Coğrafi işaretli ürün · Muğla
Fethiye Kaya Halısı, Muğla’nın Fethiye ilçesinde elde eğrilmiş, kök boyayla renklendirilmiş ipliklerle dokunur. Küçük boyutlu halılarda bitkisel motifler madalyon veya köşe göbek düzeninde yer alır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Fethiye Kaya Halısı/Fethiye Kayaköy Halısı/Fethiye Halısı nedir?
Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısı, elde eğrilen ve kök boyalarla renklendirilen ipliklerle Türk Gördes düğümünde dokunan küçük boyutlu halıdır. Bitkisel motifleri madalyon veya köşe göbek düzeninde işlenir; ana renkleri kırmızı ve laciverttir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yerel dokuma geleneği ve halı kalitesi
Fethiye ve çevresinde binlerce yıllık geleneksel el sanatları arasında önemli yeri bulunan Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısı; yöreye göç etmiş Türkmenler ile yerel halkın kültür etkileşiminden doğmuştur.
28×32 kalitede yapılan Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısı (10 cm de 28 tel, 10 cm de 32 sıra) 10 cm dokunduktan sonra ölçümü yapılarak 32 sıra 10 cm’ye girer.
Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısının üzerindeki motifler yörede yaşayan insanların duygularını, düşüncelerini, yaşam biçimlerini yansıtır.
El eğirmesi iplik, kök boyalar ve renkler
**Bitkisel boya ve motifler:** Dokumacılar tarafından geçmişten bu yana dokunan halılarda motiflerin aslına sadık kalarak yorumlanan bitkisel motiflerin madalyon veya köşe-göbek tarzında dokuması ile oluşturulan Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısı küçük boyutlu halılardır.
**Dokuma renkleri ve desenleri:** Tamamı el eğirme ve kök boyalarla yapılmış olan bu halılar çok renkli bir kültüre sahip olmasından dolayı parlak ve kontrast renklerden oluşur.
Dokumaya devam edilerek 30 cm dokunan halının dokuma kolaylığının sağlanması için tezgâh gevşetilerek halının dokunan kısmı, alt levente (çözgü ipliklerinin sarıldığı büyük demir parçası) sarılır.
Ana renk kırmızı ve lacivert olup, bunun yanında yeşil (zeytunen), mavi, siyah, beyaz ve turuncu renkler de ağırlıklı olarak kullanılır.
Nasıl üretilir?
Tezgâh araçları ve çözgünün hazırlanması
Üretimde kullanılan özel araçlar; 1,25×1,15 boyutlarında, 7 adedi 1,5×1,5 boyutlarında gerdirme makinesi, köstek, eğri demir, doğru demir ve sabitleme demiri gibi aksamlara sahip, ahşap sarma tipi tezgâhlar piyasada yaptırılır. Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısının dokumacılığında genellikle sarmalı tip tezgâhlar kullanılır. Dokunacak halının büyüklüğüne göre saçak boyu ayarlanır. Genelde 12–15 cm olur.
Gücü kullanılarak birinci ağızlık ipi çapraz, ikinci ağızlık ipi düz olarak atılır. Çözgülerin düzgünlüğü sağlandıktan sonra sağdan sola zincir çiti örülür ve kilim örgüsüne geçilir. Kilim örgüsü de 1 düz 1 çapraz olarak gücü yardımı ile kilim örgüsüne devam edilir. Kilimi 5 cm ördükten sonra desene göre halı dokumaya geçilir.
Türk Gördes düğümüyle dokuma
Her bir sıra ilmekten sonra, 1 sıra düz, 1 sıra çapraz atkı atılarak ve desen takibine devam edilerek dokumaya devam edilir. Kenar örgüsü ise, zemin renginden bir iple kenardan 2 çift çözgüye bağlanarak dokuma boyunca atkıyla beraber devam edilir. Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısında Türk Gördes düğümü kullanılır. Bu düğüm tekniğinde 2 çözgü teli üzerinde işlem yapılır.
İki çözgü telini kavrayan Türk Gördes düğümü sağlam dokuma ve belirgin motifler sağlar. Her ilmek sırasından sonra ayarlı makasla aynı hizada kırkım yapılır. Dokuma kalitesi 28×32 olup 10 cm’de 28 tel ve 32 sıra bulunur; dokuma 10 cm’ye ulaştığında ölçülerek kontrol edilir.
Dokumaya devam edilerek 30 cm dokunan halının dokuma kolaylığının sağlanması için tezgâh gevşetilerek halının dokunan kısmı, alt levente sarılır. İşlemin son aşamasında dokunan halıya uygun saçak uzunluğu bırakılıp, çözgüler kesildikten sonra halı tezgâhtan çıkartılır.
Yöreyle bağı nedir?
Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısı, yörede uzun yıllardır üretilen coğrafi sınır ile bağı bulunan dokumadır. Ustalık ve ünü nedeniyle üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
598 tescil numaralı Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısı mahreç işareti olarak 20 Kasım 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler Fethiye Belediyesinin koordinasyonunda; Fethiye Belediyesi, Muğla İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Fethiye Kaymakamlığı Halk Eğitim Merkezi ve Akşam Sanat Okulu Müdürlüğünden ürün hakkında bilgi sahibi birer kişinin katılımı ile en az üç kişiden oluşan denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler yılda en az bir kez yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Fethiye Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii; dokuma tekniği ve üretim metoduna uygunluk ile Fethiye Kaya Halısı / Fethiye Kayaköy Halısı / Fethiye Halısı coğrafi işaretinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
