Maraş Gülü Motifi

Motifi ölçme araçları

• Cetvel
• Mezura

Motif çizimi için araç ve kaynaklar

• Kâğıt makası
• Kalem
• Silgi
• Kareli veya milimetrik kâğıtlar
• Desen kaynağı olarak çeşitli motif dergileri, desen paftaları veya Maraş Gülü Motifinin işlendiği eski kanaviçe işlemeli örnek ürünlerden yararlanılır.

İşleme araçları

Kanava bezi, pamuklu koton yumak iplik, nakış iğnesi ve kumaş makası kullanılır. İplik rengi motifle uyumlu seçilir.

Sık dokuma patiska motifin net ve düzgün görünmesini sağlar. İplikleri sayılamayacak kadar sık olduğundan, motif ebadında kesilmiş kanava bezi üzerine teyellenir. Üstte kanava, altta patiska üzerinden iğne yürütülüp kanavanın iplikleri sayılarak çaprazlar oluşturulur.

Kanava ve çapraz iğne tekniği

Maraş Gülü Motifinde kullanılan ve çapraz iğne olarak da bilinen kanaviçe tekniği, seyrek dokunmuş kanaviçe bezinin (kanava bezinin) üzerine renkli ipliklerle çarpı (x) şeklinde yapılan bir işlemedir.

Ucuz ve kullanışlı olması açısından, ilk zamanlar pamuk ve yünden dokunan kanava bezleri, günümüzde pamuk ipliğinden dokunur. Yapılacak işe ve kullanılacak yere uygun deseni belirledikten sonra, kanava deseni kareli veya milimetrik kâğıda çizilerek renklendirilir. Kompozisyon oluşturulur. Ürünün kalıbı hazırlanarak kompozisyon, kalıp üzerine yerleştirilir. İşlenecek motif veya suyun (bordürün) ölçülerine uygun kesilen kanava bezi, esas kumaş (sık dokuma patiska) üzerine teyellenir.

İşleme sırasında kanava bezinin karelerinden yararlanılır. Sık dokuma patiska üzerindeki yatak takımları ve perdeler 12 ya da 8 numara yumakla; ince dokulu kumaşlar muline ip veya çamaşır ipeğiyle işlenir. İşleme tamamlanınca kanava bezi, en ve boy iplikleri çekilerek ayrılır.

Nakışın düzgün görünmesi için pamuklu sık dokuma patiska uygundur. Patiska iplikleri sayılamayacak kadar sık olduğundan, üzerine kanava bezi yerleştirilir ve onun iplikleri sayılarak tek iğne tekniğiyle işlenir.

Tek iğne tekniğinde önce aynı yönlü verevler, dönüş sırasında karşı yönlü verevler işlenir; iki iplik birleşerek çarpıyı oluşturur.

Kanaviçe tek iğnesinde bir kareden çıkan iğne, bir iplik sağa ve bir iplik yukarı sayılarak verev batırılır. Bir iplik sola sayılıp kumaşın yüzüne çıkılır. Gerekli sayı kadar tekrarlanır. Dönüşte bir iplik sağa ve bir iplik aşağıya batırılarak ters yönde ilerlenir.

Karşılıklı iki verev iplik bir çapraz oluşturur. Her çapraz bir kanaviçe tek iğne puanıdır; yan yana puanlarla motif meydana gelir. Bütün motif bileşenleri eksiksiz aktarılır. Ana renkler aynı kalır; uygulamalar arasında ton farklılıkları bulunabilir.

Motiflerin kumaşa yerleştirilmesi

Gülün çevresinde ve dalların üzerinde çok sayıda yaprak bulunur. Buket biçimindeki kompozisyonun boyutu değiştirilmez; kumaş ölçüsüne göre motif sayısı ve aralıkları belirlenir.

Eşit aralıklı veya aralıksız olarak art arda belli bir düzen içinde motifler dizilir ve ürünün uç kısımlarına bu yatay bordür işlenir. Karyola eteklerinin sadece etek ucu kısmına yerleştirilen yatay bordür, yastık kılıflarının sağ ve sol kenarlarına yerleştirilir. Yastıkların sağ ve sol kenarlarına alt ve üst olarak 2’şer adet toplamda 4 adet Maraş Gülü Motifi yerleştirilir.

Günümüzde kullanılan kısa yastıkların ise sağ ve sol kenarlarına birer adet olmak üzere toplam 2 adet Maraş Gülü Motifi yerleştirilir. İşlemeye başlamadan önce motifin yerleşim planının yapılması gerekir. Bu doğrultuda bezin işleme yapılacak kısmı ölçülür ve bir adet Maraş Gülü Motifi boyutuna, çıkan sonuç bölünür. Aralık verilmek istenirse bir adet motif eksik işlenir ve o eksik işlenen motifin ölçüsü aralıklara eşit olarak dağıtılır.

Motif boyutu ve araçların hazırlanması

Her motifin boyu 40–42 cm, eni 12 cm’dir; uygulamada bu boyutlar korunur.

Motifler yatay bordür oluşturacak biçimde düzenlenir.

Uzun ve kısa yastık için düzen

Karyola eteği için; Aralıklı işlenirse beze, 5 adet motif işlenebilir. Bu durumda tüm motif boyutu 5 x 40–42 cm = 200–210 cm olur. Aralıksız ve sık şekilde işlenirse beze, 6 adet motif işlenebilir. Bu durumda tüm motif boyutu 6 x 40–42 cm = 240–252 cm olur.

Uzun yastık kılıfında iki kenarın her birine alt ve üst olmak üzere ikişer, toplam dört motif işlenir. Kısa yastık kılıfında her kenarın üst kısmına birer, toplam iki motif yerleştirilir.

Kalıptan kumaşa aktarım

Motifin çaprazları sayılır ve örnekteki sütunlarla satırlar gözetilerek kareli kâğıda çarpı olarak aktarılır. Kalıptaki çaprazlar sayılarak kumaşa işlenir. Her çarpı bir puandır; bütün puanlar tamamlanınca motif oluşur. Motif etek ucunda tümsekli veya tercihe göre ters yönde, çukur biçimde işlenebilir.

Kanava bezi kumaşın işlenecek bölümüne yerleştirilip teyellenir. İşlemeye motifin alt kenarından başlanır ve yukarı doğru ilerlenir.

Kasnaksız işleme ve kanavanın sökülmesi

Kumaş yüzeyinden işleme yapıldığı (elin alta inmediği) için kasnak kullanılmadan motif işlenir. Aksi takdirde kasnak kumaşı gerer ve iğne alt kısma düşmeden yüzeyde rahatlıkla hareket edemez. Motifin uç kısmından başlanılan işlemede önce dal ve yapraklar işlenir, sonra kır çiçekleri ve başaklar, gül ve tekrar başaklar işlenerek işleme tamamlanır. İşlemede kumaş dikey olarak elde tutulur, aşağıdan yukarıya doğru işleme yapılır.

Hangi birim işlenecek ise aşağıdan yukarıya doğru birim, sütun olarak işlenir. Birimin alt kısmından yukarıya doğru yapılan işlemede kanaviçe bezinin bir karesinden çıkan iğne; bir iplik sağa, bir iplik yukarı sayılarak verev batırılır. Böylece o sütun sırasının tek ayağı “/ / /” tamamlandıktan sonra yukarıdan aşağıya doğru inilerek de “xxx” çarpılar oluşturularak puanlar tamamlanır. İşleme bitiminde de kanava bezi iplikleri sökülerek motifin kumaşa aktarımı tamamlanır.