Coğrafi işaretli ürün · Antalya
İbradı’nda enek ağacının olgun kozalaklarından, meşe küllü özle hazırlanan pekmez.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗İbradı Enek Pekmezi nedir?
İbradı Enek Pekmezi, servigiller familyasına ait bir ardıç türü olan Juniperus drupacea Labilladiere eneklerinden, yani meyvelerinden elde edilen bir pekmezdir. Bu meyveler anatomik olarak kozalak niteliğindedir.
Batı Toroslarda pekmez çıkarılan bu ardıç türü “enek ağacı” adıyla anılır. Pekmez üretiminde açık gri renkli mum tabakasıyla kaplı, koyu kan kırmızıdan bordoya çalan renkteki olgun enekler kullanılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ardıç kozalağı hammaddesi
İbradı Enek Pekmezinin hammaddesi, enek ağacının enek adı verilen kozalaklarıdır. Bu ardıç türü Toroslarda yaklaşık 600 metre ile 1700 metre arasındaki yükseltilerde yetişir.
Olgun enek seçimi ve verim
Olgunlaşmamış enekler yeşil renklidir; üretimde ise koyu kan kırmızı, bordoya çalan renkteki tam olgun enekler tercih edilir. Enekler eylül-ekim aylarında olgunlaşır ve yaklaşık 7 kg enekten 1 kg pekmez elde edilir.
Meşe küllü öz ve odun ateşi
Kırılmış eneklerin bekletildiği suya meşe külü eklenmesi, eneklerin buruk veya acı tadını gidermeyi amaçlar. Elde edilen öz, bakır kazanlarda odun ateşinde rengi koyulaşıp kıvam alıncaya kadar kaynatılır.
Kayıtlı kimyasal değerler
Ürünün suda çözünür kuru madde, pH, şekerler, HMF, fenolik ve flavonoid madde değerleri ile mineral içeriği sicilde aralıklar hâlinde kayıt altına alınmıştır. Bu analitik değerler aşağıdaki tabloda sicildeki satır, sütun, sıra ve birimlerle korunmuştur.
Tablo 1. İbradı Enek Pekmezinin kimyasal özellikleri
Nasıl üretilir?
Olgun kozalakların toplanması
Üretimde, coğrafi sınırda yetişen enek ağacının enekleri kullanılır. Ağaçlardan dökülen, koyu kan kırmızı ile bordoya çalan renkte ve tam olgunlaşmış enekler nisan-ekim ayları arasında toplanır.
Yıkama ve kırma
Enekler kırılmadan önce yıkanır. Olgun kozalaklar geleneksel usulde bir taş üzerinde, meşe ağacından yapılmış tokmakla vurularak kırılıp parçalanır; bu işlem kırma makinesiyle de yapılabilir.
Özün çıkarılması
Kırılan enekler, katran ağacından yapılmış ve “Şarahmana” denilen dikdörtgen biçimli tahta varillerde yaklaşık 2 gün bekletilir. Bekletme işlemindeki suya 50 kg kırılmış enek için 2 kg meşe külü ilave edilir.
Kaynatma ve köpük alma
Özünü alan meşe küllü su süzülerek bakır kazanlara alınır. Odun ateşinde yaklaşık 100-110 °C sıcaklıkta, rengi koyulaşıp kıvam alıncaya kadar 8-10 saat kaynatılır.
Kaynatma sırasında pekmezin üzerinde oluşan köpükler alınır; bu işlem topaklaşmayı önlemeye yöneliktir.
Piyasaya nasıl hazırlanır ve arz edilir?
Soğutma ve paketleme
Kaynatma tamamlandıktan sonra pekmez 1 gün soğumaya bırakılır. Soğuyan pekmez cam kavanozlara doldurularak satışa hazır hâle getirilir.
Nihai ürünün ağır metal miktarları bakımından Türk Gıda Kodeksi’nde belirtilen değerlere uygun olması öngörülür.
Üretim ve muhafaza dönemi nedir?
Olgunlaşma, toplama ve üretim
Enekler eylül-ekim aylarında olgunlaşır. Ağaçlardan dökülen tam olgun enekler nisan-ekim ayları arasında toplanır; İbradı Enek Pekmezi ise ekim-kasım aylarında yapılır.
Muhafaza ve piyasada bulunma
İbradı Enek Pekmezi oda sıcaklığında 1 yıl muhafaza edilebilir. Ürünün yılın her ayında piyasada bulunması mümkündür.
Coğrafi bağ nasıl kurulur?
İbradı ile ün bağı
İbradı Enek Pekmezinin üretildiği İbradı ilçesiyle ün bağı bulunur. Ürün, İbradı ilçesinin mutfak kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Coğrafi sınırda bütün üretim
İbradı Enek Pekmezinin tüm üretim aşamaları Antalya ili İbradı ilçesi sınırında gerçekleştirilir. Bu zorunluluk; süzülmüş özün bakır kazanda odun ateşinde yaklaşık 100-110 °C’de 8-10 saat kaynatılması da dâhil olmak üzere, tanımlanan üretim ve işleme adımlarını kapsar.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil statüsü ve kapsamı
İbradı Enek Pekmezi, Mahreç İşareti olarak 1844 tescil numarasıyla 21.04.2026 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 16.02.2024 tarihinden itibaren korunmak üzere tescil edilmiştir; coğrafi sınırı Antalya ili İbradı ilçesidir.
İşaretleme kuralları
“İbradı Enek Pekmezi” ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumda bu ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, İbradı Kaymakamlığının koordinatörlüğünde; İbradı Belediyesi, İbradı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve İbradı Kaymakamlığından konuda uzman birer kişinin katılımıyla oluşan üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez yapılır; gerekli görülen hâllerde ve şikâyet üzerine her zaman gerçekleştirilebilir.
Kontrol edilen hususlar
Denetim; ürünün coğrafi sınırda üretilmesini, üretim metoduna uygunluğu, bakır kazanların kalayında aşınma bulunup bulunmadığını, ambalajlama ve muhafaza koşullarını ve ürün ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımını kapsar.
Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren İbradı Kaymakamlığı, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.