Coğrafi işaretli ürün · Malatya
Malatya’da tam buğday unu, su ve tuzla mayasız hazırlanır. Merdane ve oklavayla ince açılan yufka sac üzerinde iki yüzü çevrilerek pişirilir; kuru hâlde saklanır ve tüketim öncesinde hafifçe ıslatılarak yumuşatılır.
UNESCO ilişkisiLavaş ve Yufka Yapma ve Paylaşma Kültürü ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Malatya Yufka Ekmeği nedir?
Malatya Yufka Ekmeği; tam buğday unu, su ve tuz kullanılarak Malatya ilinde üretilen yufka ekmeğidir. Malatya Yufka Ekmeğinin pişmemiş hali, yaklaşık 150 g ağırlığında, 1 mm kalınlığında ve 150 cm çapındadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Üretimi, geleneksel olarak imece usulüdür.
Hammadde ve bileşim
Üretiminde maya ve katkı maddesi kullanılmaz.
Sacda pişirme
2 mm kalınlığındaki sac üzerinde pişirilir.
Üretim tekniği ve ustalık
Bir kişi yufkaları açarken diğer kişi de pişirme işlemini yapar.
Bileşim ve üretim kimliği
Maya ve katkı maddesi kullanılmaz. Geleneksel imece düzeninde bir kişi hamuru açar, diğeri pişirir. Yufka, döndereçek veya evreç denilen tahta araçla çevrilir. Kuru ve yumuşatılmış ürünün sunum ve saklama biçimleri ayrıdır.
İşlem ve miktar kapsamı
150 g ölçüsü pişmemiş hamur bezesine aittir. Kuru ürün serin ve kuru ortamda katlanmadan üst üste saklanır. Tanımda yumuşatma için 10–15, üretim bölümünde 5–10 dakika belirtilir; bu süreler tek bir kesin süreye çevrilmez.
Hamur ve ekmek nasıl hazırlanır?
Malzemeler ve ölçüler
Reçete 20 adet Malatya Yufka Ekmeği üretimi için verilmiştir.
* Ürünün sicil belgesinde yufkanın ıslatıldıktan sonraki bekleme süresi tanımda 10–15 dakika, üretim yönteminde ise 5–10 dakika olarak verilmektedir. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (Yeşilyurt Belediyesi; Malatya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü; Malatya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü) teyidi beklenmektedir.
- 2 kg tam buğday unu
- 30 g tuz
- 1 l ılık su
Mayasız hamuru açma ve sacda iki yüzlü pişirme
Geniş bir kaba un ve tuz konur, azar azar su ilave edilerek yumuşak kıvamlı bir hamur elde edinceye kadar yaklaşık olarak 10 dakika el ile yoğrulur.
5 dakika dinlendirilen hamur, yaklaşık 150 g ağırlığında bezelere ayrılır, elde yuvarlanır, açma tahtasının üstüne konularak alt ve üst kısımları unlanır ve merdane sonra oklava ile açılarak 1 mm kalınlığında 150 cm çapında yufkalar hazırlanır.
Yufkalar oklava ile sıcak sacın üstüne şekli bozulmadan yerleştirilir, alt yüzeyi pişince gıda ile temasa uygun tahta döndereçek veya evreç denilen aletle çevrilip diğer yüzeyi de pişirilir. Toplam olarak 2 dakika kadar pişirilen her yufka üst üste konur.
Muhafaza koşulları
Malatya Yufka Ekmeği, serin ve kuru bir ortamda 6 aya kadar muhafaza edilebilir. Malatya Yufka Ekmeğinin yüzey alanı geniş ve ince olduğu için serin ve kuru ortamda 6 aya kadar katlamadan bütün olarak üst, üste dizilerek muhafaza edilebilir. Ekmek birkaç gün içinde tüketilecekse yumuşayan ekmeğin tüm kenarları iç kısma gelecek şekilde katlanır ve gıdaya temasa uygun ambalajlarda muhafaza edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Malatya Yufka Ekmeği, ilin mutfak kültüründe ve imece usulü üretim geleneğinde yer alır. Yöreyle ün bağı bulunan ürünün bütün üretim aşamaları Malatya ilinde gerçekleştirilir.
Yerel mutfaktaki yeri
Sicil, ürünün Malatya mutfak kültüründe eski bir geçmişe sahip olduğunu belirtir; belirli bir başlangıç tarihi vermez.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Tüketileceği zaman üzeri az miktarda su ile ıslatılıp 10–15 dakika bekletilir. Ekmek gevrek olduğu için tüketileceği zaman az miktarda su ile ıslatılır 5–10 dakika bekletilerek yumuşaması sağlanır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Malatya ilinin mutfak kültüründe ve geleneklerinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1344 tescil numaralı Malatya Yufka Ekmeği mahreç işareti olarak 2 Mart 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Malatya Yufka Ekmeği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Malatya Yufka Ekmeği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimleri Yeşilyurt Belediyesi koordine eder. Belediye, Malatya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Malatya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden birer uzman, üç kişilik denetim merciini oluşturur. Denetim yılda bir kez, ayrıca ihtiyaç veya şikâyet durumunda yapılır. Bileşenler, üretim metodu, ürünün şekil ve ölçüleri ile coğrafi işaret adı ve ambleminin kullanımı kontrol edilir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Lavaş ve Yufka Yapma ve Paylaşma Kültürü ile ilişkili: Lavaş ve yufka yapma ve paylaşma kültürü, Türkiye’nin de yer aldığı çok uluslu dosyayla 2016’da UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’ne alınmıştır. Bu yufkanın bağlantısı, sicilde anlatılan imeceyle açma ve sacda pişirme geleneğidir. Listelenen unsur şehir veya kültürel uygulamadır; bu coğrafi işaretli ürün adına ayrı bir UNESCO tescili verilmiş değildir.
