Coğrafi işaretli ürün · Iğdır
Iğdır’da yerel koyun veya kuzu eti taş üzerinde tokmakla dövülür. Pirinç, lepe ve yumurtayla hazırlanan iri köfteler salçalı suda patatesle pişirilir; dövülmüş et ve lepe geleneksel hazırlamanın temel girdileridir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Iğdır Taş Köfte Yemeği nedir?
Iğdır Taş Köfte Yemeği, Iğdır’da yerel koyun veya kuzu eti taş üzerinde tokmakla dövülür. Pirinç, lepe ve yumurtayla hazırlanan iri köfteler salçalı suda patatesle pişirilir; dövülmüş et ve lepe geleneksel hazırlamanın temel girdileridir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yerel koyun ve kuzunun taşta dövülmesi
Iğdır Merkez, Aralık, Karakoyunlu ve Tuzluca’da yetiştirilmiş koyun veya kuzunun ön kol, but ve kaburga eti kullanılır. Et 4°C’de 2–4 gün dinlendirildikten sonra sinir ve yağları ayıklanıp taş üzerinde tokmakla dövülür.
Lepe, pirinç ve patates
Lepe kırık nohuttur ve pirinçle birlikte köfte karışımına katılır. Köfteler orta boy patates büyüklüğünde yuvarlanır. Salçalı suda önce köfteler kaynatılır, ardından parçalanmış patates eklenir.
Sarı kök kimliği teyit bekliyor
Sicil sarı kökü Zanthorrhiza Apilifolia adıyla kaydeder.* Bu yazım yörede kullanılan baharatın kesin botanik kimliğini doğrulamadığından girdi başka bitkiyle eşitlenmez. Köfte ve pişirme tabanına eklenen salça ve yağın paylaşımı da ayrı açıklama gerektirir.
* Sicil sarı kök için Zanthorrhiza Apilifolia yazımını verir. Kew POWO Zanthorhiza apiifolia adını Xanthorhiza simplicissima eş adı olarak kaydeder; bu Kuzey Amerika bitkisidir. Yazım benzerliği yöredeki baharatın aynı tür olduğunu doğrulamaz. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Sicildeki üretim anlatımı
Malzemeler ve ölçüler
- 500 gram kemiksiz et
- 4 gram sarı kök (Latince ismi Zanthorrhiza Apilifolia’dır.)
- 15 gram salça
- 10 gram sıvıyağ (veya hayvansal yağ)
- 3 gram karabiber 3–4 dal maydanoz
- ½ adet kuru soğan
- 40 gram lepe (kırık nohut)
- 50 gram pirinç
- 1 adet yumurta
- 1 adet orta boy patates
Yöresel koyun ve kuzu etinin seçimi
Iğdır Taş Köfte Yemeğinin üretiminde Iğdır Merkez, Aralık, Karakoyunlu ve Tuzluca ilçelerinde yetiştirilmiş koyun ve kuzuların ön kol, but ve kaburga kısmı etleri kullanılır. Etlerin yağ, sinir ve damarları gibi istenmeyen kısımları titizlikle temizlenir ve uygun parça büyüklüğünde parçalanır. Kesimden sonra etlerin 2 ile 4 gün arasında 4ºC’de dinlenmiş olması gerekir.
Daha sonra herhangi terbiye yapılmaz. Et dövme taşında et tokmağıyla dövülür.
Dövme taşı ve tokmağın gıda temas koşulları
Dövme taşı ve et tokmağı Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliğine uygun olmalıdır.
Harcın hazırlanması
İyice dövülen et kıyma haline getirilerek salça, sıvıyağ (veya hayvansal yağ), ince kıyılmış maydanoz, lepe ve pirinç katılıp karıştırılarak yoğrulur. Yoğrulmuş kıymanın üzerine sarı kök ve karabiber serpilip yumurta kırıldıktan sonra tekrar yoğrulur. İyice yoğrulan kıyma karışımı, orta boy bir patates büyüklüğünde olacak şekilde avuç içinde yuvarlanarak köfteler hazırlanır.
Kavurma işlemi
Diğer yanda ince kıyılmış kuru soğan sıvıyağ (veya hayvansal yağ) ile kavrulur. Üzerine salça ve su eklenip suyun kaynaması beklenir.
Kaynatma işlemi
Su kaynayınca köfteler suya ilave edilip beş dakika kadar kaynatılır. Daha sonra patates 5–6 parçaya bölünerek yemeğe eklenir. Tuz da eklenip bir süre daha kaynatılır.
Sicildeki muhafaza anlatımı
Üretim zamanı
Coğrafi İşaretin Türü mahreç işareti ise Coğrafi Sınır İçerisinde Gerçekleşmesi Gereken Üretim, İşleme ve Diğer İşlemler: Iğdır Taş Köfte Yemeği, Iğdır ili sınırları içinde bulunan ve kendilerine has floraya sahip olmaları nedeniyle koyun yetiştiriciliği ile ünlenmiş Iğdır Merkez, aralık, Karakoyunlu ve Tuzluca ilçelerinde yetiştirilmiş koyun ve kuzuların ön kol, but ve kaburga kısımlarından elde edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Bu ürün mahreç işareti olarak tescillidir. Ürünün üretim, işleme veya diğer işlemlerinden en az biri belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir.
Coğrafi İşaretin Türü mahreç işareti ise Iğdır Taş Köfte Yemeği, Iğdır ili sınırları içinde bulunan ve kendilerine has floraya sahip olmaları nedeniyle koyun yetiştiriciliği ile ünlenmiş Iğdır Merkez, aralık, Karakoyunlu ve Tuzluca ilçelerinde yetiştirilmiş koyun ve kuzuların ön kol, but ve kaburga kısımlarından elde edilir.
Ayrıca etlerin hazırlanması ve pişirilmesi ile taş köftenin pişirilmesi aşamaları dâhil tüm sürecin ustalık becerisi gerektirmesi nedeniyle tüm üretim aşamalarının belirtilen coğrafi sınır içinde gerçekleşmesi gerekir.
Sicildeki sunum anlatımı
Patatesler de pişince tüketime hazır hale gelen Iğdır Taş Köfte Yemeği ateşten alınarak servis yapılır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescilli ad, kullanım hakkı bulunan işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
276 tescil numaralı Iğdır Taş Köfte Yemeği mahreç işareti olarak 14 Aralık 2017 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Iğdır Taş Köfte Yemeğinin yukarıda belirtilen koşullara uygunluğu denetimi Iğdır Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Iğdır İl Bilim Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü, Iğdır İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, Iğdır Üniversitesi Ziraat Fakültesi ve Iğdır Üniversitesi Gıda Mühendisliğinden en az birer kişinin katılımı ile oluşturulacak denetim mercii tarafından yapılır.
Denetim mercii, coğrafi işaretin kullanımına ilişkin denetimi yılda bir kez düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet üzerine ise her zaman yapar. Iğdır Taş Köfte Yemeğinin üretiminde kullanılan etlerin Iğdır Merkez, Aralık, Karakoyunlu ve Tuzluca ilçelerindeki kesimhanelerden belge karşılığında alınmaları gerekir. Üretimde kullanılan etlerin menşei, tesellüm belgeleri üzerinden kontrol edilir.
Denetim mercii, Iğdır Taş Köfte Yemeği üreten firmalara denetçi ekibi göndererek yukarıda belirtilen özelliklere uygun olarak üretim yapılıp yapılmadığını kontrol eder. Iğdır Taş Köfte Yemeğinin üretim aşamalarından son tüketiciye ulaşana kadar kullanılan alet ve ekipmanın gıda ile temasa uygun olması konusunda üreticiler bilgilendirilerek, denetimler sırasında gerekli uyarılar yapılır.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
