Coğrafi işaretli ürün · Tunceli
Tunceli’nin Munzur Vadisinde Anadolu arısı kolonileriyle üretilen çiçek balıdır. Sarımtırak veya haki rengi ve yoğun kıvamıyla ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Munzur Balı nedir?
Munzur Balı, Tunceli ili Munzur Vadisinde Anadolu arısı (Apis mellifera anatoliaca) kolonileri tarafından üretilen sarımtırak ve haki rengine sahip çiçek balıdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bitki örtüsü ve polen profili
Munzur Vadisi, Tunceli iline 8 km uzaklıkta başlayıp Munzur Dağlarına kadar uzanan bölümdür. Bu durum Munzur Balının, bal ve polen akımının uzun olmasını etkiler.
- Başlıca nektar ve polen kaynağı familyalar: Apiaceae, Asteraceae, Berberidaceae, Betulaceae, Boraginaceae, Campanulaceae, Caryophyllaceae, Chenopodiaceae, Cistaceae, Cyperaceae, Fabaceae, Lamiaceae, Liliaceae, Myrtaceae, Plantaginaceae, Poaceae, Polygonaceae, Ranunculaceae, Rhamnaceae, Rosaceae, Rubiaceae, Salicaceae.
- Dominant oranda bulunan polen taksonları: Berberis crataegina, Hypericum scabrum ve Paracaryum cristatum.
- Sekonder oranda bulunan polen taksonları: Anthemis tricornis Eig., Astragalus L. sp., Berberis crataegina, Coronilla varia L., Epilobium hirsutum L., Helianthemum ledifolium (L.) Miller, Hypericum scabrum, Lotus corniculatus L., Paracaryum cristatum, Plantago lanceolata L., Potentilla argentea L., Tanacetum parthenium (L.) Schultz Bip., Teucrium L. sp., Trifolium repens L., Onobrychis oxyodonta Boiss., Verbascum L. sp..
Munzur Vadisinin florasında 1000’den fazla bitki türü yetişir.
Bunlardan tek diş sarımsak, ölmez çiçek, ayıgülü, sakayık, çaşır mantarı, solucan otu, alı gelin, top karanfil, yabani haşhaş, siyah fernk üzümü, havacıva kökü, sater, kadranardıcı, sarıkokulu, çatallı salep, çayır salabi, kar sümbülü, çiğdem, mor nevroz, karaçiğdem, öksürükotu, yabani glayör, navroz, tataricum, kar sümbülü, yayla çiçeği, ışkın, soluncan otu, gulik ile nergiz çiçeği gibi endemik bitkilerdir.
Tablo-1: Munzur Balının kimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan munzur balının kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan munzur balının kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| TPS10 (10 g baldaki toplam polen sayısı) (ortalama) | 87126 |
| Fruktoz+Glukoz (100 g baldaki, en az) | 100 g’da 65 g |
| Fruktoz/Glukoz | 0,97 |
| % Nem (ortalama) | 15,51 |
| Toplam fenolik madde (UV-Vis Spektrometre) | 143,46 (mgGAE/kg) |
Tablo-2: Munzur Balının fizikokimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan munzur balının fizikokimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Minumum miktarı | Maksimum miktarı |
|---|---|---|
| Prolin (mg/kg bal) | 450 | 1112,37 |
| Diastaz sayısı | 12,00 | 24,36 |
Çiçek kaynaklı baldır; botanik kaynak ve polen koşulları aşağıdaki ölçütlerde ayrı tanımlanır.
Sicil farklı dominant ve sekonder polen kaynaklarını tarif eder. Toplam polen sayısındaki 87.126 ortalama değeri, her parti için alt sınır veya bir bitkinin polen yüzdesi değildir.
Munzur Vadisinin farklı bitki kaynaklarından elde edilir; Berberis crataegina, Hypericum scabrum ve Paracaryum cristatum dominant kaynaklar arasında sayılır.
Ayrıca Munzur Vadisinin, yerleşim yerlerinden tamamen izole olması üretilen balın kalitesini olumlu yönde etkiler.
Bu nedenle Tunceli ilinin Munzur Vadisine kovanlar yerleştirilip üretim yapılır.
Görünüm ve duyusal özellikler
Munzur vadisi, Tunceli-Ovacık arasında, 42.000 hektarlık bir alan olup 1971 yılında Milli Park olarak ilan edilmiştir.
Sarımtırak ve haki renklidir.
Koyu kıvamlıdır; ağustos sağımında daha akışkan, eylül sağımında daha yoğun yapıdadır.
Kristalleşme özellikleri
Sicilde oda sıcaklığında kristalleşmeden saklanabildiği, 18–24 °C aralığının altında veya üstünde kristalleşebileceği belirtilir.
Nasıl üretilir?
Arıcılık yöntemleri ve hasat sonrası işlemler
Süzülüp dinlendirilerek kavanoz/tenekeye doldurulan biçimidir.
Kolonilerin hazırlanması
Tunceli ilinin Munzur Vadisine kovanlar yerleştirilip üretim yapılır. Arıcılık faaliyeti sabit arıcılık şeklinde, bölme yapmak suretiyle koloni sayısını arttırmak, kolonilerin yaşlı ve verimsiz ana arılarını değiştirmek ve ağırlıklı olarak bal üretimi şeklinde yürütülür. Bal üretimi süzme bal ve petek bal olarak gerçekleştirilir. Bal üretim döneminde kimyasal ilaç kullanımı yapılmaz. Diğer dönemlerde ilgili mevzuat çerçevesinde bakım çalışmaları yapılır.
Kışlatma ve mevsimlik bakım
Tunceli İl Tarım ve Orman Müdürlüğünce her yıl yayınlanan genelgede “konaklama yeri” için belirtilen asgari koşullar temel alınarak arıcıların konaklayacağı yerler Tunceli Valiliği tarafından belirlenir. Tunceli’de kapalı kışlaklarda konaklatılacak koloniler, ekim-kasım aylarında arıların çalışmadığı ve kovanda bulunduğu soğuk hava şartlarında, günün akşam saatlerinde içeri alınır.
Kışlatma ve koloni bakımı
Munzur Balı üreticilerinden arı kolonilerini köylerinde, bahçelerindeki açık alanda, mayıs ayının sonunda daha yüksek yaylara ve dağ eteklerine kışlatacak olanlar da aynı dönemde kolonilerini Tunceli Valiliğinin gösterdiği kışlatma alanına nakleder. Kovan nüfusunun ilkbahar dönemine güçlü bir şekilde girmesi için güz döneminde kovanda bölge florasından elde edilmiş yeterli miktarda bal bırakılması gerekir.
Kışlatma döneminde kapalı kışlaklarda kovanlar yerden 30 cm yükseklikte ve zayıf koloniler orta kısımlarda olacak şekilde konumlandırılmalıdır. Arı kayıplarının önüne geçilebilmesi için bu alanlarda ani sıcaklık değişimleri, aşırı nem, yoğun ses olmaması için iyi bir şekilde izole edilmesi gerekir.
Kışlatma ve mevsimlik bakım: Uygulama koşulları
Varroa mücadelesinde ilaçlama çalışmaları kovanda bal olmadığı erken ilkbaharda (mart- nisan) ve bal hasadından sonra geç sonbaharda (ekim-kasım) olmak üzere yılda iki defa yapılır. Varroa mücadelesinde ilaç kullanımı tescilli olan ilaçlar prospektüste belirtilen talimatlara uyularak kullanılır.
Kışlatma ve mevsimlik bakım: İşlem ayrıntıları
İlkbahar kontrolleri mart-nisan ayında başlar. Bu dönemde arının genel durumu kontrol edilir. Ana arı ve yumurtlama durumu, işçi arı sayısı, kovanda hastalık kontrolü ve kovandaki besin miktarı gözden geçirilir. Kovandaki dip tahtalarının genel temizliği yapılır, nemli ve küflü uygun olmayan dip tahtaları değiştirilir. İlkbaharda konaklama yerlerinin seçiminde kovanların yerleştirildikleri çevre şartları, kovanlar arası mesafelerin uygunluğuna dikkat edilir.
Bu alanlarda arıcılar ekim ayı sonuna kadar kalıp ikinci bal hasadını gerçekleştirdikten sonra arıyı kışlatacakları alanlara geri dönerler.
Besleme ve koloni sağlığı
Bal akım dönemi arıcının bal üreteceği en önemli dönemdir. Bu dönemde herhangi bir kimyasal ilaçlama yapılmaz. Bu dönemde ballı bitkiler yoğun bir şekilde çiçek açar ve arılar bu bitkilerden polen ve nektar toplamasıyla bal akımı dönemi başlamış olur. Bu dönem nisan- ekim ayları arasında gerçekleşir.
Ağustos ayında başlar ve ekim ayına kadar devam eder. Petekli balın en az 2/3 ünün sırlanmış olması gerekir. Bu şekilde sırlanmış ballar genelde petek bal şeklinde değerlendirilir daha az sırlanmış bal ise süzme bal şeklinde değerlendirilir. Erken dönemde hasat yapılmamalıdır. Aksi takdirde baldaki nem oranı fazla olacağından bal kristalize olur ve fermantasyona uğrar.
Balın sağımı
Hasat yapılacağı zaman arıları peteklerden uzaklaştırmak için silkme, fırça ve hava akımı gibi teknikler kullanılır. Arılar temizlendikten sonra petekler bal taşıma sandığına konulur.
Nektar toplama ve balın olgunlaşması
Süzme yapılacak yerde petek bal olarak kullanılacak petekler poşetlenir ve dinlenmeye bırakılır. Munzur Balı dinlendirilerek temiz ve parlak bir görünüm alan ballar, cam kavanoz, teneke vb. gıda ile temasa uygun malzemeler ile ambalajlanır. Türk Gıda Kodeksine uygun ballar; ilgili mevzuata uygun etiket bilgileri ile etiketlenir.
Ne zaman ve nasıl hasat edilir?
Koyu bir kıvama sahip olan Munzur Balı hasat edildiği döneme göre ağustos döneminde yapılan sağımlarda daha akışkan bir yapıya sahipken genel olarak yoğun hasadın yapıldığı eylül ayında ki sağımlarda ise daha yoğun bir yapıya sahiptir.
Nasıl muhafaza edilir?
Oda sıcaklığında kristalleşme olmadan muhafaza edilebilirken oda sıcaklığının (18–24 °C) altında ve üstündeki sıcaklıklarda kendini koruma amaçlı kristalize olabilir. Süzülen ballar ise depolama alanında bekletilerek büyük partikül ve kabarcıkların çökmesi ve balın daha homojen bir görüntüye sahip olması sağlanmış olur.
Ürün paketleme/dolum noktasından tüketiciye ulaştırılana kadar tüm aşamalarında temiz ve kuru yerlerde, kokulardan ari biçimde, doğrudan güneş ışığına maruz kalmayacak ve 25 °C’yi aşmayacak şekilde muhafaza edilir.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Munzur Vadisinin akarsu ve şelaleleri, sarp yamaçları ve güneş ışınlarının geliş açıları zengin bitki florasına katkı sağlar.
Tescilli coğrafi sınır Tunceli ili Munzur Vadisi olarak belirtilmiştir.
Hangi biçimlerde sunulur?
Hangi biçimlerde sunulur?: Uygulama koşulları
Petekli ve süzme olarak sunulur; cam kavanoz, teneke ve gıda ile temasa uygun diğer malzemelerle ambalajlanır.
En az üçte iki sırlanmış petekli satış biçimidir.
Petekli ve süzme bal olarak piyasaya sunulur.
Tescil ve denetim
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1541 tescil numaralı Munzur Balı menşe adı olarak 19 Şubat 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Tunceli Balı ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Tunceli Balı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim düzeni
Denetimler Tunceli İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün koordinatörlüğünde; Tunceli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Tunceli İli Arı Yetiştiricileri Birliğinden ürün konusunda uzman birer kişinin katılımından oluşan denetim mercii tarafından yılda bir kez düzenli olarak, ayrıca şikâyet halinde ve gerekli görülen durumlarda her zaman yapılır.
Yapılan denetimler, 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Tunceli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından, Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir. Tunceli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından; coğrafi sınırda üretim yapan Munzur Balı üreticileri, coğrafi sınırda bulunan kovanlar ile bu kovanların üretim kapasiteleri kayıt altına alınarak denetim planı oluşturulur.
Denetim kapsamı ve analizler
Denetim mercii denetim planına göre; arılık yerlerinin uygunluğunu, kovanlar arası mesafenin uygunluğunu, üretim metoduna uygunluğunu, hasat, süzme, dinlendirme ve depolamanın uygunluğunu ve bu işlemlerin Türk Gıda mevzuatına uygunluğunu, kışlatma yerinin uygunluğunu, arı bakımı ve beslenmesinin uygunluğunu ve Munzur Balı ibaresi ile menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler. Gerekli görülmesi halinde Munzur Balının kimyasal özelliklerinin (nem, prolin vb.) analizler için bal numunesi alınması sağlanır.
* Ürünün sicil belgesinde tescil adı Munzur Balı olarak belirtilirken kullanım biçimi bölümünde Tunceli Balı ibaresi yer almaktadır; adlandırmalar birbiriyle uyuşmamaktadır. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (Tunceli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü; Tunceli İli Arı Yetiştiricileri Birliği) teyidi beklenmektedir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasındaki hukuki süreçleri yürütür.
