Coğrafi işaretli ürün · Bursa
Bursa’nın İznik ilçesinde yün, pamuk ve keten ipliklerle desenli veya düz dokunur. Kirli beyaz ya da krem zeminli kumaşlardan giyim, örtü ve günlük kullanım eşyaları yapılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗İznik Derbent Dokuması nedir?
İznik Derbent Dokuması; yün, pamuk ve keten ipliklerle desenli ya da düz olarak İznik ilçesinde üretilen dokumadır.
Yün, keten ve pamuk ipliklerin incelik ve kalınlıkları dokunacak ürünün kullanım alanına göre; 20’lik, 30’luk, 40’lık, 50’lik çözgü ipi kullanılarak dokunabilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kullanım alanına göre pamuk ve keten karışımı veya bu ipliklerin her biri tek başına kullanılabilir; sicil farklı özellikte iplik kullanımına da yer verir.
Geleneksel renkler ve ölçüler
İznik Derbent Dokumalarında geleneksel olarak, siyah, bordo, lacivert, yeşil, kırmızı, sarı renkler kullanılır.
Dokumaların eni ve boyu ürüne bağlı olarak değişebilir.
Tercihe bağlı renkler
Tercihe bağlı farklı renklerde kullanılabilir.
Zemin rengi ve geleneksel desenler
Dokumanın zemini kirli beyaz veya krem rengindedir. Geleneksel desenler arasında çift saksı, eğrelti, kırık metre, yan geçme, ördek, davul tokmağı, tefe, islihas yaprağı, kuş gözü, çapraz islihas, bıçak burnu ve kartopu bulunur. Sicilde çift saksı, eğrelti, kırık metre, yan geçme ve ördek desenleri ayrıca görselleştirilir.
Nasıl üretilir?
Örtü, kilim ve ev dokumaları
**Yağlık:** Pamuk iplik ile renkli ve desenli olarak dokunduktan sonra gergeflerde renkli iplik ve gümüş tel ile işlenerek üretilen dokumadır. Bu dokuma, yağlı güreşlerde dereceye girenlere ödül olarak verilir. Ayrıca gelin arabalarını süslemede, gelin bohçalarında, evlerde dekoratif amaçlı örtü ile el silme amaçlı ürün olarak kullanılır.
**Çevre:** Pamuk iplik ile yapılan düz dokumaya gergeflerde renkli ipliklerle çiçek desenleri işlenir. Düğünlerde gelin bohçası, kız evinden erkek evine gönderilen söz mendili olarak kullanılır.
**Kuşak:** Yün veya pamuk iplikle ip şeklinde dokunup ucuna püskül yapılır. Genellikle kırmızı ve beyaz renklerde elbise kemeri olarak da kullanılır.
**Döşek:** Yün iplik kullanılarak renkli çizgili olarak dokunur. Yer minderi olarak kullanılır.
**Kilim:** Yün iplikle kırmızı, mavi, yeşil ve sarı çizgili olarak dokunur.
**Çerga:** Yün iplik ile siyah beyaz çizgili olarak dokunur. Coğrafi sınırda kasım ayından itibaren başlayan zeytin hasadı sırasında soğuktan korunmak için kadınlar tarafından örtü olarak kullanılan dokumadır.
**Torba:** Yün iplik ile siyah beyaz çizgili olarak dokunan kumaş, çanta şeklinde dikilir ve askı kısmı, yün iplikle saç örgüsü şeklinde örülür.
Gömlek, don ve diğer giyim parçaları
**Gömlek:** Pamuklu iplik kullanılarak genellikle düz beyaz veya kırmızı şeritli dokunan kumaştan gömlek dikilip, kol ağızları iğne oyası ile işlenir. Çeyizlik olarak dikilen gömleğin boyun kısmı oyulmaz, iç giyim ürünü olarak kadın ve erkekler tarafından kullanılır.
**Don:** Pamuklu iplik kullanılarak dokunan kumaştan hazırlanır. Paça kısımlarına, renkli ipliklerle iğne oyası yapılarak desen işlenir. Ayak bileğine kadar uzanan don, erkekler tarafından iç giyimde, kadınlar tarafından eteğin altına paça kısmındaki desenler görünecek şekilde günlük kıyafet olarak giyilir.
**Çendele:** Kırmızı ve bordo renkli yün iplik kullanılarak desenli olarak dokunan kumaşlar, önlük olarak kullanılmak üzere hazırlanır. Bel kısmına kuşak takılır.
**Raramka:** Siyah ve beyaz yün iplik kullanılarak düz çizgili olarak dokunur. Raramka, çeşmelerden evlere testilerle su taşıyan kadınların, başörtülerinin ıslanmasını önlemek amacıyla üretilir.
Kenar işleri, peşkir ve çarşaf
**Fisto:** Siyah ve beyaz çizgili ince yün iplik kullanılarak dokunur. Etek yapımında kullanılır.
**Uçkur:** Pamuklu iplik ile kuşak şeklinde dokunur ve uçlarına desen yapılır. Dokuma donların bellerini lastik gibi bağlamak amacıyla kullanılır.
**Peşkir:** Pamuklu iplik ile dokunan havludur. Peşkirin uçlarına dokuma sırasında renkli iplikler ile desenler işlenir. Gelin bohçalarında ve davetlerde hediye olarak verilir.
**Ekmek bezi:** Kırmızı, beyaz ve lacivert renkli pamuk ipliklerle şerit halinde dokunur. Coğrafi sınır halkı bu bezi; evde pişirdiği yemeği sıcak tutması, tarlaya çalışmaya giderken ekmeğini sarıp götürmesi ve yoğurt mayaladığı kabı sarma amacıyla kullanır.
**Çarşaf / Kırpa:** Kırmızı ve beyaz pamuk iplik kullanılarak çizgili ve kenarları motifli olarak dokunur. Kadınlar, örtünme amacıyla kullanır. Dokumalarda; kartopu, ibrik, saksıda çiçek, lale, ebegümeci, ala kiraz, kuşgözü, kırık metre, eğrelti, yonca, tefe, yılan eğrisi, davul tokmağı, ördek, yan geçme, çapraz islihaz, bıçak burnu vb. desenler ile geometrik desenler işlenir.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Giyim ve ev dokumaları
İznik Derbent Dokuması kullanılarak; örtü, iç ve dış giysileri, döşek, kilim, peşkir, torba vb. ürünler üretilir.
Yöreyle bağı nedir?
İznik Derbent Dokumasının geçmişi eskiye dayanır ve İznik ilçesi ile ün bağı bulunur. Üretimin bütün aşamaları sicilde belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
İznik Derbent Dokuması ilk olarak, 1924 yılında Bursa ili İznik ilçesi Derbent Köyünde üretilmiş ve zamanla İznik ilçesinin tamamında üretilir hale gelmiştir.
Yerel ekonomi ve gelenekler
İznik ilçesinin ekonomisinde ve geleneklerinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1357 tescil numaralı İznik Derbent Dokuması mahreç işareti olarak 16 Mayıs 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Dokuması ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Dokuması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; İznik Belediyesinin koordinasyonunda ve İznik Belediyesi, S.S. İznik Kadın Üreticiler Kalkınma Kooperatifi ve İznik Halk Eğitim Merkezinden konuda uzman birer kişiden oluşan denetim mercii ile yılda bir kez ayrıca şikâyet veya gerekli görülen hallerde ise her zaman denetim yapılır. Denetim mercii; üretimde kullanılan iplik türlerinin uygunluğunu; desenlerin uygunluğunu; üretim metoduna uygunluğunu ve İznik Derbent Dokuması ibaresi ile mahreç işareti amblem kullanımının uygunluğunu denetler.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
