Coğrafi işaretli ürün · Adana
Pozantı’da yetiştirilen Albion çileği, sıkı dokusu ve parlak kırmızı görünümüyle ayırt edilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Pozantı Çileği nedir?
Pozantı Çileği, çok yıllık otsu bitkilerden elde edilen üzümsü bir meyvedir. Tescil tanımında bitkinin Latince tür ismi Fragaria l. olarak verilir ve üretimde Albion çeşidi çilek kullanılır.
Ürün, Adana ili Pozantı ilçesinin coğrafi sınırında yetiştirilen bir menşe adı ürünüdür. Tanımındaki Albion çeşidi, yöre iklimi ve kayıtlı yetiştiricilik yöntemi, ürünün temel kimliğini birlikte oluşturur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Albion çeşidi ve meyve biçimi
Pozantı Çileği üretiminde Albion çeşidi kullanılır. Meyveler güçlü kaliks tutunmasına ve geniş meyve boşluğuna sahiptir; şekilleri nispeten simetrik ve koniktir.
Renk, rayiha ve tat
Meyve parlak kırmızı renk ve tonlarındadır. Kendine özgü rayihası ve tatlı tadı, tescilde tanımlanan duyusal özellikler arasındadır.
Sıkı doku ve taşımaya dayanım
Pozantı’daki düşük hava nemi, meyvelerin daha sıkı dokulu ve meyve etinin nispeten sert olmasına katkı verir. Uygun hasat olgunluğunda toplanan meyvelerin nakliyeye dayanımı ve raf ömrü bu özellikle ilişkilendirilir.
Kimyasal ve fiziksel değerler
Sitrik asit miktarı, meyvenin kuvvetli tat ve aroması ile uzun raf ömrüyle ilişkilendirilir. Suda çözünebilir kuru madde değeri ise ürünün gıda endüstrisinde işlenmesini kolaylaştırır.
Tescilde ürün için titre edilebilir asitlik, pH, meyve ağırlığı, toplam şeker, briks, antosiyanin, sitrik asit ve toplam fenolik madde değerleri ayrıca belirlenmiştir. Bu ölçütlerin eksiksiz dökümü aşağıdaki tabloda yer alır.
Yetiştiricilik nasıl yapılır?
Bahçe yeri ve toprak hazırlığı
Pozantı Çileği, su tutma kapasitesi iyi alanlarda genel olarak açıkta çilek yetiştiriciliği tekniğiyle yetiştirilir. Çilek için uygun görülen topraklar su tutma kapasitesi iyi, kumlu-tınlı ve hafif yapılı topraklardır.
Toprak derin işlendikten sonra dekara 3-4 ton çiftlik gübresi uygulanır; dekara 30-35 kg kadar kompoze gübre de verilebilir. Büyük arazilerde karık pulluğu kullanılır; küçük alanlarda ise 40-50 cm genişliğinde ve 20-30 cm yüksekliğinde setler ile ocaklar oluşturularak toprak dikime hazırlanır.
Gübrelemenin toprak ve yaprak analizine dayandırılması tavsiye edilir. Çiçeklenme başladığında dekara ortalama 10 kg amonyum sülfat verilir; çiçeklenmeden sonra bir ay aralıklarla aynı miktarda uygulamanın 5 ay sürdürülmesi tavsiye edilir.
Fide hazırlığı ve dikim
Fideler serin ve nemli havalarda, açılan çukurlara kök boğazı seviyesinde dikilir. Dikimden önce kök uzunluğu 8-10 cm olacak şekilde düzenlenir; taç tuvaletinde 2-3 genç yaprak bırakılır ve dikimden sonra can suyu verilir.
Dikim genel olarak açıkta ocak usulüyle yapılır. Setlerin üzerine dikimden önce malç örtüsü serilir; 40-50 cm aralıklı setlerde iki sıra hâlinde, fideler arasında 25-30 cm aralık bırakılır ve dekara ortalama 3000 kök fide dikilir.
Tozlaşma ve bitki bakımı
Yetiştiricilikte iyi tozlaşma gerekir; yetersiz tozlaşma meyvede şekil bozukluğuna yol açabilir. Coğrafi sınırdaki tozlaşma arılar ile rüzgâr gibi iklim koşullarının etkisiyle gerçekleşir.
Kol temizliği verim açısından önem taşır; istenmeyen kollar vakit geçirilmeden temizlenir. Budama, genel olarak martta budama makasıyla kuruyan yaprak ve dalların temizlenmesi şeklinde yapılır.
Bitki aşırı sulamaya duyarlıdır; aşırı sulama sarılık ve hastalıklara neden olabilir. Yağmurlama, karık ve damlama sulama yöntemleri kullanılır; kontrollü olması nedeniyle damlama sulama üreticilerce ideal yöntem olarak tercih edilir.
Zirai mücadele ve don koruması
Hastalıklar çilek bitkisinin daha çok kök, meyve ve yapraklarında görülür. Hastalıklar, zararlılar ve yabancı otlarla mücadelede ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılır; toprak işleme, kabartma ve çapalama da yabancı ot mücadelesinde uygulanır.
Çiçekler genellikle -2°C ve altındaki sıcaklıklarda zarar görür; bu nedenle erken açan çiçeklerin korunması gerekir. Soğuk havalarda fidelerin üzeri saman, kuru yaprak veya benzeri uygun materyallerle örtülerek zirai dondan korunur.
Hasat ve piyasaya arz nasıl yapılır?
İlk çiçeklenmeden 30-40 gün sonra hasada başlanır. Tozlaşmadan sonra meyve genellikle bir aylık sürede olgunlaşır.
Hasat başlangıcı ve olgunluk
Hasat, mayıs ayında ve haziran ayı başında başlar; günün serin vakitlerinde, özellikle sabah erken saatlerde yapılır. Uzak pazara gönderilecek meyveler, ortalama dörtte üçü kızarıp olgunlaştığında hasat edilir.
Toplama ve piyasaya arz
Meyve doğrudan tutulmadan avuç içinde taşınır; sapı yaklaşık 1 cm kalacak biçimde elle kesilerek koparılır. Çilekler gıda ile temasa uygun, fazla büyük olmayan kap veya kasalara toplanır.
Hasat, verim, iklim ve yetiştiricilik koşullarına göre haftada 1-2 kez elle yapılır ve ekim ayına kadar sürebilir. Ürün, gıda ile temasa uygun ambalajlarda veya dökme olarak, ilgili gıda mevzuatına uygun etiket bilgileriyle piyasaya arz edilir.
Yetiştirme ve muhafaza dönemi
Dikim, çiçeklenme ve bahçe yenileme
Fide dikimi sonbaharda eylül-ekim, ilkbaharda nisan-mayıs ve yazın haziran-temmuz aylarında yapılabilir. Coğrafi sınırda yeni kökler ağustosa doğru oluştuğu için sökülen kökler sonbaharda yeni alanlara ekilir.
Sonraki fide teminleri, bitkinin kol atmasıyla oluşan fidelerden yapılır; bu fideler yaz aylarına doğru gelişir ve eylüle doğru toplanarak yeni dikim alanlarına taşınır. Çilek bahçesi genel olarak dört yılda bir sökülerek yenilenir.
Soğuklanma ve muhafaza
Pozantı Çileği gelişim için soğuklanma ihtiyacı duyar; coğrafi sınırda bu ihtiyaç 400-500 saat aralığındadır. Soğuklanma gereksinimi bölgenin iklim koşullarından karşılanır ve verim ile kalite üzerinde olumlu etki yapar.
Ürün kuru, serin, temiz ve kokulardan arındırılmış ortamlarda muhafaza edilir; depolamada çilekler fazla üst üste istiflenmez. Esas olan hasattan sonra en kısa sürede tüketiciye arz veya işleme iken, daha uzun muhafaza gerektiğinde soğuk zincir koşulları uygulanır.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Rakım, iklim ve nem
Pozantı Çileği, 700-1400 m rakım aralığındaki coğrafi sınırın serin ve ılıman iklim koşullarında nitelik kazanır. İdeal güneşlenme, yüksek gece-gündüz sıcaklık farkı ve Albion çeşidinin nötr gün özelliği, ürün özellikleri ile erkenciliğin oluşmasında birlikte rol oynar.
İlçenin yüksek rakımı nedeniyle hava nemi düşüktür. Bu koşul, meyvenin sıkı dokulu ve meyve etinin nispeten sert yapısıyla ilişkilendirilir.
Yetiştirme koşullarının etkisi
Coğrafi sınırın iklimi, bitkinin 400-500 saatlik soğuklanma ihtiyacını karşılar. İlkbahar geç donları ve sonbahar erken donları çilek yetiştiriciliğinde etkili olduğundan, erken açan çiçeklerin don zararından korunması gerekir.
Coğrafi sınırın serin ve ılıman iklimi ile uygulanan üretim yöntemi, ürün verimi ve kalitesini doğrudan belirler. Bölgedeki tozlaşma, arılar ile rüzgâr gibi iklim koşullarının etkisiyle gerçekleşir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaretleme
Pozantı Çileği, 1322 numarayla 24 Ocak 2023 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 17 Mart 2022 tarihinden itibaren korunmaktadır.
Pozantı Çileği ibaresi ile menşe adı amblemi ürünün veya ambalajının üzerinde yer alır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve kapsamı
Denetimler, Pozantı Belediyesinin koordinatörlüğünde; Pozantı Belediyesi, Pozantı Ziraat Odası ve Pozantı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetim yılda en az bir kez gerçekleştirilir; şikâyet üzerine veya gerekli hâllerde ek denetim yapılabilir.
Denetim mercii, coğrafi işaretin kullanım biçimini, hasadı, depolama ve muhafaza koşullarını ve üretim yöntemine uygunluğu denetler. Tespit edilen uygunsuzluklar ve alınması gereken tedbirler, denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Raporlama ve hakların korunması
Denetimler 6769 sayılı Kanun uyarınca raporlanır ve raporlar Pozantı Belediyesi tarafından her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren Pozantı Belediyesi, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür. Bu görev, denetim merciinin çok kurumlu yapısından ayrı olarak tanımlanmıştır.
Tablo-1. Pozantı Çileği Bazı Özellikleri
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
| Özellikler | Değer |
|---|---|
| Titre edilebilir asitlik, en az (malik asit cinsinden) (g/100g) | 1 |
| pH | 3,4-3,6 |
| Meyve ağırlığı (g/adet) | 12-30 |
| Toplam şeker, en az (g/100g) | 3 |
| Suda çözünebilir kuru madde (briks değeri), en az (%) | 9 |
| Antosiyanin aktivitesi, en az (mg/L) | 25 |
| Sitrik asit, en az (mg/100g) | 450 |
| Toplam fenolik madde, en az (mg GAE/100 g) | 40 |