Coğrafi işaretli ürün · Malatya
Malatya’nın Hekimhan ilçesinde tohumdan yetişen benzer yerel tiplerden elde edilir. İnce kabuklu, yuvarlak meyvesinin beyaz-açık sarı içi kolay ayrılır ve iç randımanı yüksektir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hekimhan Cevizi nedir?
Hekimhan Cevizi, bitkisel ürün niteliğinde bir üründür. Bilimsel adı Cevizi diye'tir. Hekimhan Cevizi, Anadolu Cevizi diye tabir edilen Juglans regia L. türüne aittir.
Ayırt edici özellikleri
Sistematikte Dicotiledoneae sınıfı Juglandes takımı Juglandaceae familyasının Juglans cinsinde yer almaktadır.
Malatya ilinin Hekimhan ilçesinde yetiştirilir.
Ağaç gelişimi orta kuvvetlidir.
Kaynak tablosundaki fiziksel ve kimyasal değerler, hasattan sonra iç nemi %8’in altına inene ve iç bölmeleri kuruyana kadar kurutulmuş cevizlere aittir.
Hammadde ve bileşim
İlçede yaşı 400’lü yılları bulan ceviz ağaçları tek bir çeşit olmayıp tohumdan yetişmiş, genel özellikleri bakımından birbirine yakın birçok tipin oluşturduğu cevizlerdir.
İnce kabuklu taneler
Hekimhan Cevizi ince kabuklu (kabuk kalınlığı 1,5 milimetreye kadar), iç randımanı yüksek (%50’nin üzeri), iç renginin beyaz ve açık sarı, kabuktan kolay ayrılan, yağ oranının yüksek olması (%60–70 arası) gibi olumlu özelliklerinden dolayı tercih edilen bir cevizdir.
Bitki ve meyve özellikleri
Bitkisel Özellikleri Hekimhan Cevizi kazık kök yapısına sahip olup protogyny çiçek yapısındadır.
Yaprak dökümü kasım ve aralık ayı içerisinde olmaktadır.
Ortalama olarak; meyve ağırlığı 10–15 gram, iç ağırlığı 6–9 gram, iç yüzdesi % 50–60, kabuk kalınlığı ise 1,00–1,50 milimetre olarak belirlenmiştir.
Meyve şekilleri yuvarlak ve meyve iriliği ekstra sınıfında yer almaktadır.
Kimyasal Özellikler Yapılan bilimsel çalışmalardaki ortalama verilere göre; Hekimhan Cevizinin kurutulmuş meyvelerindeki protein oranı % 11–18, yağ oranı % 60–70, kül oranı % 1,5–2 ve nem oranı % 2,5–5 olarak belirlenmiştir.
Sicil, Hekimhan Cevizinin meyve kalitesi ve iç randımanını farklı ceviz popülasyonlarıyla karşılaştırırken tercih nedenleri olarak açıklar.
Doku, renk ve tat özellikleri
Fiziksel Özellikleri Kabuk renkleri açık esmer, iç renkleri beyaz ve açık sarı, kabuktan ayrılması kolay ve kabuk pürüzlülükleri orta sınıfta yer almaktadır.
Tablo-1: Hekimhan Cevizinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan hekimhan cevizinin fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Hekimhan Cevizi Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Hekimhan ilçesinde tipik karasal iklim hüküm sürmesine rağmen özellikle cevizin iç olgunlaşma dönemi olan Ağustos sonu ile Eylül aylarında yüksek sıcaklıkların olmaması Hekimhan cevizinin kalite özelliklerinin ortaya çıkmasına önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Kış aylarında -20 °C ile -25 °C’ye kadar dayanabilmektedir. Özellikle meyve gelişim döneminde aşırı sıcaklara karşı hassastır.
Hasat işlemi
Hızlı meyve gelişiminin olduğu dönemler ile hasat zamanı oluşan aşırı sıcaklıklar cevizde iç kararmalarına neden olmaktadır. Çiçeklenme döneminde oluşan aşırı sıcaklıklar ağaçların strese girmesine ve dişi çiçekte anormallikler oluşmasına neden olmaktadır. Ekstrem düşük ve yüksek sıcaklıklar Hekimhan Cevizinin yetiştiriciliğini olumsuz etkilemektedir. Kış dinlenme isteği yaklaşık 1200–1500 saatlik süredir. Hekimhan Cevizinin toprak isteği Anadolu cevizlerinin toprak isteği gibidir.
Derin, iyi drene olan, tınlı, siltli, kumlu-tınlı (orta tekstürlü), organik maddece zengin topraklarda iyi gelişim gösterir. En uygun toprak pH 5,5–7,5 arasında olmalıdır.
Sayısal özellikler
İlçede doğal olarak oluşmuş ceviz popülasyonunun yanı sıra çiftçiler tarafından, yine ilçedeki üstün özellikli ağaçlardan alınan üretim materyallerinin ceviz çöğürleri üzerine aşılanarak Hekimhan Cevizlerinin çoğaltılması yapılmaktadır. Hekimhan ilçesi ve köylerinde ceviz bahçeleri, sulama suyu problemi olmayan, 1100 ilâ 1800 metre rakıma sahip alanlarda en az 8×10 metre veya 10×10 metre mesafeyle dikimi yapılmalıdır. Dikimde tozlayıcı çeşit kullanılmasına dikkat edilmelidir.
Fidan dikimi sonbaharda yaprak dökümüyle başlayıp ilkbaharda ağaçlara su yürüyünceye kadar olan dönemde yapılabilir. Genellikle ilkbahar döneminde dikim tercih edilmektedir. Terbiye sistemi olarak değişik doruk dallı terbiye sistemi uygulanmalıdır. Bu sisteme göre ceviz ağacı, yüksek düzgün bir gövde üzerinde sarmal olarak dizilen ve aralarında 25 ilâ 50 santimetre mesafe olan 4–5 ana dallı iskelet oluşturularak ağaç şekli oluşturulmalıdır.
Sayısal özellikler · 2
Hasat, iç zarın(meyveyi ayırıcı zarın) kahverengiye dönüşmeye başladığı dönemde yapılmalı ve geciktirilmemelidir. Bu dönem köylere göre değişmekle birlikte 15 Eylül ile ekim ayı sonuna kadar devam etmektedir. Pratik olarak meyvenin yeşil kabuğunun çatladığı ve meyvenin %80’ini sarsmayla indirmenin mümkün olduğu dönemde hasat edilmelidir. Hasat edilen meyveler vakit geçirilmeden elle veya makine yardımıyla dış kabuğundan ayrılarak sergi yerinde kurutulmaya bırakılmalıdır.
Kabuklu ceviz için %8 nem düzeyine geldiğinde kurutma işlemi tamamlanır.
Yetişme ve hasat dönemi
Çiçeklenme zamanı 20 Mart 20 Nisan arası olup meyve olgunlaşması ve hasadı ekim ayıdır.
Yöreyle bağı
Hekimhan ilçesinin iklim ve toprak özellikleri ceviz yetiştiriciliği için uygundur. Bu iklim ve toprak özelliklerine çok iyi uyum sağlamış ceviz popülasyonu ilçede doğal olarak ortaya çıkmıştır. Bu iklim ve toprak özellikleri Hekimhan cevizine, diğer ceviz popülasyonlarından farklı olarak ince kabuklu olması (1,5 mm’ye kadar), iç randımanının yüksek olması (%50–60 arası), iç renginin açık olması ve yağ oranının yüksek olması gibi olumlu özellikler kazandırmıştır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Hekimhan Cevizi ibaresi ürün üzerinde kullanılır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
432 tescil numaralı Hekimhan Cevizi menşe adı olarak 27.05.2019 tarihinde tescil edilmiştir. Tescil ettiren kurum kimliği: Fırat Kalkınma Ajansı.
Sicildeki denetim düzeni
Hekimhan Cevizi tescil belgesinde belirtilen üretim alanına, üretim yöntemine ve ürünün özelliklerine uygunluğu kontrol etmek üzere oluşturulacak denetim merciinde, her bir kurum için en az birer personel olmak üzere Kayısı Araştırma İstasyonu Müdürlüğü, Malatya Tarım ve Orman İl Müdürlüğü, Hekimhan Tarım ve Orman İlçe Müdürlüğü tarafından konuda uzman personel görevlendirilecektir.
Merci kontrollerini rutin olarak yılda 1 kez, şikâyet halinde ve gerekli hallerde ise her zaman yapar. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
