Coğrafi işaretli ürün · Adana
Kozan’da yetişen, koyu portakal etli ve yüksek usareli menşe adı portakalıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kozan Portakalı nedir?
Kozan Portakalı, portakal grubunda yer alan ve Adana’nın Kozan ilçesinde yetiştirilen bir üründür. Oldukça büyük taç hacmine sahip ağaçlardan elde edilir.
Meyve yuvarlaktır; orta kalınlıktaki pürüzlü kabuğu, koyu portakal renkli eti ve yüksek usaresiyle tanımlanır. Az çekirdekli yapısı ile suda çözünür kuru madde miktarı da ürünün temel nitelikleri arasındadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Meyve iriliği ve yuvarlak form
Sicilde meyve ağırlığı 146,00 g ile 190,00 g, meyve eni 68,50 mm ile 72,00 mm ve meyve uzunluğu 68,50 mm ile 70,00 mm arasında verilir. Meyve şekil indeksi 1,00–1,05, kabuk kalınlığı ise 3,60–4,10 mm aralığındadır; meyve şekli yuvarlaktır.
Usare ve çözünür kuru madde
Usare miktarı %47,00–%55,00 aralığındadır. Suda çözünür kuru madde %10,00–%11,00, suda çözünür kuru madde/asit oranı 10,20–11,00 ve titre edilebilir asitlik, meyve suyunda sitrik asit cinsinden, %0,75–%0,99 olarak kaydedilmiştir.
Kabuk, et ve çekirdek yapısı
Meyvenin kabuğu pürüzlü ve ete sıkı bağlıdır; et rengi koyu portakal renginde, tekstürü orta-kabadır. Çekirdek sayısı 11–14 adet, dilim sayısı ise 10–11 adet aralığındadır.
Bu fiziksel ve bileşimsel nitelikler, ürünün hem sofralık hem de sanayilik olarak değerlendirilebilmesine imkân verir.
Tablo-1, Sicildeki özellikler tablosu
Tablo-2, Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
| Meyve kabuk pürüzlülüğü | Pürüzlü |
|---|---|
| Meyve kabuğunun ete bağlılık durumu | Sıkı |
| Meyve et rengi | Koyu portakal rengi |
| Meyve et tekstürü | Orta – kaba |
| Hasat ve olgunluk dönemi | Ocak – şubat |
| Verimlilik durumu | Verimli |
Yetiştiricilik nasıl yürütülür?
Anaç ve fidan materyalinin hazırlanması
Kozan Portakalı ağaçları göz aşısıyla üretilir ve anaç materyali olarak turunç çekirdekleri kullanılır. Tohumluk meyveler ağaç üzerinden hasat edilir; yere düşmüş meyveler tohum üretiminde kullanılmaz.
Çekirdekler korunaklı yastıklara ya da uygun büyüklükteki viyol, saksı ve benzeri malzemelere ekilir. Çimlenerek 3–5 yapraklı hâle gelen fidanlar tüplere veya yastıklara şaşırtılır.
Göz aşısı ve fidan gelişimi
Turunç anacına aşılanacak gözler, Kozan Portakalı üretilen ağaçlardan alınan aşı gözü materyalinden seçilir. Gözlerin bol verimli ve sağlıklı ağaçlardan alınmasına, obur dallardan göz alınmamasına ve gözün meyve dalından seçilmesine dikkat edilir.
Aşıdan 15–20 gün sonra tepe, aşı noktasının 5 cm üzerinden kesilir. Gözler aşılamadan 15–20 gün sonra sürmeye başlar; sürme başladığında aşı bağları çözülür ve sürgünler 15 cm’ye ulaştığında hereklere bağlanır.
Aşılanan göz dışındaki anaç sürgünleri düzenli olarak koparılır. Sürgün boyu 80–100 cm’ye ulaştığında, tepeden itibaren 10 cm’lik bölümden çıkan sürgünlerden 3’ü ana dal için bırakılır; diğerleri budanır ve bırakılan sürgünler iyi bir taç oluşturacak biçimde seçilir.
Bahçe tesisi ve dikim
Bahçe tesisinde hastalıklardan temiz, nematodlardan ari, adına doğru, bir örnek ve hızlı gelişen sağlıklı fidanlar kullanılır. Açık köklü veya tüplü fidanlar, yağmurlardan yararlanabilmeleri için eylül aylarında dikilir.
Dikim alanında önce bahçe tesviye edilir ve pulluk tabanı olarak adlandırılan sert katman patlatılır; toprağın kuru olduğu eylül ayı bu işlem için uygun zamandır. Dikimden önce ocak–şubat aylarında uygun herbisitle ilaçlama yapılır; fidan sıraları ağaç büyüklüğü ve arazi eğimine göre belirlenir.
İki fidan arasındaki dikim aralığı 7 × 7 m veya 8 × 7 m olarak verilir. Dikim çukurları 35–40 cm çapında ve 35–40 cm derinliğinde açılır; burgu kullanımında yaş ve ağır toprakların çukur duvarında oluşan sert tabaka kürek veya bel ile kırılır.
Taç oluşturma ve budama
Dikimden sonra fidanlar 70–80 cm yükseklikten kesilir. Sonraki sürgünlerden yaklaşık 120 derecelik açı yapan 3 temel dal bırakılır, diğer sürgünler kesilir; bu sürgünler olgunlaşınca dışa bakan göz üzerinden 20–25 cm yükseklikten kesilir.
Taç oluşturma budamasından sonra 2–3 yıl boyunca verim budamasına kadar taçta başka budama yapılmaz. Bu dönemde tacın altından çıkan sürgünler ve oburlar alınır.
Yıllık bakım ve verime geçiş
Fidan dikiminden sonra kasım–aralık aylarında bir kez taban gübrelemesi, gereksinime göre 2–3 kez üst gübreleme yapılır; bu uygulama yetiştiricilik boyunca her yıl sürdürülür. İlaçlama her yıl nisan ayında başlar ve kullanılan ilaçların bekleme sürelerine dikkat edilerek hasada kadar hastalık, zararlı ve abiyotik etmenlere karşı devam eder.
Yabancı otlarla mücadele için nisan–eylül arasında çapalama ve ilaçlama yapılır. Mayıs–ekim arasında her ağaç için 650–750 mm sulama uygulanır; ağaçlar 5. yıldan sonra meyve vermeye, 6–7. yıldan sonra tam verime geçmeye başlar.
Hasat nasıl yapılır?
Kozan Portakalı hasadı aralık–mart ayları arasında yapılır. Hasada kadar sürdürülen ilaçlama uygulamalarında kullanılan ilaçların bekleme sürelerine dikkat edilir.
Olgunlaşma ve hasat dönemi
Tanım metni, olgunlaşmanın aralık ayında başlayıp nisan ayına kadar sürdüğünü belirtir. Özellik tablosunda ise hasat ve olgunluk dönemi ocak–şubat olarak yer alır.
Üretim metodunda hasat dönemi aralık–mart olarak kaydedilmiştir. Sicil, bu üç zaman aralığının birbiriyle ilişkisini ayrıca açıklamaz.
Kozan ilçesiyle bağı nedir?
Coğrafi sınır Adana ili Kozan ilçesidir. Denetimde ürünlerin bu coğrafi sınırda üretilip üretilmediği kontrol edilir.
Kozan’da turunçgil tarımı denizden yaklaşık 100 km uzakta yapılır. Üç tarafı kalker tepelerle çevrili ve güneyi açık olan ilçenin mikro ekolojik yapısı, lokal ölçekte turunçgiller için gerekli iklim koşullarını sağlar.
Yörenin bol suyu ile iklim ve toprak özellikleri ürünün lezzetine etki eden unsurlar olarak açıklanır. Su kaynaklarının çokluğu ve iklim koşulları nedeniyle Kozan Portakalında soğuk ve don zararlarının oluşmadığı belirtilir.
Yetiştiricilik geçmişi
Kozan Portakalı, Kozan ilçesine ait bir popülasyon olarak gelişmiştir. Ürün, ilçenin uygun mikro ekolojik alanlarında yüz yılı aşan bir süre boyunca yetiştirilmiştir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Kozan Portakalı, 534 numarayla 16 Eylül 2020 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 20 Aralık 2018 tarihinden itibaren korunmaktadır.
Denetimler, Kozan Ticaret Odası koordinatörlüğünde; Kozan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Kozan Sebzeciler Meyveciler ve Satıcılar Esnaf Odası, Kozan Ziraat Odası ve Kozan Ticaret Odasından birer kişinin katıldığı 4 kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim yılda en az 1 kez yapılır; ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet hâlinde her zaman gerçekleştirilebilir.
Denetimde coğrafi sınır, üretim metodunun uygulanması, meyvenin şekli, kabuk pürüzlülüğü, kabuğun ete bağlılığı, et rengi, et tekstürü, eni, uzunluğu ve ağırlığı ile logo ve menşe adı ambleminin kullanımı kontrol edilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Kozan Portakalı ibareli logo ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda logo ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur; tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.