Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’ın Belen ilçesinde sıvı üzüm pekmezine önceden hazırlanmış katı pekmez eklenerek üretilen, tatlı ve sürülebilir kıvamda bir pekmezdir. Katı kıvamı, hammaddeden elde edilen sıvı pekmezin sonraki işleme aşamasında oluşur.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Belen Kömürçukuru Pekmezi nedir?
Belen Kömürçukuru Pekmezi, sıvı üzüm pekmezine üretim teknolojisi gereği önceden üretilmiş katı üzüm pekmezi katılarak üretilen, sürülebilir ve katı kıvama sahip bir pekmezdir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Özellikle Belen ilçesinin Kömürçukuru Mahallesinde üretilmesi ile alışılagelmiş adıyla halk arasında Belen Kömürçukuru Pekmezi olarak bilinir.
Belen Kömürçukuru Pekmezi; Türk Gıda Kodeksi mevzuatına uygun olarak üretilir ve tüketiciye arz edilir.
Pekmez türü ve kıvamı
Belen Kömürçukuru Pekmezi, tatlı ve katı üzüm pekmezi sınıfında yer alır.
Doku, renk ve tat özellikleri
Belen Kömürçukuru Pekmezinin rengi krem-kahverengiden açık kahverengi renk tonlarında değişir.
Renkte meydana gelen bu farklılaşma, pekmezin çırpılma süresine bağlı olarak değişkenlik gösterir.
Çırpılma süresi arttıkça Belen Kömürçukuru Pekmezinin rengi daha açık renk tonlarına doğru değişir.
Nasıl üretilir?
Üzüm seçimi, ayıklama ve yıkama
Belen Kömürçukuru Pekmezinin üretiminin her aşamasında gıda ile temasa uygun alet ve ekipman kullanılır. Üretimde tercihen belirtilen coğrafi sınırda üretilen üzümler kullanılır. Üzümler; toplandıktan sonra ayıklanır ve yıkanır.
Pekmez toprağı ilavesi ve üzümün ezilmesi
Pekmez üretimi için yaklaşık 200 kg üzüme bölgede pekmez toprağı olarak nitelendirilen ilgili gıda mevzuatına uygun 2–3 kg kalsiyum karbonat karıştırılır. Üzümler önce mekanik olarak ezilir daha sonra “megene” denilen tahta teknelere alınarak ezme işlemine devam edilir.
Kaynatma işlemi
Elde edilen üzüm şırası “lakın” denilen tabanı düz kalaylı bakır leğenlerde kaynatılır.
Kaynatma sonrası dinlendirme
Kaynatılan üzüm şırasının 30–60 dakika kadar dinlendirilmesi sağlanır.
Süzme ve yeniden kaynatma
Ilık haldeki üzüm şırası bölgede “cehmer” adı verilen süzeklerden süzülür ve tekrar kaynatmaya alınır.
Koyulaştırma, dinlendirme ve çırpma
Kaynatma işlemine üzüm şırasının istenilen kıvama gelinceye kadar devam edilir. Bölgede “kernep” adı verilen karıştırıcılar yardımıyla kaynatma sırasında şıranın karıştırılması sağlanır. İstenilen kıvama getirilen üzüm pekmezi tahta teknelere alınır. Bu pekmez iki gün kadar dinlendirilir. İki günlük dinlendirme sırasında pekmez aralıklarla çırpılır. Böylelikle pekmezin renginin açılması ve ürüne özgü kıvamını alması sağlanır.
Çırpma işlemi; “külek” adı verilen tahta kürekler ile yapılabildiği gibi, son yıllarda ucunda karıştırıcı başlığı bulunan daha modern ekipmanlar ile de yapılabilir.
Katı pekmez ilavesi ve ambalajda katılaşma
Üretilen bu pekmez ambalajlara dolum yapılmadan önce ortalama %1 oranında daha önceden üretilmiş bölgede maya olarak tabir edilen katı üzüm pekmezi ile homojen olarak karıştırılır. Bu işlem pekmezin konulduğu ambalaj içinde katılaşmasını tamamlamasını sağlar. Belen Kömürçukuru Pekmezi üretim akış şeması aşağıda Şekil-2’de verilmiştir.
* Ürünün sicil belgesinde önceden üretilmiş katı pekmez ilavesi anlatımda ortalama %1, üretim şemasında ise yaklaşık %0,1 olarak verilmektedir. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (İskenderun Ticaret ve Sanayi Odası; Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğü) teyidi beklenmektedir.
Sicildeki üretim akış şeması
- Üzüm
- Yıkama ve Ayıklama
- Pekmez Toprağı İlavesi
- Üzümlerin Sıkılması (Şıra eldesi)
- Isıl İşlem
- Dinlendirme (30–60 dk)
- Kaynatma Kazanına Alma
- Kaynatma ve Koyulaştırma (40–45 dk)
- Teknelere Alma ve Dinlendirme
- Çırpma İşlemi
- Katı Üzüm Pekmezinden Yaklaşık % 0,1 Oranında Katılması
- Ambalajlama ve Pekmezin Ambalaj İçinde Katılaşması
- Tüketiciye Arz / Pazarlama
Ambalaj etiketinin koşulları
Ürünün ambalajında ilgili gıda mevzuatına uygun etiket bilgileri yer alır.
Dolum, ambalajlama ve muhafaza
Gıda ile temasa uygun ambalajlar ile ambalajlanarak serin ortamlarda muhafaza edilir.
Belen Kömürçukuru Pekmezi; üretiminden son tüketiciye kadar tüm aşamalarında, temiz ve kuru yerlerde kokulardan ari biçimde, doğrudan güneş ışığından korunur.
Yöresiyle bağı nedir?
Belen Kömürçukuru Pekmezinin, belirtilen coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Ürün hazırlamada ustalık becerisi gerektirmesi ve kullanılan üretim metodu bakımından farklılaşan Belen Kömürçukuru Pekmezinin tüm üretim aşamaları belirtilen coğrafi sınırda geçekleşmelidir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Belen Kömürçukuru Pekmezi; doğrudan tüketilebileceği gibi, ekmek üzerine sürülerek veya ceviz içi ile karıştırılarak da tüketilebilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
814 tescil numaralı Belen Kömürçukuru Pekmezi mahreç işareti olarak 28 Temmuz 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Belen Kömürçukuru Pekmezi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Belen Kömürçukuru Pekmezi ibareli logo ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; İskenderun Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; İskenderun Ticaret ve Sanayi Odası ile Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak İskenderun Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii; Belen Kömürçukuru Pekmezi coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğunu, ürünün depolama ve muhafaza koşulları ile “Üretim Metodu” bölümünde belirtilen hususlara uygun üretim yapılıp yapılmadığını denetler.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gereken tedbirler, denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Belen Kömürçukuru Pekmezinde üzüm suyu durultulup pişirilir; tahta araçlarla karıştırma ve çırpma, dinlendirmeyle birlikte kıvamı oluşturur. Hatay çevresinin bağcılığa dayanan pekmez yapım geleneğinde yer alır. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
