Coğrafi işaretli ürün · Muğla
Muğla’nın Kavaklıdere ilçesinde bakırın elde dövülüp çelik kalemle desenlenmesidir. Kazan, ibrik, sini ve leblebi tavası gibi gündelik ve dekoratif eşyalar üretilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kavaklıdere Bakır El İşlemeciliği nedir?
Kavaklıdere Bakır El İşlemeciliği; Muğla ilinin Kavaklıdere ilçesinde bakır levhaların üzerinde farklı desenlerin işlenmesi ve şekil verilmesi suretiyle güğüm, ibrik, su maşrapası, kazan, kaynatma, depme, çanak, sini, tepsi, çerez tavası, bakraç ve dığanla birlikte her türlü süs ve gündelik eşya olarak kullanılabilecek ürünlerin üretiminde uygulanan geleneksel bakır işleme yöntemidir. Dövme bakır kazan yapımında da Türkiye’nin sayılı bakırcılık merkezlerindendir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ürün grupları
Büyük bakırcıların ürettiği bakır eşyalar mutfak eşyalarıdır.
Bu kategoride; kazan, kaynatma, leğen, dığan, pekmez tavası, tencere ve sini gibi mutfak ürünleri temel ürünlerdir.
Küçük bakırcılar ise güğüm, ibrik, maşrapa ve tepsi üretimi yapar.
Geleneksel olarak bu iki kategorinin yanı sıra Kavaklıdere’deki bakırcılar son yıllarda dekoratif amaçlı ürünler de üretirler.
Elde dövme, motif ve ustalık
Özellikle ibrik, tepsi ve maşrapa gibi ürünlerin Kavaklıdere’ye özgü biçim ve motifleri söz konusudur.
Kavaklıdere Bakır El İşlemeciliğinin ayırt edici özelliği, bakırın elde dövme tekniği ile şekillendirilmesi ve desenlerinin çelik bir çivi ile elde işlenmesidir.
Üretimi, özellikle dövme tekniği bakımından ustalık becerisi gerektirir.
Bazı motifler işlenirken bu işlemi yapacak ustaların yanında çıraklık sistemiyle yetişmiş ustalar olması gereklidir.
İyi bir bakır ustası 3–4 yılda yetişir.
Kenet, perçin ve ocak kaynağı
Ülkemizin diğer bölgelerinde bakır birleştirme yerlerinde oksijen kaynak kullanılırken; Kavaklıdere bakır atölyelerinde kenet, bakırcılıkta bilinen en eski birleştirme yöntemi perçin ve ocak kaynağı yoğun olarak kullanılır.
Motif geleneği ve katalog
Kavaklıdere’de yöreye özgü 5 ana motif olan baklava, yelpaze, badem, ceviz ve selvi (kavak) motifleri yoğun olarak kullanılır.
Bunun yanı sıra ürünler üzerinde Selçuklu ve Osmanlı motifleriyle birlikte dini motifler de yer alır.
Anadolu’nun diğer bölgelerinde de kullanılan nar, cami, balık, Davut yıldızı, palmiye, cami zinciri, vazo, lale ve kilise motifleri Kavaklıdere bölgesinde daha farklı şekilde ve sık görülen süsleme motifleridir.
Sicilin fotoğraflı kataloğundaki ürün adları ve motifler iki ayrı listede gösterilir. Motif örnekleri arasında badem, nar, ceviz içi, yan dal, cami, ibrik, balık, Davut yıldızı, yelpaze, palmiye, baklava, cami zinciri, vazo, kavak, lale ve geometrik şekil vardır. Belge bu örneklerden balık ve Davut yıldızı dışındakileri yöreye özgü olarak niteler.
Fotoğraflı ürün kataloğundaki adlar
Sicil 3–4. sayfalardaki ürün fotoğraflarının adlarıdır; fiziksel veya kimyasal analiz tablosu değildir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil 3–4. sayfalardaki ürün fotoğraflarının adlarıdır; fiziksel veya kimyasal analiz tablosu değildir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ürün örnekleri (sol sütun) | Ürün örnekleri (sağ sütun) |
|---|---|
| Dığan | Çanak |
| Depme | İbrik |
| Sini | Tepsi |
| Güğüm | Kazan |
| Kaynatma | Bakraç |
| Su maşrapası | Leblebi tavası-çerez tavası |
| Sini ve tepsi | Su maşrapası, kahve ibriği ve diğer ibrik çeşitleri |
Fotoğraflı motif kataloğundaki adlar
Sicil 4–5. sayfalar. Ürün motifleri, 6–8. sayfadaki alet ve leblebi tavası açıklamalarından ayrılmıştır. Alet bilgileri ayrı tabloda, tava işlemleri üretimde korunur.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil 4–5. sayfalar. Ürün motifleri, 6–8. sayfadaki alet ve leblebi tavası açıklamalarından ayrılmıştır. Alet bilgileri ayrı tabloda, tava işlemleri üretimde korunur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Motif örnekleri (sol sütun) | Motif örnekleri (sağ sütun) |
|---|---|
| Badem motifi | Nar motifi |
| Ceviz içi motifi | Yan dal motifi |
| Cami motifi | İbrik motifi |
| Balık motifi | Davut yıldızı motifi |
| Yelpaze motifi | Palmiye motifi |
| Baklava motifi | Cami zinciri motifi |
| Vazo motifi | Kavak motifi |
| Lale motifi | Geometrik şekil motifi |
Dövme tava ve kazan geleneği
Sicil, Kavaklıdere’yi dövme leblebi tavası yapımında Türkiye’deki tek merkez, dövme kazan üretiminde sayılı merkezlerden biri olarak tanımlar.
Nasıl üretilir?
Levha kalınlığı ve genel üretim sırası
İbrik, su maşrapası, tepsi, depme, sini, çanak, bakraç gibi ısıya maruz kalmayan ürünlerde kullanılan bakır levhanın kalınlığı 0,30 mm, 0,50 mm ya da 0,80 mm olarak tercih edilir. Kullanılacak bakırın boyutu ise siparişe göre değişiklik gösterir. Kazan, kaynatma, dığan, çerez tavası (leblebi tavası) gibi ısıya maruz kalan ürünlerde kullanılan bakır levhanın kalınlığı 0,80 mm, 0,90 mm ya da 1 mm olarak değişir. Daha ince yapılmaz.
Yine bakırın boyutu siparişe göre değişiklik gösterir. İşlemede kullanılan aletlerin çoğu Kavaklıdere’deki ustalar tarafından üretilir. Tüm ürünlerin üretimi şu sırayla yapılır. Levha ya da plaka halindeki bakır, ölçülerek istenen ebatlarla kesilir. Kesilen bakır, kalıplar üzerinde dövülerek şekil verilir. Dövülen bakır levhalar birleştirilir. Birleştirilen bakıra kaynak ya da lehim yapılır. Bakır üzerine işleme (motifleme) yapılır. Gerektiğinde kulp ya da emzik yapılır.
Motifin çizilmesi ve işlenmesi
Motif işlerken üç materyal kullanılır. Bunlar; çekiç, nakış yapmak için kazıma kalemi (çelik kalem) ve şekil vermek için kullanılan pergeldir. Motifler işlenmeden önce ilk olarak motif işlenecek levha sabitlenir ve pergelle şekil çizilir. Daha sonra çekiç ve kazıma kalemi (çelik kalem) ile motifler işlenir.
Alet ve tezgâh bilgileri
İşlemede kullanılan makas, çekiç, tokmak, örs, kalem, pergel, kısaç ve yardımcı araçların kaynakta verilen malzemeleri aşağıdaki tabloda gösterilir. Yatak adı verilen tezgâh yaklaşık 1 m²’dir.
İşlemede kullanılan aletler ve malzemeleri
Sicil 6–7. sayfalardaki fotoğraflı alet açıklamaları. Alet adı ve malzemesi kaynak sırasıyla gösterilir.
Aletlerin çoğu yöredeki ustalar tarafından üretilir. Vurma ve oyma kalemleri ayrı türlerdir; malzeme ve ahşap sap bilgileri alet tablosunda korunur.
Leblebi tavası yapımı
Leblebi tavası için bakır külçe eritilir. Top hâlindeki külçe şahmardan dövme tekniğiyle dövülüp tava biçimine getirilir. Tavanın içine çentik atılarak leblebi veya çerez tavası tamamlanır.
Dövme kazan yapımı
Kazan için levha ölçülür, kesilir, biçimlendirilir ve dövülerek birleştirilip kaynaklanır. Demir kesilip yuvarlanarak ağız çemberi yapılır; kazanın ağzına takılıp dövülerek şekillendirilir. Dip bakırı hazırlanır ve alt kısmına diş açılır; kaynak bu işleme rende adını verir.
Diş açılan alt parça gövdeyle birleştirilir. Ek yerine kaynak tozu serpilip ocak ateşinde kaynak yapılır. Çekiçle içten düzeltilir; dıştan dövülerek sertleştirilir. Sicil temizleme aşamasında asitli suyla yıkama, talaşla kurulama ve talaşlama işlemlerini gösterir.
Dığan, kulp ve kapak yapımı
Dığan için bakır tornaya takılıp biçimlendirilir; makineden çıkarılarak parlatılır. Çekiçle dövülür, tabanı tokmakla işlenir. Sicil, kulp ve kapak yapımını da ayrı fotoğraf dizileriyle gösterir.
İbrik yapımı
İbrik için levha hazırlanır ve ürün boyutuna göre kesilir. Gövde ve alt parçalar ölçülüp kesildikten sonra biçim verilir. Kulp, emzik veya gaga ve kapak hazırlanır.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Bakır ürünler gündelik mutfak eşyası ve dekoratif eşya olarak kullanılır.
Yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınır Muğla ilinin Kavaklıdere ilçesidir. Ün bağı nedeniyle bütün üretim aşamaları bu coğrafi sınırda gerçekleşir.
Muğla ilinin Kavaklıdere ilçesi bakır cevherinden bakır levha üretilen önemli merkezlerden biridir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Kavaklıdere Bakır El İşlemeciliği, Muğla ilinin Kavaklıdere ilçesinin kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Kavaklıdere’nin bakırcılık geçmişinin 1600’lü yıllara kadar gittiği bilinir.
Kavaklıdere’deki bakırcılar tarihsel olarak iki ana kategoride ürünler üretmiş ve kendilerini de büyük bakırcı ve küçük bakırcı olarak iki kategoride isimlendirmişlerdir.
Bakırcıların ve kalaycıların kendi aralarında geliştirip kullandıkları, yaklaşık 200 kelime ve rakamı içeren ve “palleci” (bakırcı ve kalaycı) dili olarak isimlendirilen Kavaklıdere’ye özgü bir bakırcı ve kalaycı dili de mevcuttur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1682 tescil numaralı Kavaklıdere Bakır El İşlemeciliği mahreç işareti olarak 2 Ocak 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Kavaklıdere Bakır El İşlemeciliği ibareli aşağıda yer alan logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kavaklıdere Bakır El İşlemeciliği ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; Muğla Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde ve Muğla Ticaret ve Sanayi Odasından 1 kişi ve Kavaklıdere Esnaf ve Sanatkârları Odasından 2 kişi olmak üzere ürün konusunda uzman 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından, düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan bakır levhaların uygunluğu, üretim metoduna uygunluk ve Kavaklıdere Bakır El İşlemeciliği ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
