Coğrafi işaretli ürün · Kilis
Kilis’te saten yüzlük ve çoğunlukla mermerşahi pamuklu astarla üretilir. Yün, pamuk veya elyaf dolgusu; kabak gülü, tavus kuşu ve benzeri motiflerle işlenen ya da sade bırakılan yüzeyiyle tanınır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kilis Yorganı nedir?
Kilis Yorganı; Kilis ilinde yüzü saten kumaş, astarı ise genellikle mermerşahi olmak üzere pamuklu kumaş kullanılarak üretilen yorgandır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Dolgu ve kaynakta verilen boyutlar
Dolgu malzemesi olarak yün, pamuk veya elyaf malzeme kullanılır.
Tek kişilik, çift kişilik ve çocuk yorganı için kaynakta sırasıyla “160 × 220 cm²”, “180 × 220 cm²” ve “90 × 140 cm²” boyut gösterimleri bulunur. Dolgu miktarı boyuta göre ayarlanır. Sicilde bu çarpımlarda cm² yazıldığı için birim sessizce cm olarak değiştirilmemiştir.
Motifler ve işleme seçenekleri
Motif ve kompozisyonlar, insanların fikir ve düşüncelerini çevreye ifade etmek için kullanılan bir iletişim aracı olarak görülmektedir.
Kilis Yorganında işlemeler, eskiden sadece elle sırıma yorganlarda kullanılırdı.
Zamanla Çin iğnesi ve sarma işi gibi teknikler de kullanılmış, işlemelerin çoğu makineyle yapılır hale gelmiştir.
İşlemeli Kilis Yorganında kabak gülü, tavus kuşu, hurma ağacı, yıldız ve ay gibi gökyüzü cisimleri, geometrik şekiller ile şemsiye, yelpaze ve çerçeve gibi eşyaların motifleri ile nakış çeşitleri kullanılır.
Kilis Yorganı işlemeli veya işlemesiz olarak üretilebilir.
Tablo-1: Kilis Yorganında kullanılan bazı motifler ve adları
Sicilin 4–5. sayfalarındaki fotoğraflı kataloğun on dört adı, aynı adlı iki Tavus kuşu örneği de korunarak aktarılmıştır. Beşinci sayfadaki devam satırı eklendi; boş fotoğraf sütunları kaldırıldı.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicilin 4–5. sayfalarındaki fotoğraflı kataloğun on dört adı, aynı adlı iki Tavus kuşu örneği de korunarak aktarılmıştır. Beşinci sayfadaki devam satırı eklendi; boş fotoğraf sütunları kaldırıldı.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Motif adı (sol) | Motif adı (sağ) |
|---|---|
| Yelpaze | Papatya işlemeli |
| Nakışlı göbek | İzmir menekşesi |
| Kabak çiçeği | Tavus kuşu |
| Göbekli | Tavus kuşu |
| Dörtlü zambak | Kabak gülü |
| Ördek | Açmış kabak gülü |
| Hurma ağacı | Yıldız |
Nasıl üretilir?
Malzemeler ve üretim araçları
Kilis Yorganının üretiminde kullanılan malzemelere ve ekipmana aşağıda yer verilmektedir. Hallaç makinesi: Dolgu olarak kullanılan malzemenin havalandırılması ve daha yumuşak hale getirilmesinde kullanılır.
Malzeme ve araçlar:
- Dikiş makinesi: kumaşları birleştirir.
- Dolgu: yün, pamuk veya elyaf.
- Kumaş: saten yüzlük ve genellikle mermerşahi pamuklu astar.
- Karton/mukavva motif kalıpları: deseni belirler.
- İplik: merserize, pamuklu veya sentetik.
Dikilecek yorganın cinsi, kumaşın kalitesine göre iğne numarası 0,1’den başlayarak 0,2, 0,3 vb. şekilde küçülerek değişir. 0,1 numara iğne daha büyük ve daha kalın, 0,2 numara iğne ise daha küçük ve daha incedir. İç dolgu azaldıkça iğne boyutu küçülür ve incelir böylelikle iğnenin hareket alanı genişler.
Küçük araçlar:
- Yüksük: iğneyi iter ve parmağı korur.
- Makas: kumaşları keser.
- Tebeşir/sabun: deseni çizer.
- Cetvel/mezura: ölçümde kullanılır.
Kesim, nakış ve kılıf hazırlığı
Yorgan sopası, dolguyu eşit dağıtan ahşap çubuktur. Kumaş boyutları, yukarıda kaynaktaki birim gösterimiyle belirtilen tek/çift/çocuk ölçülerine göre kesilir. Nakışlı yorganda dolgu öncesinde saten yüzlük nakışçıya gönderilir. İşlemesi biten kumaşa astar birleştirilerek kılıf hazırlanır.
Bu işlem işlemeli ya da işlemesiz kumaş ve astarın (mermerşahi kumaş) yorgan boyutuna göre kesilmesinin ardından kumaş ve astarın birleştirilmesi şeklindedir. Böylelikle kumaşın parlak tarafı dışa gelir ve kenar birleştirirken oluşan dikişler iç kısımda kalır. Ardından kılıfın, kısa kenarından 30–40 cm açıklık kalacak şekilde dört kenarı dikilir ve yorganın nakışlı yüzü içe gelecek şekilde ters çevrilir.
Dolgu miktarları ve doldurma
Hallaç makinesinde havalandırılıp yumuşatılmış dolgu, kılıfın açıklığından doldurulur. Çift kişilik yorganda yaklaşık 3 kg yün ve 1 kg pamuk karışımı; yalnız pamukta 4 kg, yalnız elyafta 3 kg dolgu kullanılır.
Tek kişilik yorgan için dolgu malzemesi yaklaşık 2 kg yün ve 1 kg pamuk karışımından oluşurken çocuk yorganı için ise yaklaşık 1 kg yün ve 0,5 kg pamuk karışımından oluşur. Müşteri isteği ve dolgu malzemesine göre kg değişebilir. Doldurulan yorganın dört tarafı düzgün bir şekilde toplanarak ters çevrilir. Yorganın dört köşesinden düzgün bir şekilde tutularak yorganın hazırlanacağı geniş yere serilir.
Dolgunun dağıtılması ve ana kenar dikişi
Yorgan sopası ile malzemenin yorgan içerisinde eşit bir şekilde dağılması sağlanır. Yorganda bırakılan açıklık elle dikilip sopa ile düzeltilir. Kilis Yorganı üzerine desenlendirme işlemi yapılmadan önce, yorganın ana kenar dikişi yapılır. Ana dikiş, uzun kenardan başlamak üzere yorganın kenarından 10–11 cm içerden yorganın dört kenarına uygulandıktan sonra yorganın kenarı ile ana dikiş arasına bir dikiş daha yapılır.
Düzleme, desenleme ve çivileme
Bu işlemden sonra yorgan çevrilir ve yeniden sopalanır. Bu işleme “yorgan düzlemek” adı verilir. Yorgan düzlendikten sonra desenleme işlemi yapılır. Yorganın yüzeyine, motif kalıpları ve tebeşir ile desenler çizilir. Desenler, ağırlıklı olarak kullanılan motiflerin adlarıyla anılır. Kilis Yorganı üzerinde oluşturulmuş desenlerin dikişine geçilmeden önce dolgu malzemesinin kaymaması için coğrafi sınırda sırıçlamak veya çivilemek olarak adlandırılan teyel dikişi yapılır.
Baskı, ince dikiş ve bitirme
Dikiş aralığı, yorgan ebadına bağlı olarak değişmekte olup yaklaşık 40 cm’dir. Çivilenen yorganın desenine göre önce ana hatlar dikilir. Bu işleme baskı denir. Baskı işlemi yapılırken bir elin yorganın üstünde diğer elin ise yorganın altında olması gerekir. Baskı işleminden sonra Kilis Yorganının ince dikişi yapılır. Ayrıntılı kısımlar sık iğne ile yapılır. Dikiş işlemi tamamlanan Kilis Yorganının sırıç denen teyelleri sökülür. Yorganın kenarları yeniden sopalanır.
Son aşamada karşılıklı iki kişi yorganı kendilerine doğru çekerek dikişleri yerine oturtur.
Yöreyle bağı nedir?
Kilis’in çeyiz ve kültür geleneğinde önemli yere sahip yorganın il ile ün bağı vardır. Bütün üretim aşamaları Kilis ili sınırlarında gerçekleştirilir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Coğrafi sınırda çeyizlerde yer alır ve coğrafi sınırın kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1245 tescil numaralı Kilis Yorganı mahreç işareti olarak 26 Ekim 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Kilis Yorganı ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kilis Yorganı ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Kilis Belediyesi.
Denetim Kilis Belediyesi koordinasyonunda yapılır. Kilis İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kilis Esnaf ve Sanatkârlar Odası ve Kilis Belediyesinden dört uzman katılır. Yılda bir kez düzenli, gerektiğinde veya şikâyette her zaman denetim yapılır.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Üretimde kullanılan malzemelerin uygunluğu.
- Üretim metoduna uygunluk.
- Kilis Yorganı ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
