Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’te üretilen, yarım ay biçiminde açılıp pirinçli koyun kıymasıyla doldurulan sıcak börektir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gaziantep Pirinçli Böreği nedir?
Gaziantep Pirinçli Böreği; buğday unu, yoğurt, üzüm sirkesi, yumurta, tuz, zeytinyağı ve suyla hazırlanan hamurun pirinçli ve koyun kıymalı iç harçla doldurulmasıyla yapılan bir börektir. Yarım ay biçiminde kapatılan börek, sıvı yağda kızartılır ve sıcak servis edilir.
İç harçta koyun kıyması, pirinç, kuru soğan, sadeyağ veya tereyağı ile baharatlar kullanılır; baharatlar arasında Gaziantep’te haspir adıyla bilinen aspir çiçeği de bulunur. İç harca isteğe bağlı olarak soyulmuş Antep Fıstığı içi ve badem içi eklenebilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yarım ay biçimi ve ölçüsü
Börek hamuru yaklaşık 8–10 cm çapında açılır; iç harç hamurun yarısına yayıldıktan sonra diğer yarı üzerine kapatılır. Kenarları açılmaması için parmakla bastırılır ve bir kenarı düzgün biçimde kesilerek yarım ay formu belirginleştirilir.
Pirinçli koyun kıymalı iç harç
İç harcın temel bileşenleri koyun kıyması, pirinç, kuru soğan, tuz, karabiber, sadeyağ veya tereyağı ve sudur. Pişirilmiş pirinçli karışım, kavrulmuş soğanlı kıymayla birleştirilir; isteğe bağlı olarak Antep Fıstığı ve badem içi de ilave edilebilir.
Haspir baharatı
Gaziantep’te haspir olarak bilinen aspir çiçeği baharatı, pirincin su ve tuzla birlikte pişirildiği aşamada kullanılır. Sicilde haspir miktarı 2–4 g olarak verilir.
Üretim aşamaları
İç harcın hazırlanması
Sicildeki ölçü 16–20 adet börek içindir; iç harçta 175–200 g pirinç, 200–300 ml su, 200–250 g koyun kıyması, 120–130 g kuru soğan, 2–3 g tuz, 4–6 g karabiber, 20–25 g sadeyağ veya tereyağı ve 2–4 g haspir kullanılır. İsteğe bağlı bileşenler 30’ar g soyulmuş badem içi ve soyulmuş Antep Fıstığı içidir. Koyun kıyması tavada suyunu çekinceye kadar kavrulur; ardından sadeyağ veya tereyağı ile ince doğranmış soğan eklenerek kavurma sürdürülür ve soğan yumuşadığında tuzla karabiber ilave edilerek ocaktan alınır. Pirinç, su, haspir ve tuz karışım suyunu çekinceye kadar pişirilir; sonra kavrulmuş soğanlı kıymayla, tercih edilirse fıstık ve badem içiyle karıştırılır.
Hamurun yoğrulması ve dinlendirilmesi
Hamur için 180–200 g buğday unu, 90–110 g yoğurt, 100–150 ml su, 2–2,5 g tuz, 2–4 ml üzüm sirkesi, 1 yumurta ve 20 ml zeytinyağı kullanılır. Yoğurma kabına alınan unun ortası açılır; yoğurt, sirke, yumurta, zeytinyağı ve tuz eklendikten sonra su azar azar ilave edilerek hamur yoğrulur. İstenen kıvama ulaşıncaya kadar yoğrulan hamurun üzeri nemli bezle örtülür ve oda sıcaklığında 40–45 dakika dinlendirilir.
Şekillendirme ve kızartma
Dinlenen hamurdan ortalama 30 g parçalar alınarak 16–20 beze hazırlanır; hamuru açmak için 30 g buğday unu kullanılır. Bezeler hafif unlanmış tezgahta merdaneyle yaklaşık 8–10 cm çapında açılır, pirinçli harçla doldurulur, yarım ay biçiminde kapatılır ve tepsiye yerleştirilir. Kızartma için 1 l sıvı yağ, zeytinyağı veya ayçiçek yağı kullanılır; börekler yeterli sıcaklıktaki derin yağda iki yüzü kızarıncaya kadar çevrilerek kızartılır.
Sıcak servis
Gaziantep Pirinçli Böreği kızartma tamamlandıktan sonra sıcak olarak servis edilir.
Gaziantep mutfağındaki yeri ve üretim sınırı
Gaziantep Pirinçli Böreği, Gaziantep’te uzun bir geçmişe sahiptir ve ilin mutfak kültüründe önemli bir yer tutar. Ürünün coğrafi sınırla ün bağı bulunur. Mahreç işaretinin coğrafi sınırı Gaziantep ilidir ve ürünün tüm üretim aşamalarının bu sınır içinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Gaziantep Pirinçli Böreği, 20 Şubat 2024 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Ürün, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 8 Kasım 2021 tarihinden itibaren korunmaktadır.
Gaziantep Pirinçli Böreği ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. İbarenin ve amblemin ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda, işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulması gerekir.
Denetimler, Gaziantep Büyükşehir Belediyesinin koordinasyonunda; Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Gaziantep Esnaf ve Sanatkârlar Odası Birliği ve Gaziantep Büyükşehir Belediyesinden ürün konusunda uzman en az üç kişinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetim düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen durumlarda ve şikâyet üzerine her zaman gerçekleştirilebilir. Denetimde bileşenlerin ve miktarlarının uygunluğu, üretim metoduna uyum ile ürün ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu kontrol edilir.
Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.