Kahta Narı

Yetiştiricilik ve üretim nasıl yapılır?

Toprak ve iklim koşulları

Nar, çakıllı topraklardan ağır killi topraklara kadar farklı koşullarda yetişebilse de derin, geçirgen, alkali, kumlu killi, organik maddece zengin ve orta derecede tuzlu topraklar en uygun topraklar olarak tanımlanır. Bitkinin gelişimi için geçirgen, nemli ve serin toprak yapısı tercih edilir.

Kışları ılık ve yağışlı, yazları sıcak ve kurak ekolojiler gelişim için uygundur; çiçeklenme yüksek sıcaklık toplamı ister ve meyve oluşumunda kuru hava kaliteli meyveye katkı sağlar. Taze sürgünler -10 °C’nin, ana gövde ise -18 °C’nin altındaki sıcaklıklarda soğuktan zarar görür; yıllık ortalama 500 mm yağış yeterli görülür ve yağışın ilkbaharda düşmesi istenir.

Yaz yağışları meyve kalitesini olumsuz etkileyebilir; olgunluğa ve hasada yakın yağmurlar kabuk çatlamasına, aşırı rüzgâr ise kalite düşüşüne neden olabilir. Bu nedenle yetiştirme koşullarında yağış ve rüzgârın etkisi dikkate alınır.

Bahçe tesisi ve fidan üretimi

Bahçe tesisinde güneşlenme ve hava sirkülasyonu için kuzey-güney doğrultusu tercih edilir; dikimden önce toprak derince sürülür. Sıra üzeri ve sıra arası dikim sıklığı 1,5-2 m × 2,5-3 m olarak verilir; bu mesafelerde 40 × 60 cm derinlik ve genişlikte çukurlar açılır.

Sonbahardan itibaren yaprağını döken fidanlara dikim sonrasında can suyu verilir; bazı üreticiler bağ ve bostanların çevresinde çit biçiminde nar dikimi yapar. Erken ilkbaharda sağlıklı ağaçlardan alınan 1-2 yaşındaki, yaklaşık 1,5-2 cm çapındaki dallar 15-20 cm uzunluğunda kesilir, yarıya kadar yumuşak toprağa batırılır ve düzenli sulanır.

Köklenen ve kışı geçiren dallar bir sonraki ilkbaharda fidan olarak kullanılır; bu yöntem çeşit özelliklerinin korunmasını sağlar. Bahçe büyüklüğü ve olası kayıplar dikkate alınarak gerekli fidan sayısının ortalama 1,5 katı kadar çelik alınır.

Terbiye, şekil ve bakım budaması

Terbiye budamasına ilk dikimle başlanır; fidanlar dikimle birlikte 50-60 cm yükseklikten kesilir, alttaki sürgünler ve uzun kökler kısaltılarak temizlenir. İlk 2-3 yıl şekil budaması yapılır; ikinci yıl toprak hizasındaki güçlü 3-4 ana gövde seçilir ve diğer dallar kesilir.

Yıllık budama, gövdeye su yürümeden önce bölgede ocak-şubat aylarında tamamlanır. Ana gövdelerden çıkan birincil ve ikincil dallarda ikinci veya üçüncü yılda tepe alma yapılır; ana gövde dışındaki dip sürgünleri her yıl temizlenir.

Ağaçlar 10-12 yaşına geldiğinde yaşlı dallar kesilir, yandan çıkan gövdeler bırakılır ve gençleştirme budaması yapılır. Ağaçlara genellikle 3-4 gövdeli şekil verilir; verim çağında obur dallar dipten alınır, taç budaması ve gerektiğinde taç içi seyreltme uygulanır.

Gübreleme

İlk bahçe tesisinde ve sonraki yıllarda toprak ıslahı için hayvan gübresi kullanılır; kimyasal gübre uygulamasından önce toprak ve bitki analizleri yapılır. Fosfor ve potasyum içeren gübreler meyve oluşumu için gerekli görülür ve hasattan sonra kışa girerken verilmesi tavsiye edilir.

Azotlu gübrenin yaklaşık 2/3’ü ilkbaharın ilk aylarında, kalan 1/3’ü haziran ayı sonuna doğru uygulanır ve uygulama sonrasında sulama yapılır. İlk dikilen fidanlarda hayvan gübresi kullanılır; sonraki 4-5 yılda bir ağaç başına ortalama 15 kg hayvan gübresi verilmesi öngörülür.

Genel gübrelemede iyi yanmış çiftlik gübresi kullanılır; gübre kök bölgesine 2-3 yılda bir sonbahar-kış aylarında uygulanır ve çapa ile toprağa karıştırılır. Duruma göre ilkbahar ve yaz aylarında iki kez azotlu, kış aylarında ise fosfor içeren gübre kullanılabilir.

Sulama ve bitki koruma

Dikimden itibaren kök gelişimi için düzenli sulama yapılır; şubat ve mart aylarında odun gözleri sürmeye başladığında yağış durumuna göre sulamaya başlanır. Çiçek tomurcuğu ve meyve tutumu başlangıcında sulama yapılır; meyve çatlamasını sınırlamak ve kaliteyi korumak için sulama düzeni sürdürülür.

Sicil metninde ilkbahardan itibaren yağış durumuna bağlı olarak azar azar ve “10-2 gün” aralıklarla sulama tavsiye edilir. Mevcut bahçelerin çoğunda salma sulama uygulanır; ağaç diplerinden açılan kanallarla 4-5 günde bir sulama yapılır ve bu kanallar her ilkbaharda yenilenir.

Meyve hasadından 12-15 gün önce ve meyve olgunlaşarak hasat zamanı yaklaştığında sulama kesilir. Hastalık ve zararlılarla mücadelede mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılır; yabancı otlar sıra aralarında mekanik olarak, ağaç dipleri ile traktörün giremediği sıra üzerlerinde ise el çapasıyla uzaklaştırılır.

Hasat nasıl yapılır?

Olgunluk belirtileri ve hasat dönemi

Çiçeklenme seyrinin uzun olması, meyvelerde olgunluk farklılıkları oluşturabilir. Hasat; meyvenin kendine özgü renk ve iriliğe ulaştığı, kaliks segmentlerinin dışarıya doğru açıldığı ve meyve üzerindeki erkek organ iplikçiklerinin kuruduğu dönemden itibaren yapılır.

Hasat genel olarak ağustos-kasım ayları arasında gerçekleştirilir. Üreticiler meyvelerin yaklaşık %80’i olgunlaştığında hasada başlar; ağaçtaki meyvelerin tamamı toplanır ve olgunlaşmamış, küçük, ileri derecede çatlamış ya da zedelenmiş meyveler hasatta veya hasattan sonra ayrılır.

Hasat sonrası nasıl muhafaza edilir?

Depolama ve muhafaza

Büyük ölçekli ve uzun süreli depolamada, ortam nemi %85-90 ve sıcaklığı 5-10 °C aralığında tutulan modern soğuk hava depoları tercih edilir. Bu depolarda hastalık ve zararlı riski dikkate alınarak ilaçlama yapılır.

Küçük ölçekli ve geleneksel muhafazada zarar görmemiş, tasnif edilmiş meyveler; temiz, kuru, serin, güneş görmeyen ve zemini uygun ortamlarda sergi halinde depolanır. Ürün, hasattan sonra bu koşullarda 4 aya kadar muhafaza edilebilir.