Coğrafi işaretli ürün · Adana
Adana’nın Kozan ilçesinde yetişen, yuvarlak, orta kalınlıkta pürüzlü kabuklu ve çok sulu bir portakaldır. Koyu portakal renkli meyve etiyle sofralık ve sanayilik olarak kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kozan Portakalı nedir?
Kozan Portakalı, Adana’nın Kozan ilçesindeki büyük taç hacmine sahip ağaçlardan elde edilen portakaldır. Yuvarlak meyvesi, orta kalınlıkta ve pürüzlü kabuğu, koyu portakal renkli ve sulu meyve etiyle tanımlanır. Sofralık tüketim ve sanayide işleme için kullanılabilir.
Ayırt edici özellikleri
Meyve ve kabuk özellikleri
Yuvarlak şekilde, kabuğu orta kalınlıkta ve pürüzlü, az çekirdekli, meyve eti koyu portakal rengi, çok sulu ve suda çözünebilir kuru madde miktarı yüksektir.
Bu özellikleri nedeniyle hem sofralık hem de sanayilik olarak kullanılabilir.
Olgunlaşma aralık ayında başlayarak nisan ayına kadar sürer.
Yetişme yeri ve mevsimi
Turunçgil tarımı Kozan ilçesinde denizden yaklaşık 100 km'lik uzakta yapılır.
Üç tarafı kalker tepelerle çevrili, güneyi ise açık bir morfolojiye sahip olan Kozan, mikro ekolojik bir yapıya sahiptir.
Kozan Portakalı, Kozan ilçesine ait bir popülasyon olarak gelişmiş ve yüz yılı aşan bir süre boyunca ilçenin uygun mikro ekolojik alanlarında yetiştirilmiştir.
Kozan Portakalına ait bazı özellikler
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-2: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Meyve kabuk pürüzlülüğü | Pürüzlü |
|---|---|
| Meyve kabuğunun ete bağlılık durumu | Sıkı |
| Meyve et rengi | Koyu portakal rengi |
| Meyve et tekstürü | Orta – kaba |
| Hasat ve olgunluk dönemi | Ocak – şubat |
| Verimlilik durumu | Verimli |
Kozan Portakalı Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Fidanların yetiştirilmesi; Kozan Portakalının üretildiği ağaçlar göz aşısı ile üretilir. Anaç için kullanılacak materyal için turunç çekirdekleri kullanılır.
Hasat ve olgunlaşma
Tohum üretiminde kullanılacak meyveler ağaç üzerinden hasat edilmekte olup yere düşmüş meyveler tohum üretiminde kullanılmamalıdır. Alınan çekirdekler önce yastık tabir edilen korunaklı bir alana veya uygun büyüklükteki viyol, saksı vb. malzemelere ekilir. Ekilen çekirdekler çimlenip 3–5 yapraklı hale gelen fidanlar tüplere veya yastıklara şaşırtılır. Turunç anacına aşılanmak için kullanılacak gözler Kozan Portakalı üretimi yapılan ağaçlardan alınan aşı gözü materyali ile yapılır.
Bol verimli ve sağlıklı olduğu düşünülen ağaçlardan alınan gözler turunç anacına aşılanır. Aşılanan gözlerin sürmesini çabuklaştırmak ve fidan gelişimini hızlandırmak için 15–20 gün sonra tepe, aşı noktasının 5 cm üzerinden kesilir. Gözler, aşılamadan 15–20 gün sonra sürmeye başlar ve gözler sürmeye başlayınca aşı bağları çözülmelidir. Sürgün boyları 15 cm’ye ulaşınca hereklere bağlanır.
Sayısal özellikler
Aşılanan gözün dışında anaçtan çıkan sürgünlerin büyümesine izin verilmez ve düzenli olarak koparılır. Sürgün boyu 80–100 cm’ye ulaştığında tepeden itibaren 10 cm’lik kısımdan çıkan sürgünlerden 3 tanesi ana dalları oluşturmak üzere bırakılır ve diğer sürgünler budanır. Bırakılacak sürgünlerin ağaca iyi bir taç oluşturacak şekilde seçilmesine özen gösterilir.
Portakal ağaçlarından bol verim alınabilmesi için; bahçe tesisinde virüs kaynaklı ve benzeri hastalıklardan temiz, nematodlardan ari, adına doğru, bir örnek ve hızlı gelişme gösteren sağlıklı fidanların kullanılması gereklidir. Ayrıca obur dallardan göz alınmaz. Gözün meyve dalından alınmasına özen gösterilir.
Ekim ve dikim
Açık köklü veya tüplü fidanlar yağmurlardan yararlanabilmesi için eylül aylarında dikilir. Kozan Portakalı ağacının dikileceği alanda öncelikle bahçenin tesviyesi yapılır ve pulluk tabanı olarak anılan sert kısım patlatılır. Bu işlem için en uygun zaman, toprağın kuru olduğu eylül ayıdır. Toprağın, dikimden önce ocak – şubat aylarında uygun bir herbisit ile ilaçlanması, bahçe tesisinden sonra sorun yaratan yabancı otlara karşı alınan tedbirlerin başında gelir.
Ağaç büyüklüğüne ve arazinin eğimine göre fidan dikilecek sıralar oluşturulup dikim yerleri tespit edilir. Dikim için iki fidan arasının 7×7 m veya 8×7 m olması uygundur.
Fide dikimi
Dikim çukurları kürek, bel veya burgu ile açılır; çapları ve derinlikleri 35–40 cm’dir. Burgu ile çukur açılırken yaş ve ağır yapılı topraklarda, çukurun yan duvarlarında sert bir tabaka oluşur. Bu tabaka kürek veya bel ile kırılmalıdır. Kozan Portakalının kuvvetli ve dengeli taç oluşturması, verimlilik süresinin uzatılması, kaliteli ve fazla ürün eldesi amacıyla budama işlemi yapılır.
Fidanlar, dikiminden sonra dengeli bir taç oluşturmak amacıyla 70–80 cm yükseklikten kesilir. Daha sonra süren sürgülerden yaklaşık 120 derecelik açı gösteren 3 temel dal bırakıldıktan sonra diğerleri kesilir. Bu sürgüler olgunlaşınca 20–25 cm yükseklikten dışa bakan göz üzerinden kesilir. 2–3 yıl sonra verim budamasına kadar ağacın tacına başka budama yapılmaz ve tacın alt kısmından çıkan sürgünler ve oburlar alınır.
Gübreleme işlemi
Fidanlar dikildikten sonra kasım – aralık aylarında bir defa taban gübrelemesi ile ihtiyaca göre 2–3 defa üst gübreleme yapılır ve yetiştiricilik boyunca her yıl rutin olarak devam edilir.
Hasat — 2. aşama
İlaçlama işlemi her yıl nisan aylarında başlar ve kullanılan ilaçların bekleme sürelerine dikkat edilerek hasat zamanına kadar; hastalık, zararlı ve abiyotik etmenlere karşı devam eder.
Sulama ve çapalama
Yabancı otlarla mücadele amacıyla her yıl nisan – eylül ayları arasında çapalama ve ilaçlama yapılır. Mayıs – ekim ayları arasında her ağaç için 650–750 mm sulama yapılır. Ağaçlar 5. yıldan sonra meyve vermeye başlamakla birlikte 6–7. yıldan sonra tam verime geçer. Kozan Portakalı hasadı aralık – mart ayları arasında yapılır.
Su kaynaklarının çok olması ve iklim şartlarından dolayı, Kozan Portakalında soğuk ve don zararları oluşmaz.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Kozan Portakalı, yörenin bol suyu ile iklim ve toprak özelliklerinden lezzet alan, oldukça büyük taç hacmine sahip ağaçlardan elde edilir. Turunçgiller için gerekli olan iklim koşullarının lokal ölçülerde de olsa bu sahada bulunuşu Kozan Portakalının yetişmesinin temel nedenlerindendir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
534 tescil numaralı Kozan Portakalı menşe adı olarak 16 Eylül 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Kozan Portakalı ibareli ürünün logosu ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Denetimler Kozan Ticaret Odası koordinatörlüğünde dört kişilik merci tarafından yapılır. Kozan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Kozan Sebzeciler Meyveciler ve Satıcılar Esnaf Odası, Kozan Ziraat Odası ve Kozan Ticaret Odasından birer kişi katılır. Denetim yılda en az bir kez; ihtiyaç veya şikâyet halinde her zaman yapılır.
Denetimde ürünün coğrafi sınırda üretilmesi ve üretim metodunun uygulanması kontrol edilir. Fiziksel özelliklerden meyve şekli, kabuk pürüzlülüğü, kabuğun ete bağlılığı, meyve etinin rengi ve tekstürü, meyve eni, uzunluğu ve ağırlığı değerlendirilir. Kozan Portakalı logosu ile menşe adı ambleminin kullanımı da denetlenir.
Denetim mercii kamu veya özel kuruluşlardan ya da bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.
