Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’da maydanozlu mekik köfteler ve elma dilimi patates ayrı kızartılıp salçalı sosla birlikte pişirilir. Bahtenis, maydanozun yöresel adıdır; pirinç pilavıyla sıcak sunulan yemekte kızartma yağı ve sos ayrı kapsamlarıyla hazırlanır.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hatay Bahtenis Dolması nedir?
Hatay Bahtenis Dolması, Hatay’da maydanozlu mekik köfteler ve elma dilimi patates ayrı kızartılır, ardından salçalı sos içinde birlikte pişirilir. Bahtenis adı maydanozun yöresel adıdır; sıcak yemek genellikle pirinç pilavıyla sunulur, kızartma yağı sos girdisinden ayrıdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Maydanozlu mekik köfte
Bahtenis veya bahteniz maydanozun yöresel adıdır. Kıyma ve ince kıyılmış maydanozla hazırlanan karışım genellikle yaklaşık 3 cm mekik biçiminde şekillendirilir; ufalanmış ekmek isteğe bağlıdır.
Patatesle iki aşamalı pişirme
Elma dilimi patatesler önce, köfteler sonra kızartılır. Ayrı hazırlanan tereyağlı veya sadeyağlı salça sosuna su, köfte ve patates eklenip yaklaşık 15 dakika kısık ateşte pişirilir. Genellikle pirinç pilavıyla sıcak sunulur.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
Malzeme miktarları 6 kişilik tarif içindir.
- 500 g kıyma (tercihen yağsız/az yağlı ve çift çekilmiş kıyma)
- 500 ml ayçiçeği yağı ve/veya zeytinyağı (kızartma için)
- 400 ml su
- 300 g patates
- 50 g ufalanmış ekmek (isteğe bağlı)
- 30 g domates salçası ve/veya biber salçası
- 30 g tereyağı ve/veya sadeyağ
- 1 demet ayıklanmış maydanoz
- 10 g tuz
- 5 g karabiber
- 5 g kimyon (isteğe bağlı).
Üretimde dikkat edilen noktalar
Hatay Bahtenis Dolmasının üretiminde; özellikle köftelerin hazırlanması, yemeğin hazırlanması ile pişirilmesi aşamalarında ustalık becerisi önem bir rol oynar.
Yemeğin Hazırlanması ve Pişirilmesi
Yeteri kadar büyüklükte bir tencerenin/kabın içerisine; kıyma ve ince şekilde kıyılmış/doğranmış maydanoz, ufalanmış ekmek, tuz ve baharat konularak homojen hale gelecek şekilde iyice yoğurulur. Hazırlanan karışımdan genellikle mekik şeklinde (ortalama 3 cm uzunluğunda) köfteler yapılır. Patatesler ise genellikle elma dilimi olacak şekilde doğranır.
Yağda kızartma
Önce patatesler daha sonra köfteler sıvı yağda kızartılır.
Kavurma işlemi
Köfte ve patatesler hazır hale geldikten sonra başka bir tencere içerisinde tereyağı/sadeyağ eritilir ve salça ile beraber kavrulur, salçalı bir sos elde edilir. Kavrulan karışıma su ilave edilir.
Suda pişirme
Hemen ardından kızartılan köfte ve patatesler aynı tencereye alınarak yaklaşık 15 dakika kadar ocakta kısık ateşte pişirilir.
Pişmiş ürünün servis tabaklarına alınması
Pişirilmesi tamamlanan Hatay Bahtenis Dolması servis tabaklarına alınır.
Yöresiyle bağı nedir?
Bileşenlerin seçimi, köftenin hazırlanması, pişirme ve servis ustalık gerektirir. Sicil bu üretim birikimini Hatay ile ün bağının gerekçesi olarak açıklar; bütün üretim aşamaları Hatay’da gerçekleştirilir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Sıcak servis ve pilav
Pişen köfte ve patatesler sosuyla servis tabağına alınır. Yemek sıcak tüketilir; yanında genellikle pirinç pilavı bulunur.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Hatay ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahip olan Hatay Bahtenis Dolması, günlük öğünlerde tüketiminin yanı sıra; misafir ağırlama, düğün, davet, bayram, festival gibi özel günlerde de ikram edilir. Bu sebeplerle; Hatay Bahtenis Dolmasının tüm üretim aşamaları, Hatay ilinde gerçekleştirilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1723 tescil numaralı Hatay Bahtenis Dolması mahreç işareti olarak 21 Nisan 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Hatay Bahtenis Dolması ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün servisinin yapıldığı gıda işletmelerinde kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Hatay Valiliğinin koordinatörlüğünde; Hatay Valiliği ile Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Hatay Valiliği tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur.
Denetim merci tarafından, denetimde aranılacak kriterlere aşağıda yer verilmektedir:
- Hatay Bahtenis Dolmasının hazırlanmasında kullanılan bileşenler listesinin uygunluğu
- Hatay Bahtenis Dolmasının hazırlanması ve servisi aşamalarının uygunluğu
- Hatay Bahtenis Dolması ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanım biçiminin uygunluğu. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Hatay Bahtenis Dolmasında maydanozlu kıyma mekik biçiminde köfteler hâline getirilir. Patatesle birlikte salçalı sosta pişirilir. Adında dolma geçmesine rağmen iç doldurma yöntemiyle yapılmayan bu yemek Hatay’ın köfteli yemekleri arasındadır. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
