Coğrafi işaretli ürün · Malatya
Malatya’nın Yeşilyurt ilçesinde ekşi hamur ve mayayla hazırlanan ekmek sacda iki yüzü pişirilerek üretilir. Sacın altına toprak veya kül karışımı sürülür; ekmek aktaraç adlı tahta araçla çevrilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Malatya Ekşili Ekmek nedir?
Malatya Ekşili Ekmek, Malatya’nın Yeşilyurt ilçesinde ekşimiş hamur ve maya kullanılarak hazırlanan, sac üzerinde iki yüzü pişirilen ekmektir. Sacın alt yüzeyine uygulanan toprak veya kül karışımı, hamurun bileşeni değildir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sacda pişirme
Malatya Ekşili Ekmeği; tam buğday unu, su, tuz ve maya ve önceki üretimden ayrılan ekşimiş hamur kullanılarak hazırlanan hamurun sac üzerinde pişirilmesi suretiyle Malatya ilinde üretilen ekmektir.
Biçim ve ölçüler
Pişmemiş haldeki hamur ağırlığı 170 g olup 0,5 cm kalınlığında, 90 cm çapında 25–30 cm oval veya dairesel olarak pişirilir.
Amacı ise, ısının eşit bir şekilde dağılarak ateş harının düşürülmesi ve ekmeğin eşit ve düzgün biçimde pişmesi sağlar.
Bileşim ve üretim kimliği
Önceki üretimden ayrılan ekşimiş hamur ana reçetede kuru mayayla birlikte kullanılır. Yeni ekşi maya, tam buğday unuyla hazırlanabilir. Toprak veya kül karışımı sacın ateşe temas eden kısmına sürülür; hamura katılmaz.
İşlem ve miktar kapsamı
170 g ölçüsü pişmemiş hamura aittir. Her yüzün dört dakika pişirilmesi toplam sekiz dakikalık pişirme olarak anlatılır. Serin ve güneş görmeyen ortamda uygun ambalaj veya kapta üç gün muhafaza belirtir.
Hamur ve ekmek nasıl hazırlanır?
Malzemeler ve ölçüler
Reçete 20 adet Malatya Ekşili Ekmek üretimi için verilmiştir.
- 2 kg buğday unu
- 10 g kuru maya
- 150 g önceki üretimden ayrılan kalan ekşimiş hamur
- 30 g tuz
- 1 l ılık su
Ekşi maya, hamur hazırlığı ve sacda pişirme
Ekşi mayanın hazırlanması için tam buğday unu 30–32 derece ılık suda iyice yoğrularak bir cam kavanoza bırakılarak 72 saat bekletilerek doğal ekşi maya elde edilir. Kullanılan miktara göre un ve su eklemesi yapılabilir. Un elenir ve üzerine maya, önceki ekmek üretiminden ayrılan ekşimiş hamur, ılık su ve tuz eklenip yumuşak kıvamda hamur elde edinceye kadar yoğrularak mayalanmaya bırakılır.
Mayalanma süresi yazın 3–4, kışın 5–6 saati bulabilir. Coğrafi sınırda hamur, genellikle gece hazırlanıp sabaha kadar mayalandırılır. Mayalanan hamurdan 170 g’lık yumaklar alınarak ekmek tahtasının üzerinde merdane ile düzeltilir, oklava yardımı ile 25–30 cm olana kadar açılıp el ile çekiştirilerek 90 cm çapında olacak biçimde şekil verilir.
Ardından sıcak sacın üstüne bırakılarak 4 dakika bir tarafı piştikten sonra coğrafi sınırda aktaraç denilen tahta araçla döndürülerek 4 dakika diğer tarafı pişirilerek toplamda 8 dakika pişen ekmek hazır hale gelir.
Sacın alt yüzeyine toprak veya kül sürülmesi
Ekmeğin pişirildiği sacın ateşe temas eden kısmına ince bir tabaka toprak veya kül içerikli karışım sürülür. Amacı ise, ısının eşit bir şekilde dağılarak ateş harının düşürülmesi ve ekmeğin eşit ve düzgün biçimde pişmesi sağlamaktır.
Muhafaza koşulları
Malatya Ekşili Ekmeği, günlük olarak üretilip tüketilebileceği gibi, güneşin değmediği serin bir alanda plastik ambalaj veya saklama kaplarında muhafaza edildiği takdirde üç gün süre ile tüketilebilir. Malatya Ekşili Ekmeği, günlük olarak tüketilebileceği gibi, serin bir alanda plastik ambalaj veya saklama kaplarında muhafaza edildiği takdirde üç gün süre ile tüketilebilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Malatya Ekşili Ekmeğinin pişirildiği sacın ateşe temas eden kısmına ince bir tabaka toprak veya kül içerikli karışım sürülür. Malatya ilinin mutfağında önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Malatya Ekşili Ekmeğinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir. Malatya Ekşili Ekmeğinin geçmişi eskiye dayanır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Günlük olarak üretilip tüketilebilir. Sicil, tüketim öncesinde ekmeğin ısıtılmasını önerir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Malatya ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1308 tescil numaralı Malatya Ekşili Ekmek mahreç işareti olarak 9 Ocak 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Malatya Ekşili Ekmek ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Malatya Ekşili Ekmek ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Yeşilyurt Belediyesinin koordinasyonunda, Malatya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden, Malatya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ve Yeşilyurt Belediyesinden konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerekli görülmesi ve şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii; üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğunu; üretim metoduna uygunluğu; ürünün şekil ve ölçülerinin uygunluğunu ve Malatya Ekşili Ekmeği ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
