Coğrafi işaretli ürün · Antalya
Kaş’ın Margaz çeşidinden yetiştirilen sofralık üzümü, yüksek briksi ve dayanıklı sap-tane yapısıyla ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kaş Margaz Üzümü nedir?
Kaş Margaz Üzümü, Vitis vinifera L. türünün Margaz çeşidinden Kaş ilçesinde yetiştirilen ve sofralık olarak tüketilen bir üzümdür.
Üzümün tanımı, çeşide özgü bitkisel özellikleri ile Kaş coğrafyasının toprak, iklim ve yamaç koşullarının birlikte oluşturduğu niteliklere dayanır.
Hangi özellikleriyle ayrılır?
Margaz çeşidinin bitkisel tanımı
Ürünün temel çeşidi Margaz’dır. Genç sürgün ucu çok açık görünür; yoğun yatık tüylülük ve orta derecede antosiyanin renklenmesi taşır, sülükler ise kesikli 2+0+2 dağılım gösterir. Genç yaprağın üst yüzeyinde yeşil zemin üzerinde antosiyanin noktaları, alt yüzeyinde damarlar arasında yoğun yatık tüylülük bulunur.
Olgun yapraklar genel olarak orta büyüklükte ve 5 lopludur. Yaprak üst ayasının ana damarlarında orta derecede antosiyanin renklenmesi, yarı açık yaprak sapı cebi ve U biçimli üst-alt cep tabanı görülür; alt yüzde yatık tüylülük orta, dik tüylülük seyrektir.
Salkım, tane ve renk
Salkımlar konik, orta sıklıkta ve büyük-çok büyük yapıdadır; salkım ağırlığı 440-500 g arasında kaydedilmiştir. Taneler genellikle büyük, yeşil-sarı ve geniş eliptiktir; tane ağırlığı 3-5 g’dır. Rakım yükseldikçe ve salkım dalında bekledikçe tane rengi pembe-kırmızıya döner.
Tanenin saptan kopma direnci yüksektir ve kabuk kalınlığı orta derecededir. Çekirdek en ve boy bakımından uzun, tek çekirdek ağırlığı ise orta seviyededir.
Olgunluk ve şıra bileşimi
Hasat olgunluğunda briks değerinin %20 ve üzerinde olması önemli ölçüttür. Üzüm şırasında titrasyon asitliği 3,3-4,2 g/100g, pH 3,92-4,16, toplam fenolik madde 2352-2527 mg GAE/kg ve toplam tanen 1,03-1,77 g TA/kg aralığındadır.
Dalında ve nakliyede dayanım
Dayanıklı sap ve tane yapısı, üzümün muhafaza ve nakliyeye uygunluğunu destekler. Yüksek rakımlarda, toprak ve iklim koşullarına bağlı olarak aralık-ocak aylarına kadar dalında dayanım sağlayabilir; bu bekleme sırasında kabuk rengi gül rengine dönebilir.
Nasıl yetiştirilir?
Bağ tesisi
Yeni bağ kurulurken kök gelişimi için sonbaharda, arazinin kuru olduğu dönemde ortalama 40 cm derinlikte krizma yapılır. Arazi durumuna göre goble (yer bağı), duvar veya çardak sistemlerinde 1,5 x 3 m sıra arası ile 1,5 m x 2 m sıra üzeri mesafeler uygulanır.
Dikimde toprağın yapısı, taşlılık ve nematod bulaşıklığı dikkate alınarak 41 B, 420 A veya 140 Ru Amerikan asma anaçları üzerine aşılı Margaz fidanları kullanılır. Nitelikli çelik, aşı kalemi ve fidan kullanımı esastır; mevcut koşullara uyum sağlamış bağlarda nadiren kendi kökü üzerindeki asmalarla da tesis yapılabilir.
Bağlar genellikle çardak terbiye sisteminde kurulur; eski asmalar ağaçlara sarılı ya da çardağa alınmış biçimde yetiştirilebilir. Sıra yönü iklim, toprak ve arazinin eğimine göre belirlenir; kuzey-güney veya doğu-batı dizilimleri güneşlenme için uygundur, küçük arazilerde sıralar uzun kenara paralel düzenlenir. Dikimden sonraki ilk 2 yıl kök gelişimi ve şekil verme dönemidir; istenilen verim 3. veya 4. yıldan itibaren başlar.
Toprak işleme ve gübreleme
Toprak işleme; yabancı otlarla mücadele, havalandırma ve ısıtma, besin maddesi alımını kolaylaştırma, su tutma kapasitesini artırma, kaymak tabakasını kırma ve gübreyi toprağa karıştırma amaçlarıyla yapılır. Dikimden önce arazinin düzeltilmesi sonraki yetiştiricilik faaliyetlerini kolaylaştırır.
Bağlarda toprak sonbahar ve ilkbaharda olmak üzere yılda 2 defa işlenir. Gerektiğinde ilkbahar-yaz aylarında diskaro benzeri aletlerle yüzlek sürüm yapılır; bu uygulama yabancı ot kontrolüne, toprağın havalanmasına ve su kaybının azaltılmasına yardımcı olur.
Gözler kabarmadan önce taban gübrelemesi, daneler saçma veya koruk iriliğine ulaştığında üst gübreleme yapılır ve yılda en fazla 2 gübreleme uygulanır. Organik ve/veya mineral gübreler kullanılır; gübrelemenin toprak analizlerine göre yapılması tavsiye edilir.
Budama, sulama ve koruma
Asmalarda verimli gözler dikkate alınarak 4-5 göz üzerinden kısa budama yapılır ve budama her yıl düzenli sürdürülür.
Yeni tesislerde ilk yıllardaki sulama, iklim ve yetiştiricilik koşulları dikkate alınarak yapılır. Yağışın düzensiz, yetersiz ya da kurak olduğu durumlarda bağlar sulanır; özellikle pergola sistemindeki bağlarda yazın bitki ihtiyacına göre sulama uygulanır ve damla sulama tavsiye edilir.
Hastalıklar, zararlılar ve yabancı otlara karşı ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılır. Toprak işleme, kabartma ve çapalama da yabancı ot mücadelesinde kullanılan yöntemlerdir.
Nasıl hasat edilir, tüketilir ve muhafaza edilir?
Hasat ve piyasaya arz
Hasat, iklime bağlı olarak genellikle ağustos sonu ile eylül başında yapılır. Sarı-yeşil ve tonlarındaki istenen olgunluk rengine ulaşan üzümler, asmaya zarar vermeden saplarıyla birlikte salkım hâlinde toplanır ve gıda ile temasa uygun kasa veya kaplara alınır.
Ürün, ilgili gıda mevzuatına uygun etiket bilgilerini taşıyan ve gıda ile temasa uygun ambalajlarla tüketiciye sunulur.
Taze tüketim
Kaş Margaz Üzümü sofralık olarak tüketilir ve hasattan sonra hemen değerlendirilebilir.
Muhafaza koşulları
Dayanıklı sap ve tane yapısı, ürünü muhafaza ve nakliyeye uygun kılar. Hemen tüketilmeyecek üzümler kuru, serin, temiz ve kokulardan ari ortam veya depolarda tutulur; depolamada salkımların üst üste fazla istiflenmemesi gerekir.
Hasat ne zaman yapılır?
Hasat, iklim koşullarına bağlı olarak çoğunlukla ağustos sonu ile eylül başında gerçekleştirilir. Başlangıç için aranan görünür olgunluk, tanelerin sarı-yeşil ve tonlarındaki rengini almasıdır.
Yüksek rakımlı bağlarda ürün, coğrafi koşullara bağlı olarak aralık-ocak aylarına kadar dalında dayanabilir. Dalında bekleme sırasında tane kabuğu gül rengine dönebilir.
Kaş coğrafyası ürünü nasıl şekillendirir?
Kaş Margaz Üzümü, Kaş ilçesinin Üzümlü, İslamlar, Çayköy, Dere, Kemer, Çavdır, Aklar, Çamlıköy, Palamut, Yuvacık, Pınarbaşı, Çamlıova, Bezirgan, İkizce, Hacıoğlan, Sütleğen, Beldibi, Gürsu, Ortabağ, Doğantaş, Kasaba ve Uğrar mahallelerini kapsayan coğrafi sınırda yetiştirilir.
Yetiştiricilikte killi-tınlı ile kumlu-killi-tınlı, hafif-orta bünyeli; iyi havalanan ve nem tutan, tuzluluğu düşük, kireç içeriği yüksek ve hafif alkali karakterli topraklar öne çıkar. Bu toprakların drenaj sorunu taşımaması ve organik madde içeriğinin yeterli olması da kayıtlı yetişme koşulları arasındadır.
Karakteristik Akdeniz iklimi, batı-güneybatı ve kuzey yönlerinden esen rüzgârlar ile güneye bakan yamaçlar üzümün güneşlenmesini ve soğuklama ihtiyacının karşılanmasını etkiler. Uzun yıllar yağış ortalamasının 526-846 mm aralığında olması, çiçeklenme-hasat arasındaki haziran-eylül döneminde yağışın 27-55 mm aralığında kalması; sıcaklıkla birlikte şeker-asit ve tanen dengesine, ayrıca hasat olgunluğuna katkı sağlar.
Döllenmenin istenen biçimde gerçekleşmesi için yağış ve sisin olmaması, günlük ortalama sıcaklığın ise 15 °C’nin altına düşmemesi aranır. Kumlu-killi-tınlı yapı ve vejetasyon dönemindeki sınırlı yağış, yabancı ot varlığının nispeten az olmasıyla ilişkilendirilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve koruma
Kaş Margaz Üzümü, 1731 tescil numarasıyla menşe adı olarak 2 Mayıs 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 20 Ekim 2023 tarihinden itibaren korunmak üzere kayda alınmıştır.
Tescil ettiren Kumluca Ticaret ve Sanayi Odasıdır. Tescil ettiren, coğrafi işarete ilişkin hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
İşaretleme kuralları
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde Kaş Margaz Üzümü ibareli logo ile menşe adı amblemi yer alır. Bu kullanım ürün veya ambalaj üzerinde mümkün değilse, logo ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı ve ölçütleri
Denetimler, Kaş Ziraat Odası koordinatörlüğünde; Kaş Ziraat Odası, Kumluca Ticaret ve Sanayi Odası ve Kaş Tarım ve Orman İlçe Müdürlüğünden ürün hakkında bilgi sahibi birer personelin katılımıyla oluşan en az 3 kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetim, yılda en az bir kez düzenli olarak; şikâyet hâlinde veya gerekli görülen durumlarda ise ayrıca gerçekleştirilir.
Denetimde Margaz çeşidi üzüm kullanımı, üretim metoduna uygunluk ile Kaş Margaz Üzümü ibaresi ve menşe adı ambleminin doğru kullanımı kontrol edilir. Denetim mercii, denetimin yürütülmesinde kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.
Kaş Margaz Üzümünün bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri (üzüm şırasında)
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Titrasyon asitliği (tartarik asit cinsinden) (g/100g) | 3,3-4,2 |
| pH | 3,92-4,16 |
| Suda çözünebilir kuru madde (briks değeri) (en az, %) | 20 |
| Toplam fenolik madde (mg GAE/kg) | 2352-2527 |
| Toplam tanen (g TA/kg) | 1,03-1,77 |