Poyralı Dokuması

Pamuk ve yün ipliğin hazırlanması

Poyralı Dokuması, mekikli dokuma grubundan olup yüksek tezgâhlarda üretilir. Yüksek tezgâh yörede “düzen” olarak adlandırılır. Bölgede kolay bulunan meşe ve kavak ağacından üretilen tezgâhlar, Poyralı Köyünde kurulu olan marangoz atölyesinde geleneksel yapısı korunarak üretilmeye devam etmektedir.

Poyralı Dokumasında kullanılan tezgâhın özellikleri İki ayak (pedal) ve iki gücü ile çalışan tezgâhta mekik, çıkrık, makas, tarak, çımbar, yan ve krosna (gergi) sopaları ile desen kaldırma tahtasından oluşan yardımcı araçlar kullanılır. Çımbar Tarak Ayak Mekik Çıkrık Krosna ve yan sopa Dokunacak ürün için ilk olarak çözgü, atkı ve desenlerinde kullanılacak pamuk ya da yün ipler belirlenir.

Daha sonra çözgü ipi tezgâha gerilerek üzerine dokunması planlanan desene uygun olarak atkı ve desen ipleri hazırlanır. Poyralı Köyünde çözgü iplikleri “krosna” denilen sargı levendine sarılır. Ardından krosna tezgâha yerleştirilerek çözgü iplikleri önce 2 adet gücüden sonra da taraktan geçirilerek yine krosnaya sarılır. Çözgü ipliklerinin gücülerden ve taraktan geçirilmesi belli bir düzen içinde yapılır. Çözgü iplerinin sayısı kadar gücü ve taraklardaki aralık sayısı eşit olmalıdır.

Her bir çözgü ipi öncelikle gücü iplerinin arasından geçirilir. Daha sonra aynı ipler taraktan geçirilir ve dokunacak kumaşın sarılacağı krosnaya bağlanır. Bu aşama tamamlandıktan sonra çözgü ipi tezgâha alınmış olur ve böylece dokumaya başlama aşamasına gelinmiş olur. Desende kullanılacak renkler doğrultusunda çözgü iplerinin bir altından bir üstünden mekik yardımı ile atkı ipi geçirilir.

Üzerinde kullanılan renklerin siyah zeminde kendini daha iyi göstermesi sebebiyle çözgü ipinde genellikle siyah renk tercih edilir. Poyralı Dokumasının, zemininde bezayağı veya dimi örgü tekniği, desenlendirilmesinde ise cicim tekniği kullanılır. Bezayağı tekniği, 2 ayak ve 2 gücü kullanılan, düzen adı verilen yatay tezgâhlarda, benzer kalınlıklarda atkı ve çözgü ipliklerinin birlikte kullanılması ile oluşturulur.

Dokuma boyunca atkı ipliklerinin bir altından bir üstünden geçmesi ve diğer çözgünün ters hareket etmesiyle oluşan, en basit yapıdaki temel dokuma tekniğidir. Dimi tekniğinde atkı ipliği bir ya da daha fazla çözgü ipliğinin altından geçirilmeden önce, en az iki çözgü ipliğinin üzerinden yürütülür. Bu teknik ile dokumanın yüzeyinde çapraz görünüm oluşur. Dimi dokumalar çizgilerinin yönüne göre sağ dimi ve sol dimi olarak adlandırılır.

Çözgü, dokuma ve bezemelerin tamamlanması

**Çözgünün hazırlanması:** Çizgiler soldan sağa doğru ilerliyorsa “sağ dimi”, sağdan sola doğru ilerliyorsa “sol dimi” olarak isimlendirilirler. Dimi dokuma tekniği ile üretilen ürünler sık dokunduğundan dolayı dayanıklı ve uzun ömürlüdür. Cicim tekniği ise dokumaların desenlerinde kullanılan çözgü ve atkı ipinin dışında üçüncü bir ip ile uygulanır.

Cicim, yüzü ve tersi ayrı görüntü veren, atkı ve çözgü ipliği dışında yüzeyde süsleme yapmak amacıyla bir ya da birden fazla sayıda desen ipliği kullanılarak yapılan dokumalardır.

Yüzeyde motiflerin işleme gibi kabarık görünüş arz ettiği cicimlerde, atkı üzerinden belli sayıda atlamalarla geçirilerek yüzeye yerleştirilen iplik gruplarıyla süslemeler yapılır. Poyralı Dokuması desen, motif ve kompozisyon özellikleri Desen ve motifler çözgü iplerinin üzerine mekik ile değil el ile çözgü iplerinin üzerinden atlamalar yapılarak oluşturulur. Bu dokumalarda çözgü ve atkı iplikleri aynı renkte, desen iplikleri ise çeşitli renklerde kullanılır.

Bu özelliğinden dolayı zemin tek renk dokunmuş gibi görünür. Desen ipliklerinin ise çözgü ve atkı ipliklerinden daha kalın tercih edilmesinden dolayı motifler zeminden daha kabarık durur. Desenler çok seyrek ya da sık işlenebilmekte olup motifler yoğun kullanıldığında dokuma daha kalın ve sağlam olur. Poyralı Dokumasında geometrik ve bitkisel motifler uygulanır.

Dokuyucusunun duygularını yansıtan ve genellikle doğadan ilham alınarak oluşturulan motifler, dokumalarda oldukça çeşitli ve gösterişli olarak kullanılır. Dokumaların motifleri; Akrep, bahar dalları, civankaşı, çengel, döşeme suyu, elibelinde, göz, gül, hayat ağacı, kandil çiçeği, kazayağı, koçboynuzu, köpek ayağı, kurt ağzı, lale, meşe dalı, muska, pıtrak, saçbağı (kelebek), sıçandişi, sirani, suyolu, sümbül, tahta kaldırma, tarak, üçgüller, yıldız ve yonca olarak adlandırılır.

Motifler arasında sıklıkla kullanılanı ise “tahta kaldırma” motifidir. Bu motifin tercih edilmesinin sebebi hemen her dokumanın kompozisyon dağılımında yardımcı motif olarak seçilmesinden kaynaklanır. Tahta kaldırma motifi, dokumaya enine ve boyuna yerleştirilebilmekte, kenar oluşturmaya imkân vermekte ve çerçeve gibi kullanıldığı için ürünün dört tarafına uygulanabilir. Poyralı Dokumalarını diğer bölge dokumalarından ayıran özellikler ise kök boyalar ile renklendirilen canlı renkleri ve dokumaların yüzeylerinde kullanılan ponpon detaylarıdır.

Renkli ponponlar hazırlanarak desenlerin arasına yerleştirilir. Dokumalar bu özelliklerinden dolayı oldukça renkli ve süslü görünmektedir. Lale Tahta kaldırma Göz Yıldız Meşe dalı Muska Saçbağı (kelebek) Koçboynuzu Yonca Üç güller Kurt ağzı Tarak Elibelinde Pıtrak Köpek ayağı Bahar dalları Akrep Gül Kandil Çiçeği Kazayağı Suyolu Döşeme suyu Sümbül Çengel Sıçandişi Civankaşı Sirani Hayat Ağacı