Coğrafi işaretli ürün · Antalya
Antalya’nın Finike ilçesinde yetişen, çekirdeksiz Washington Navel çeşidi portakal.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Finike Portakalı nedir?
Finike Portakalı, Antalya’nın Finike ilçesindeki tanımlı üretim alanında yetiştirilen Washington Navel çeşidi bir portakaldır. Ürünün çekirdeksiz yapısı ile Finike koşullarında oluşan renk, kalite ve aroma özellikleri temel kimliğini oluşturur.
Meyve başlangıçta yeşildir; Kasım ayı itibarıyla sararır ve turuncu rengini alır. Sicilde ortalama meyve ağırlığı 237,69 gram olarak verilir.
Hangi özellikleriyle ayrılır?
Washington Navel çeşidi
Finike Portakalı, Washington Navel çeşidiyle tanımlanır. Bu çeşidin Finike dışına dikilen fidanlarının, kayıtlı coğrafi koşullar bulunmadığında aynı renk, kalite ve aromayı taşımadığı belirtilir.
Meyve boyutu ve kabuk yapısı
Sicilde ortalama meyve uzunluğu 78,36 mm, genişliği 77,53 mm ve kabuk kalınlığı 5,26 mm olarak kaydedilir. Ortalama dilim sayısı ise 10,25 adettir.
Çekirdeksiz yapı ve kuru madde
Finike Portakalında çekirdek sayısı 0 olarak belirtilir. Kuru madde oranı %12,4’tür.
Nasıl yetiştirilir ve hasada hazırlanır?
Bahçe tesisi ve aşı
Bahçe tesisinde virüsten arındırılmış sağlıklı fidanlar kullanılır. Turunç fidanları üzerine aşının genellikle 30 cm yükseklikten yapıldığı, fidan 80 cm’ye ulaştığında tacın şemsiye biçiminde yukarı doğru dağıtıldığı belirtilir.
Dikim aralığı toprak yapısı, eğim ve anaca göre değişir; sicilde 6,5 × 6,5 m, 6 × 6 m ve 6 × 7 m aralıkları yer alır. Ağaçların normal olarak 4–5 yaşlarında meyve vermeye başladığı, gövde çapının ise 10–12 yaşlarında 20 cm’ye ulaştığı kaydedilir.
İlkbahar bakımı
İlkbahar gübrelemesi Şubat ve Mart aylarında, toprak ve yaprak analizleri doğrultusunda yapılır. Mart ayında gübreleme ile yabani ot mücadelesi yürütülür; sicil metninde yabani ot mücadelesi için sürüm veya glifosat-izopropilamin glisin etkili herbisitler anılır.
Çiçeklenme, sulama ve budama
Normal gelişmiş ağaçlar iklim koşullarına bağlı olarak Nisan ayında çiçeklenmeye başlar. Aynı ayda toprak yapısına göre sulama başlar ve budamayla dallara yön verilir.
Sulama, toprak yapısına göre yılda 5 ile 8 kez salma yöntemiyle yapılabilir. Arazi yapısına göre damlama ve spring sistemi de kullanılır.
Yaz bakımı ve meyve gelişimi
Meyveler Mayıs ayındaki meyve tutumuyla büyümeye başlar. Yaz dönemi gübrelemesi Haziran bakımında, sürüm ve sulamadan önce yapılır.
Sonbahar olgunlaşması ve koruma
Meyveler Kasım ayında normal büyüklüğüne ulaşır; ilk yağmurlarla olgunlaşarak yeşilden turuncuya döner. Ekim sonundaki ilk yağmurdan sonra, kış aylarının aşırı nemi ve mantari hastalıklara karşı sicilde bakır oksiklorürle ilaçlama yer alır.
Hasat sonrası nasıl hazırlanır ve piyasaya sunulur?
Hasat sonrası hazırlık
Kasım ayında aroma ve lezzet özellikleriyle yenilebilir duruma gelen meyvede hasat dönemi başlar. Bahçelerden toplanan meyveler paketleme tesislerinde yıkanıp temizlenir ve 12–13 kg’lık ambalajlarla piyasaya sevk edilir.
Hasat ve muhafaza zamanı nedir?
Hasat başlangıcı
Meyve Kasım ayında aroma ve lezzet bakımından yenilebilir duruma gelir; hasat dönemi bu ayda başlar. Olgunlaşan portakalların Aralık, Ocak ve Şubat aylarında iç piyasada ve ihracatta elverişli olduğu sicilde belirtilir.
Ağaç başında ve soğuk depoda muhafaza
Meyve, tabiat koşullarına bağlı olarak ağaç başında Aralık, Ocak ve Şubat aylarında muhafaza edilebilir. Aralık ayında toplanan ürünün 5 °C soğuk hava depolarında kısmen bir ay depolanabildiği kaydedilir.
Coğrafi bağ nasıl kurulur?
Finike Portakalı için coğrafi sınır, Antalya ili Finike ilçesinde Turunçova, Hasyurt, Yeşilyurt ve Sahilkent beldeleri ile Yalnız ve Yuvalılar köylerinin yerleşim alanlarını kapsar. Menşe adı niteliği, ürünün bu tanımlı alanda yetişmesi ve ayırt edici niteliklerinin yöre koşullarıyla birlikte oluşması esasına dayanır.
Sicil, alanın kuzeyinde yüksek Akdağ’ın, batısında Gülmez Dağı’nın bulunduğunu belirtir. Akçay ve Alakır Deresi’nin taşıdığı alüvyal yapıdaki toprakların hava, su ve toprak koşullarıyla birlikte ürünü farklılaştırdığı ifade edilir.
Kayıtlı coğrafi bağ, yalnız çeşide değil yetiştirme ortamına da ilişkindir. Sicilde, Finike’den alınarak başka bölgelere dikilen fidanların bu çevresel etkenler bulunmadığında aynı renk, kalite ve aromayı taşımadığı belirtilir.
Nasıl değerlendirilir?
Taze tüketim ve işlenmiş ürünler
Washington Navel çeşidi çekirdeksiz ve sofralık bir portakal olarak değerlendirilir. Taze tüketimin yanı sıra meyve suyu, marmelat, reçel, kurutulmuş gıda ve pasta üretiminde de kullanılabilir.
Seçim için görünür özellikler
Resmî yayında, ürün seçilirken ince kabuklu ve çekirdeksiz yapının dikkate alınabileceği belirtilir. Olgunluk döneminde kabuk renginin turuncuya dönmesi de seçime ilişkin görünür bir ölçüttür.
Finike’deki portakal kültürü nasıl gelişti?
Bahçelerin yaygınlaşması
Tarım ve Orman Bakanlığı yayını, Finike’de portakal bahçelerinin 1930’lu yıllarda yaygınlaşmaya başladığını aktarır. Aynı kaynak, daha önce sıtma ve pirinç üretimiyle anılan bölgenin tarımsal görünümünün portakal bahçeleriyle değiştiğini belirtir.
Tescil sonrası değerlendirme
Finike’de tescil sahibi üretici birliği ve yerel kurumların katılımıyla, tescil sonrası kazanımlar, eksiklikler, sorunlar ve çözüm önerileri üzerine değerlendirmeler yapılmıştır. 2019 tarihli bir saha araştırması da Finike Portakalının kırsal alana ekonomik etkisini üreticiler açısından incelemiştir.
Tescil ve denetim nasıl yürür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Finike Portakalı, 106 tescil numarasıyla menşe adı olarak kayıtlıdır.
Sicilde kullanım biçimi markalama olarak belirlenmiştir. Üretici ve ambalajlayan firmalar ürünü kendi markası veya adıyla ambalajlayabilir; birlik adına sevkiyat yapanların ise birlik logolu ambalaj kullanacağı kaydedilir.
Denetim yapısı
Teknik özelliklere uygunluk denetimi, Finike İlçesi Meyve Üreticileri Tarımsal Birliği Başkanlığı koordinatörlüğünde yürütülür. Denetim yapısında Birlik Yönetim Kurulu, Finike Ziraat Odası, Turunçova Belediyesi, Antalya Tarım İl Müdürlüğü, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Antalya Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ve Kumluca Ticaret Odası yer alır.
Kontroller, konunun uzmanı mühendisler ve uzman yerli üreticilerden oluşan en az üç kişilik komisyonlarca yılda iki kez yapılır. İhtiyaç duyulduğunda veya şikâyet hâlinde denetim her zaman gerçekleştirilebilir.
Sicildeki tarih notu
Sicil belgesi, coğrafi işaretin teknik özellikleri ve denetim biçimiyle birlikte 15.05.2008 tarihli ve 26877 sayılı Resmî Gazete’de ilan edildiğini belirtir. Aynı belgede, 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca tescilin 10.12.2004 tarihinden geçerli olmak üzere yapıldığı yazılıdır.