Coğrafi işaretli ürün · Antalya
Antalya’nın İbradı ilçesinde enek adı verilen ardıç türünün olgun kozalaklarından hazırlanan bir pekmezdir. Toroslarda yetişen ağacın kozalakları, ürünün üzüm ve dut pekmezlerinden farklı hammaddesini oluşturur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗İbradı Enek Pekmezi nedir?
İbradı Enek Pekmezi; servigiller familyasına ait bir ardıç türü olan Juniperus drupacea Labilladiere eneklerinden (meyvelerinden) elde edilir. Bu ardıç türü Toroslarda yaklaşık 600 metre ile 1700 metre arasındaki yükseltilerde yetişir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Pekmez çıkarılan ardıç türüne Batı Toroslarda “enek ağacı” denilir.
Enekler eylül-ekim aylarında olgunlaşır.
7 kg enekten yaklaşık 1 kg pekmez elde edilir.
Bitki ve meyve özellikleri
Bu meyveler anatomik birer kozalaktır.
Doku, renk ve tat özellikleri
İbradı Enek Pekmezinin üretiminde, açık gri renkli bir mum tabakası ile kaplı koyu kan kırmızı, bordoya çalan renkte olan olgunlaşmış enekler kullanılır.
Yeşil renk
Olgunlaşmamış enekler yeşil renklidir.
Tablo-1: İbradı Enek Pekmezinin kimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan i̇bradı enek pekmezinin kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Nasıl üretilir?
Üretimde kullanılan enek kozalakları
İbradı Enek Pekmezinin üretiminde, coğrafi sınırda yetişen enek ağacının enekleri kullanılır.
Kozalakların toplanması ve verim
Ağaçlardan dökülen eneklerin, koyu kan kırmızı, bordoya çalan renkte, tam olarak olgunlaşmış olanları nisan – ekim ayları arasında toplanır. Yaklaşık 7 kg’dan 1 kg pekmez elde edilir.
Kozalakların yıkanması
Enekler kırılmadan önce yıkama işleminden geçirilir.
Kozalakların kırılması
Olgun kozalaklar, geleneksel usulde, bir taş üzerinde tokmak (meşe ağacından yapılmış bir alet ) ile vurulup kırılır ve parçalanır. Bu işlem bir kırma makinesiyle de yapılabilir.
Suda bekletme ve meşe külü ilavesi
Kırılan enekler katran ağacından yapılmış “Şarahmana” adı verilen dikdörtgen şeklindeki tahta varillerde 2 gün kadar bekletilir. Bu suya 50 kg kırılmış enek için 2 kg meşe külü ilave edilir. Meşe külü eklenmesi ile eneklerin buruk / acı tadının giderilmesi amaçlanır.
Öz suyunun süzülmesi
Özünü alan meşe küllü su, süzülerek bakır kazanlara alınır.
Odun ateşinde koyulaştırma
Odun ateşinde yaklaşık 100–110 °C sıcaklıkta rengi koyulaşıp kıvam alıncaya kadar 8–10 saat kaynatılır.
Kaynatma sırasında köpük alma
Kaynatma işlemi sırasında pekmez üzerinde oluşan köpükler alınarak pekmezin topaklaşması önlenir.
Kaynatma sonrası soğutma
Kaynatma işleminden sonra pekmez 1 gün soğumaya bırakılır.
Kavanozlama ve ürün koşulları
Soğuduktan sonra cam kavanozlara dökülerek satışa hazır hale getirilir. Nihai ürün ağır metal miktarları açısından Türk Gıda Kodeksinde belirtilen değerlere uygun olur.
Muhafaza koşulları
Oda sıcaklığında 1 yıl muhafaza edilebilen İbradı Enek Pekmezi ekim-kasım aylarında yapılır ve yılın her ayında piyasada bulunması mümkündür.
Yöresiyle bağı nedir?
Üretimi, coğrafi sınıra özgü nitelik taşır. Bu sebeplerle coğrafi sınırla ün bağı bulunan İbradı Enek Pekmezinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir. İbradı ilçesinin mutfak kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahip olan İbradı Enek Pekmezinin üretildiği İbradı ilçesi ile ün bağı bulunur. İbradı Enek Pekmezinin geçmişi eskiye dayanmaktadır.
Kökeni ve üretim geleneği
İbradı mutfak kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1844 tescil numaralı İbradı Enek Pekmezi mahreç işareti olarak 21 Nisan 2026 tarihinde tescil edilmiştir. İbradı Enek Pekmezi ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında İbradı Enek Pekmezi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; İbradı Kaymakamlığının koordinatörlüğünde ve İbradı Belediyesi, İbradı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve İbradı Kaymakamlığından konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii tarafından; ürünün coğrafi sınırda üretilmesinin uygunluğu; üretim metoduna uygunluk; ürünün pişirildiği bakır kazanların kalayında aşınma olup olmadığı, ambalajlama ve muhafaza koşullarının uygunluğu ve İbradı Enek Pekmezi ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
