Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’da mayalı hamurla hazırlanan börek, ıspanak, çökelek ve biber salçalı harçla doldurulup spiral biçiminde katlanır. Pişen yüzeyinde karamel, kahverengi ve altın sarısı tonlarının bir arada görülmesi belirgin özelliklerindendir.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hatay Ispanaklı Börek nedir?
Hatay Ispanaklı Börek, un, zeytinyağı, maya, su ve tuzla hazırlanan hamurun içine ıspanak, çökelek, zeytinyağı, kuru soğan, biber salçası ve tuz ile hazırlanan harcın konulması ve 9–12 cm çapında spiral şeklinde katlanmasıyla üretilen bir börektir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Üretim tekniği ve ustalık
Pişirme esnasında kızaran böreğin rengi yer yer karamel, kahverengi ve altın sarısı arasında değişir.
Hamur ve iç harç yapısı
Hatay’da mayalı hamurla hazırlanan börek, ıspanak, çökelek ve biber salçalı harçla doldurulup spiral biçiminde katlanır.
Biçim ve hazırlama yöntemi
Pişen yüzeyinde karamel, kahverengi ve altın sarısı tonlarının bir arada görülmesi belirgin özelliklerindendir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
Malzeme miktarları 6 kişilik tarif içindir.
- 1 kg özel amaçlı buğday unu
- 200 ml ılık su
- 125 ml zeytinyağı
- 42 g yaş maya
- 6 g tuz
Ispanaklı ve çökelekli harç bileşenleri
- 500 g ıspanak
- 200 g çökelek
- 200 ml zeytinyağı
- 150 g kuru soğan
- 25 g biber salçası
- 10–15 g tuz
Hamurun hazırlanması ve açılması
Ağzı geniş kap içerisinde maya, ılık su ve tuz karıştırılır. Unun ortası açılıp içine bu karışım ilave edilerek yavaşça yoğrulur. Yapılan işlemlerin sonunda orta yumuşaklıkta bir hamur elde edilir. Hamurun üzeri temiz bir bezle örtülerek oda sıcaklığında mayalanması için 30 dakika bekletilir.
Ispanağın yıkanması ve doğranması
Ağzı geniş kap içerisine 5 l içme suyu koyulur ve iki damla sirke damlatılır. Ispanaklar sirkeli suda 5 dakika bekletildikten sonra iyice yıkanır. Doğrama tahtasına alınan ıspanaklar 0,5–1 cm kalınlıkta doğranır.
Haşlama işlemi
Doğranan ıspanaklar kaynayan suda 2–3 dakika boyunca haşlanır ve kevgir yardımıyla bir kaba alınır.
Ispanağın süzülmesi ve harcın karıştırılması
Haşlanan ıspanaklar soğuk su ile durulanır ve avuç içinde sıkılarak suları süzülür. Kuru soğanlar ince ince kıyılıp çökelekle ovularak harmanlanır. Ispanağın olduğu kaba çökelekle ovalanan soğanlar, biber salçası ve zeytinyağı eklenerek iyice karıştırılır. Mayalanan hamurdan 50–55 g bezeler alınır.
Hamurun elle açılması
Metal bir tepsiye el ile 40–50 cm çapında ince ve yuvarlak bir hamur açılır. Açma işlemi oklava kullanılmadan parmak uçları zeytinyağına dokundurularak ve iki el kullanılarak yapılır.
Harcın yerleştirilmesi ve spiral biçim verme
Hamurun kenarına doğru iç harçtan 50–55 g serilir, karşısında kalan kısmı harcın üzerine katlanır ve iki el ile hamur kıvrılır. 2–3 cm kalınlığında ve 40–45 cm uzunluğunda harcı çevreleyen hamur elde edilir. Kıvrılan hamur bir köşesinden başlanarak spiral şekilde sarılır. Yağlı el ile bastırılarak böreğe son şekli verilmiş olur.
Son şeklini alan Hatay Ispanaklı Böreği 15–18 cm çapındadır.
Tepsiye yerleştirme
Börekler yağlanan tepsiye aralıklı olarak dizilir.
Fırında pişirme
Tepsi, önceden 180 °C’ye ısıtılan fırına konularak 25–30 dakika süreyle böreklerin üzeri kızarıncaya kadar pişirilir. Hatay Ispanaklı Böreği pişirildikten sonra 9–12 cm çapında ve spiral şeklinde olur.
Nasıl muhafaza edilir?
Soğuduktan sonra 4 °C’de 3 gün süreyle muhafaza edilebilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Hatay Ispanaklı Böreğin coğrafi sınırda uzun bir geçmişi vardır. Hatay ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Hatay Ispanaklı Böreğin tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Spiral biçimli börek pişirildikten sonra sıcak tüketilir. Soğuyan ürün için sicilde 4 °C’de üç gün muhafaza koşulu belirtilir; bu kayıt sıcak servis aşamasından ayrıdır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1754 tescil numaralı Hatay Ispanaklı Börek mahreç işareti olarak 14 Temmuz 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Hatay Ispanaklı Börek ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Hatay Ispanaklı Börek ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Hatay Valiliğinin koordinatörlüğünde ve Hatay Valiliği ve Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden konuda uzman birer kişinin katılımıyla 2 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler, düzenli olarak yılda 1 defa, ayrıca gerek görülmesi ve şikâyet halinde her zaman yapılabilir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu. Üretim metoduna uygunluk. Ürün şeklinin ve boyutunun uygunluğu.
Hatay Ispanaklı Börek ibareli logonun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Hatay Ispanaklı Böreğinin hamuru oklava kullanılmadan, yağlanan parmak uçlarıyla ince açılır. Ispanaklı harçla sarılıp sarmal biçim verilir. Elle hamur açma ustalığı Hatay’ın börek kültürünün belirgin özelliklerindendir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
