Coğrafi işaretli ürün · Antalya
Gazipaşa’da yetişen, çok yumuşak çekirdekli ve düşük asitliğiyle tatlı bir menşe adı narıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gazipaşa Çekirdeksiz Narı nedir?
Gazipaşa Çekirdeksiz Narı, Punica granatum L. türüne ait, Gazipaşa ilçesinde yetiştirilen narlardaki doğal mutasyonlar yoluyla ortaya çıkan bir nardır. Üretimde coğrafi sınır içinde yetişen narlardan alınan çoğaltım materyali kullanılır.
Ürün, çok yumuşak çekirdeği nedeniyle çekirdeksiz nar olarak bilinir. Düşük asitliği, iri taneleri ve kolay tanelenmesi, bu narın temel tanımını tamamlayan niteliklerdir.
Hangi özellikleriyle ayrılır?
Çok yumuşak çekirdek ve kolay tanelenme
Gazipaşa Çekirdeksiz Narının ayırt edici özelliklerinin başında çekirdeğinin çok yumuşak olması gelir. Bu yapı, ürünün çekirdeksiz nar adıyla anılmasına; iri taneleri ise kolay tanelenmesine bağlanır.
Düşük asitlik ve tatlı karakter
Narın asitliği çok düşüktür ve bu nedenle tatlı bir tat karakteri gösterir. Tablo 1’de titre edilebilir asitlik değeri % 0,216 (±0,028), suda çözünen kuru madde oranı ise % 15,3 (±0,4) olarak yer alır.
Kabuk, iç renk ve meyve ölçüleri
Meyvenin dış kabuğu açık yeşil-sarı renkte ve incedir; iç rengi pembemsi açık kırmızıdır. Sicilde yer alan ölçümlerde meyve eni 94,98 (±5,23) mm, meyve boyu 100,27 (±6,03) mm, ağırlığı 452,93 (±92,52) g ve kabuk kalınlığı 4,25 (±0,36) mm’dir.
Ağaç yapısı ve verime geçiş
Ağaç yapısı orta kuvvettedir; dip sürgünü ve ana gövdede obur dal oluşturur, yeni sürgünlerinde orta sıklıkta dikenlilik görülür. Tek gövdeli büyütülen ağaçlarda gövde kalınlığı 25 cm’ye ulaşabilir.
Çiçek yapısı erselik, çiçek rengi kırmızıdır ve ürün hasat zamanı bakımından geççi özellik gösterir. Ağaçlar bakım koşullarına göre bahçe tesisinden itibaren üçüncü yılda meyve vermeye başlar; ekonomik verime yatma beşinci ile altıncı yıllarda gerçekleşir.
Tablo-1: Gazipaşa Çekirdeksiz Narının kimyasal ve pomolojik özellikleri
Nasıl yetiştirilir?
Yetiştiricilik sıcak ve uzun yaz dönemi ile ılık, yağışlı kış koşullarında yürütülür. Ürünün soğuklama ihtiyacı az, toplam sıcaklık isteği yüksektir; kışın -10 ℃’ye kadar düşük sıcaklıklara dayanabilir ve geç çiçeklenmesi ilkbahar geç donlarından zarar görme olasılığını azaltır.
Çelikle fidan üretimi
Fidan üretiminde coğrafi sınırda üretilen narlardan alınan çelikler kullanılır. Nar ağaçlarından 20-25 cm uzunluğunda alınan çelikler, ocak ve şubat aylarında fidanlıkta doğrudan üretim parsellerine veya plastik torbalara dikilerek köklendirilir.
Çelikler ilkbahar ve yaz aylarında köklenip vejetatif gelişme gösterir; kış aylarındaki yaprak dökümüyle fidan aşaması tamamlanır. Plastik torbadaki çelikler 2-3 ayda köklenir ve mayıs-haziran döneminde fidan boyuna ulaşır; bu fidanlarla istenirse aynı dönemde bahçe kurulabilir.
Nar çelikleri uygun koşullarda genellikle % 95 oranında köklenir. Çelikle üretilen fidanlar ana bitkinin özelliklerini taşır; açılım göstermeyen homojen fidanlarla kurulan bahçelerde bir örnek üretim sağlanır.
Bahçe kurulması ve dikim
Bahçe kurulacak arazi düzeltilir, varsa farklı bitkiler temizlenir ve derin sürüm yapılır. Fidan yerleri işaretlenerek en az 30-40 cm genişlikte ve 40-50 cm derinlikte çukurlar açılır; dikimden önce dekara 2-2,5 ton iyi yanmış hayvan gübresi uygulanır.
Dikim sıklığı arazi, sulama ve gübreleme sistemi, kültürel işlemler ile makine kullanımına göre değişir; sıra arası ve sıra üzeri mesafeler en az 2,5 m, en fazla 5 m’dir. Açık köklü fidanlar geç sonbahar, kış ve yapraklar açılmadan önceki erken ilkbaharda; torbalı fidanlar ise çok sıcak yaz dönemi dışındaki zamanlarda dikilir.
Dikim sırasında kök budaması yapılır ve ardından can suyu verilir. Ağaçlar 2-3 gövdeli taçlandırılabilir; son yıllarda tek gövdeli ağaçlarla da bahçeler kurulmaktadır.
Toprak işleme ve taç yönetimi
Toprak işleme yabancı ot mücadelesi, toprağın havalandırılması ve gübreleme amacıyla yapılabilir. Dar ve çok parçalı arazilerde ağaç dipleri daha çok el aletleriyle çapalanır; ağaç araları yüzlek işleme yapabilen küçük makinelerle işlenir.
Dikimden sonra ana gövdeden çıkan bir, iki veya üç sürgün bırakılır; bu sürgünler ileride ana gövdeleri oluşturur. Tek gövdeli terbiye sisteminde gövdeler 60-70 cm’den tepe kesimine alınır, dip sürgünleri ile obur sürgünler sürekli temizlenir.
İyi bakım ve sulama koşullarında üçüncü yıldan itibaren verim budaması yapılır. Bu budamada dip ve obur sürgünler, kurumuş, üst üste gelen veya güneşlenmeyi engelleyen dallar çıkarılır; meyveler iki yıllık sürgünlerde oluştuğu için yeterli miktarda iki yaşlı sürgün bırakılır.
Budama sonbaharda yaprak dökümünden sonra başlar ve ilkbaharda yapraklar çıkmadan önce tamamlanır; yazın dip ve obur sürgün alımı da yapılabilir. Ağaçlar yaklaşık 30 yıl ekonomik verim verir ve yaşlanan ana dallar dipten yeni sürgün oluşturacak şekilde kesilerek, zamana yayılmış gençleştirme budaması uygulanabilir.
Sulama ve gübreleme
İlkbaharda odun gözlerinin sürmesinden meyve olumuna kadar yeterli toprak nemi sağlanır. Bahçelerin tamamına yakınında damlama sulama uygulanır; hasattan 10-15 gün önce sulama kesilir, çünkü geç sulama meyve çatlamalarını artırır.
Gübre ihtiyacı toprak analizine göre belirlenir ve iyi yanmış hayvan gübresi kullanılır; bitki besleme sorunu görüldüğünde ağustos sonlarında alınan yapraklarla yaprak analizi yaptırılabilir. On yaşındaki bir bahçede genel uygulama olarak ağaç başına 300-500 g saf azot, 200 g fosfor ve 200 g potasyum verilir.
Fosfor ve potasyumlu gübreler kasım-aralıkta; azotlu gübrenin yarısı şubatta, diğer yarısı mayıs-haziranda verilir. Azot için amonyum sülfat veya üre, potasyum için potasyum sülfat, fosfor için triple süper fosfat kullanılabilir; TSP ve potasyum sülfat toprağa karıştırılır, aynı saf içeriği sağlayan kompoze gübreler de tercih edilebilir.
Damlama sulama ve gübrelemenin birlikte uygulandığı bahçelerde, özellikle vejetatif gelişme döneminde suda eriyebilen gübreler daha fazla parçaya bölünerek damlama sistemiyle verilebilir. Azotlu gübreler toprağa karıştırılır veya gübrelemeden sonra sulama yapılır.
Hastalıklar, zararlılar ve fizyolojik zararlar
Bahçelerde kahverengi leke, meyve çürüklükleri ve gövde zamklanması ile harnup güvesi, Akdeniz meyve sineği, yaprak biti, turunçgil unlu biti, nar beyazsineği, ağaç sarı kurdu ve ekşilik böcekleri görülebilir. Bunlara karşı yürürlükteki teknik ve kültürel mücadele yöntemleri ile ruhsatlı zirai mücadele ilaçları kullanılır.
Meyve çatlaması ve güneş yanıklığı gibi fizyolojik zararlar da görülebilir. Bunları önlemek için sürgün-meyve oranına, zamanında ve yeterli sulamaya dikkat edilir; kaolin, gölgeleme ve meyvelerin kâğıt torbalara alınması gibi önlemler uygulanır.
Nasıl hasat edilir ve tüketilir?
Hasat zamanı ve sıklığı
Hasat, meyve ucundaki kalikslerin açıldığı ve kabuk renginin açık yeşilden sarıya dönmeye başladığı ekim ayının ikinci yarısında başlar. Çiçeklenme peyderpey gerçekleştiği için meyveler aynı anda olgunlaşmaz; hasat genellikle iki veya üç kez yapılır.
Önce kaliksleri tam açılmış iri meyveler toplanır; hasat 10 gün arayla iki veya üç seferde tamamlanır. Meyve makasıyla yapılan hasatta, taşıma, muhafaza ve tüketiciye sunma aşamalarında kalikslerin kırılmamasına özen gösterilir.
Tüketim biçimi
Gazipaşa Çekirdeksiz Narı genellikle sofralık nar olarak tüketilir. Çok yumuşak çekirdeği ve kolay tanelenmesi, bu tüketim biçimiyle birlikte anılan özellikleridir.
Nasıl muhafaza edilir?
Ambalajlama ve muhafaza
Hasat edilen narlar elle boylanır ve genellikle tek sıra hâlinde, kaliks uçları üstte ve aynı yöne bakacak biçimde ambalajlanır. İnce kabuk ve açık yeşil-açık sarı meyve rengi nedeniyle ürün çabuk yaralanabilir; bu durum depolama ve raf ömrünü azaltır.
Muhafaza, 6 ℃ sıcaklıkta ve % 85-90 nispi nemde ya da 0 ℃ sıcaklıkta ve % 85-90 nispi nemde modifiye atmosfer torbaları kullanılarak yapılır. Muhafazada kullanılan depolar ruhsatlı fungusitlerle ilaçlanır.
Gazipaşa ile bağı nedir?
Gazipaşa’da düz araziler sınırlı olduğundan yetiştiricilik düz alanların yanında ağırlıkla eğimli ve teraslanmış bahçelerde yapılır. Bu bahçelerin toprağı kumlu, çakıllı, geçirgen ve hafif kireçlidir; nadiren killi ya da ağır killi topraklarda da yetiştiricilik yapılabilir.
Gazipaşa Çekirdeksiz Narı, 100 m ile 1.800 m arasındaki rakımlarda yetiştirilir. Yaz ve sonbaharda, hasada yakın dönemde deniz seviyesi ile 100 m ve üzerindeki yetiştiricilik alanları arasındaki sıcaklık farkı 5 ℃’ye çıkar; ürünün kayıtlı özellikleri bu sıcaklık farklarıyla ilişkilendirilir.
Hasada yakın yağışlarla hava sıcaklıklarının düşmesi ve gece-gündüz sıcaklık farkının açılması, kabuktaki klorofilin parçalanmasını hızlandırarak kabuğun yeşilden sarıya dönmesine katkı verir. Aynı sıcaklık farkı, antosiyanin senteziyle ilişkilendirilen enzim aktivitesini destekler ve meyve içinin pembe renge dönmesini sağlar.
Ürünün geç çiçeklenmesi ilkbahar geç donlarından etkilenme olasılığını azaltır. Gazipaşa’da hasat zamanında sonbahar erken donları beklenmediğinden meyvelerin bu donlardan zarar görme ihtimali bulunmaz.
Tescil ve denetim nasıl yürür?
Gazipaşa Çekirdeksiz Narı, 1458 tescil numarasıyla menşe adı olarak 24 Ağustos 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 24 Ekim 2022 tarihinden itibaren korunmaktadır; tescil ettiren Gazipaşa Belediyesidir.
Coğrafi sınır Antalya ili Gazipaşa ilçesidir. Ürün veya ambalajı üzerinde “Gazipaşa Çekirdeksiz Narı” ibaresi ile menşe adı amblemi yer alır; bunun mümkün olmadığı hâllerde ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetimler, Gazipaşa Belediyesinin koordinatörlüğünde; Gazipaşa Belediyesi, Gazipaşa İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Gazipaşa Ziraat Odasından konusunda uzman birer kişinin oluşturduğu üç kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetim yılda bir kez düzenli olarak, ayrıca şikâyet veya gerekli görülen durumlarda her zaman gerçekleştirilebilir.
Denetim mercii; bahçe kurulması, hastalık ve zararlılarla mücadele, hasat, depolama ve muhafaza koşulları dâhil üretim metoduna uygunluğu; kimyasal ve pomolojik özellikleri; ürün ibaresi ile menşe adı ambleminin doğru kullanımını denetler. Denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan, uzman gerçek ya da tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.