içinin ve kenarlarının iyice pişmesi için tek tek, 3 ayak diye tabir edilen ve altında odun koru bulunan demir ayaklık üzerinde çevrilerek pişirme işlemi tamamlanır.
Pişen bazlamalar, soğumaları için bir örtüye serilir ve üzeri bir başka örtü ile kapatılır.
Hammadde seçimi
Sunum ve kullanım
Şabanözü Bazlaması hemen her öğünde tüketilir. Soğuduktan sonra gıda ile temasa uygun ambalajlarda satışa sunulur.
Yöresiyle bağı nedir?
Şabanözü Bazlaması ilçenin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Şabanözü Bazlamasının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşmelidir. Şabanözü Bazlamasının geçmişi eskiye dayanır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
981 tescil numaralı Şabanözü Bazlaması mahreç işareti olarak 22 Aralık 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Şabanözü Bazlaması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Şabanözü Bazlaması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Şabanözü Belediyesinin koordinasyonunda ve Şabanözü Belediyesi, Şabanözü Kaymakamlığı ile Şabanözü İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünden konuda uzman birer üyenin katılımıyla oluşan 3 kişilik denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir kez, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılır. Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu, üretim metoduna uygunluk, ürünün fiziksel özelliklerinin uygunluğu ile Şabanözü Bazlaması ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
