Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’da salçalı bulgur hamuru iki kata ayrılıp kıymalı iç harcın altına ve üstüne yayılır. Baklava dilimi biçiminde kesilen tepsi yemeği pişirilerek sıcak sunulur; ceviz isteğe bağlıdır ve dış hamurda kıyma bulunmaz.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hatay Tepsi Oruğu nedir?
Hatay Tepsi Oruğu, Hatay’da salçalı bulgur hamuru iki kata ayrılıp kıymalı iç harcın altına ve üstüne yayılır. Baklava dilimi biçiminde kesilen tepsi yemeği pişirilerek sıcak sunulur; ceviz isteğe bağlıdır ve dış hamurda kıyma bulunmaz.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kıymasız dış hamur, kıymalı iç
Bulgur, soğan, salça ve baharatlar dış hamura aittir; kıyma iç harçta kullanılır. Dış hamur iki eşit parçaya ayrılır. Ceviz içi isteğe bağlıdır; başka oruk sicilindeki kıymalı dış hamur buraya aktarılmaz.
Üç katlı tepsi düzeni
Hamurun yarısı yaklaşık 1 cm kalınlıkla tepsi tabanına yayılır, iç harç ve kalan hamurla kapatılır. Baklava biçiminde kesilir, üzerine sıvı yağ gezdirilir. Yaklaşık 20 dakika pişirme verilir; sicilde olmayan fırın sıcaklığı eklenmez.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
Malzeme miktarları 6 kişilik tarif içindir.
Hamur malzemeleri
- 500 g köftelik bulgur
- 100 g kuru soğan
- 50 g biber ve/veya domates salçası
- 5 g kimyon ve/veya yenibahar
- 5 g tuz
- 5 g pul kırmızıbiber (isteğe bağlı)
Diğer malzemeler ve ölçüler
- Bulguru ıslatmak için yeterince su.
İç harç malzemeleri
- 500 g kıyma
- 100 g kuru soğan
- 100 ml sıvı yağ (ayçiçek yağı ve/veya zeytinyağı)
- 50 g ceviz içi (isteğe bağlı)
- 20 g maydanoz
- 5 g tuz
- 5 g yenibahar
- 2 g karabiber.
Hatay Tepsi Oruğunun Hazırlanması
Hatay Tepsi Oruğunun oruk hamuru ve iç harcı ayrı ayrı olarak hazırlanır. Hatay Tepsi Oruğunun hazırlanmasında; bulgurlar ılık su içerisinde bekletilir ve yeterince yumuşaması sağlanır. Daha sonra yumuşayan bulgurlara; salça, tuz, baharat ve rendelenmiş kuru soğan eklenerek iyice yoğurulur. Elde edilen bu karışım yaklaşık 30 dakika kadar dinlendirilir.
Hazırlanan bu hamur, tepsiye yayılmak üzere iki eşit parçaya ayrılır.
Hatay Tepsi Oruğu iç harcının hazırlanmasında; öncelikle kıyma bir tencerede iyice karıştırılarak pişirilir. İçerisine sıvı yağ, ince doğranmış kuru soğan ve tuz konularak ortalama 10 dakika kadar daha pişirilir. Pişirilmesi tamamlanan bu karışıma; ince kıyılmış maydanoz, ceviz içi ve baharat konularak iyice karıştırılır ve oda sıcaklığında soğumaya bırakılır.
Hatay Tepsi Oruğu hamurunun homojen olarak yoğurulması ve iç harcının hazırlanması aşamaları ustalık becerisi gerektirir.
Daha sonra pişirmenin yapılacağı yeteri kadar büyüklükte bir tepsinin iç kısmı sıvı yağ ile iyice yağlanır. İki eşit parçaya ayrılan hamurun bir parçası tabana eşit ölçüde ve ince şekilde el ile yayılır. Yayılan hamurun kalınlığı genellikle 1 cm civarında olur. Hazırlanan iç harcı da bu hamurun üzerine eşit şekilde yayılır.
Hamurun diğer yarısı da üstünde iç harcın bulunduğu alt hamurun üzerine yine aynı şekilde yayılarak özenle kapatılır. Hatay Tepsi Oruğu, genellikle baklava dilimi şeklinde kesilir. Üzerine sıvı yağ gezdirilerek pişirilmeye hazır hale getirilir.
Üretimde dikkat edilen noktalar
Hatay Tepsi Oruğunun pişirilmesinde ustalık becerisi önemli bir yer tutar. Hatay Tepsi Oruğunun üst kısmının yeterince kızarması ve iç kısmının pişmesi sağlandığında ortalama 20 dakika zarfında pişirme işlemi tamamlanır.
Reçete ölçeği
Verilen ortalama miktarlar altı kişiliktir. Kullanılacak tepsi büyüklüğüne göre bileşenler orantılı azaltılıp çoğaltılabilir; dış hamur ve iç harç miktarları ayrı korunur.
Yöresiyle bağı nedir?
Hatay ilinde uzun bir geçmişe sahip olarak üretilen, hazırlanması ve pişirilmesi aşamaları ustalık becerisi gerektiren ve üretim metodu bakımından farklılaşan Hatay Tepsi Oruğunun; üretildiği Hatay ili ile ün bağı bulunur. Bu sebeplerle; Hatay Tepsi Oruğunun üretildiği, Hatay ili ile ün bağı bulunur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Hatay Tepsi Oruğunun; sıcak sunulması ve tüketilmesi sicilde önerilen servis biçimidir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Hatay ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahip olan Hatay Tepsi Oruğunun günlük öğünlerde tüketimin yanı sıra; misafir ağırlama, düğün, bayram, festival gibi özel günlerde de ikram edilir. Bu sebeplerle; Hatay Tepsi Oruğu tüm üretim aşamaları, Hatay ilinde gerçekleştirilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1577 tescil numaralı Hatay Tepsi Oruğu mahreç işareti olarak 17 Nisan 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Hatay Tepsi Oruğu ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün servisinin yapıldığı gıda işletmelerinde kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Hatay Valiliğinin koordinatörlüğünde; Hatay Valiliği ile Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Hatay Valiliği tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur.
Denetim merci tarafından, denetimde aranılacak kriterlere aşağıda yer verilmektedir: – Üretimde kullanılan bileşenler listesinin uygunluğu, – Hatay Tepsi Oruğunun hazırlanması, pişirilmesi ve servisi aşamalarının uygunluğu, – Hatay Tepsi Oruğu ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanım biçiminin uygunluğu.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Hatay Tepsi Oruğunda yoğrulmuş bulgurlu harç ikiye ayrılır ve iç harç tepside bu iki kat arasına konur. Dilimlenerek pişirilir. Hatay’ın oruk yapma ustalığının tepside hazırlanan biçimidir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
